اگر از بی نظمی خسته شده اید
اگر از بي نظمي خسته شده ايد
در اين مقاله قصد داريم 4 عامل مهم كه سبب بي نظمي در امور فردي مي شود را مورد بررسي قرار دهيم . باشد كه اين مختصر ، بتواند راهگشايي گردد در ايجاد نظم در زندگي مان :
از عوامل بى نظمى ، واگذارى كار هر روز، به روز ديگر و امروز و فردا كردن است . امير مومنان (ع ) مى فرمايد:
و امض لكل يوم عمله ؛ فان لكل يوم ما فيه ؛ (1)
در هر روز، كار همان روز را انجام بده ؛ زيرا، براى هر روز، كارى مخصوص بدان است . آن حضرت (ع ) در نامه اى به يكى از يارانش مى نگارد:
باقى مانده عمرت را در ياب و امروز و فردا نكن . كسانى كه پيش از تو مى زيسته اند، با آرزوها و امروز و فردا كردن ، كارها را به تاخير افكنده تا به هلاكت رسيده اند و سرانجام ، در حال غفلت ، مرگ ناگهانى آنان را فرا گرفته است .
امام باقر (ع ) مى فرمايد:
اياك و التسويف ؛ فانه بحر يغرق فيه الهلكى ؛ 2
از تاخير انداختن كارها، بر حذر باش كه آن ، دريايى است كه در آن هلاك شده ها غرق شده اند.
حضرت على (ع ) مى فرمايد:
احزم الناس رايا من انجز وعده و لم يوخر عمل يومه لغده ؛ (3)
دورانديش ترين مردم ، كسى است كه به وعده اش وفا كند و كار امروز را به فردا نيفكند.
2- سستى و تنبلى
يكى ديگر از مهم ترين عوامل بى نظمى ، سستى و تنبلى است . اگر سستى و تنبلى از درى وارد شود، انضباط و جديت از درى ديگر خارج مى شود. در سخنى نورانى از امام صادق (ع ) آمده است :
عدو العمل الكسل ؛ (6)
سستى و تنبلى ، دشمن عمل است .
آفة النجاح الكسل ؛ (7)
آفت رستگارى ، كاهلى است .
امير مومنان (ع ) به همام فرمود:
يا همام !المومن هو... هشاش ، بشاش ، لابعباس و لا بجساس ؛ (8)
اى همام !مومن ،... هوش مند، با نشاط، خوش رو است ، نه عبوس و عيب جو.
در جايى ديگر مى فرمايد:
من اطاع التوانى ضيع الحقوق ؛ (9)
آن كس كه در كارها سستى ورزد، حقوق افراد را تباه مى سازد.
التفريط مصيبة القادر؛ (10)
سستى و تنبلى ، مصيبت شخص توانا است .
نتيجه سستى و تنبلى ، افزون بر بى نظمى ، سهل انگارى و كم كارى است كه در روايات بسيار نكوهش شده است . در حديثى از امام صادق (ع ) آمده است :
من فرط تورط؛ (11)
آن كس كه در كارها سهل انگارى و كوتاهى كند، در گرداب مشكلات گرفتار مى آيد.
و در سخنى نورانى از امام هادى (ع ) آمده است :
اذكر حسرات التفريط باخذ تقديم الحزم ؛
حسرت پشيمانى كم كارى را به يادآور و دورنگرى را پيشه ساز.
امير مومنان (ع ) نيز مى فرمايد:
اياكم و التفريط فتقع الحسرة حين لا تنفع الحسرة ؛ (12)
از كوتاهى و كم كارى بپرهيزيد، چون در حسرت و ندامت گرفتار مى شويد، آن گاه كه حسرت سودى نبخشد.
3- شتاب بى جا
يكى ديگر از عوامل بى نظمى ، شتاب بى جاست . هر كارى را وقتى است كه بايد در آن انجام شود. شتاب در چنين كارى ، باعث مى شود كه به درستى انجام نشود. پيشواى پارسايان ، حضرت على (ع ) در نامه اش به مالك اشتر، او را از شتاب زدگى بر حذر مى دارد و مى فرمايد:
اياك و العجلة بالامور قبل اوآنها؛ (4)
بر حذر باش از شتاب زدگى در كارها، پيش از رسيدن وقت آنها.
آن حضرت در نكوهش شتاب بى جا مى فرمايد:
قلما تنجح حيلة العجول ...؛ (5)
كم است كه چاره شخص شتاب زده ، به فرجام برسد.
4- در نظر نگرفتن اولويت ها
از ديگر عوامل بى نظمى ، اين است كه انسان ، در كارها، اولويت را در نظر نگيرد و به جاى اين كه مهم ترين كارها را مقدم بدارد، به كارهاى ديگر بپردازد. امير مومنان (ع ) مى فرمايد:
ان رايك لا يتبع لكل شى ء ففرغه للمهم ؛ (13)
همانا فكر و انديشه تو، گنجايش همه كارها را ندارد پس ، آن را براى كارهاى مهم فارغ ساز.
در حديثى ديگر مى فرمايد:
من اشتغل بغير المهم ضيع الاهم ؛ (14)
آن كس كه فكر و نيروى خود را به كارهاى غير مهم مشغول دارد، كارهاى مهم را تباه مى كند.
حضرت على (ع ) سبب از هم گسيختگى و فروپاشى نظام حكومت را، تباه ساختن مسائل اصلى ، پرداختن به مسائل فرعى ، مقدم داشتن افراد فرومايه و دورى جستن از خردمندان معرفى مى كند. (15)
5- فرو گذاشتن وظيفه خويش و دخالت در كار ديگران
يكى ديگر از عواملى كه باعث فرو پاشيدن كاخ نظم مى شود، اين است كه انسان ، وظيفه خويش را انجام ندهد و در كار و مسئوليت ديگران دخالت ورزد، مولاى متقيان (ع ) مى فرمايد:
اقصر رايك على ما يلزمك تسلم ودع الخوض فيما لا يعنيك تكرم ؛ (16)
فكرت را به آن چه بر تو لازم است ، اختصاص ده ، تا سالم بمانى ، و از فرو رفتن در كارى كه مربوط به تو نيست ، بگريز تا ارجمند باشى .
اقصر همك على ما يلزمك و لا تخض فيما لا يعنيك ؛ (17)
همت خود را بر آن چه لازم و مربوط به تو است منحصر ساز و در آن چه از تو نخواسته اند فرو مرو.
در حديثى ديگر از آن حضرت آمده است :
شر ما شغل به المرء وقته الفضول ؛ (18)
بدترين چيزى كه انسان وقت خود را به آن مشغول مى سازد، كارهاى بيهوده است .
نيز، مى فرمايد:
من اوما الى متفاوت خذلته الحيل ؛ (19)
كسى كه به كارهاى گوناگون بپردازد، نقشه ها و پيش بينى هايش به جايى نمى رسد.
اميد وارم با رعايت اين نکات هميشه موفق باشيد واز وقتتان کمال استفاده را بکنيد.
پي نوشت ها :
1) نهج البلاغه فيض الاسلام ، نامه 53،ص 1022
2) ميزان الحكمه ، ج 4،ص 589
3) غرر الحكم ، ترجمه شيخ الاسلامى ، ج 1،ص 210
4) نهج البلاغه ، نامه 53
5) غرر الحكم ، ترجمه شيخ الاسلامى ،ص 890
6) اصول كافى ، ج 5،ص 85
7) غرر الحكم ، ج 1،ص 274
8) اصول كافى ، ج 2،ص 229
9) نهج البلاغه ، حكمت 231
10) غرر الحكم ، ترجمه شيخ الاسلامى ، ج 1،ص 1142؛ ميزان الحكمه ، ج 7،ص 454.
11) ميزان الحكمه ، ج 7،ص 454
12) ميزان الحكمه ، ج 7،ص 454
13) غرر الحكم ، ترجمه شيخ الاسلامى ، ج 1،ص 570
14) الحياة ، ج 1،ص 345
15) همان ،ص 345
16) غرر الحكم ، ترجمه محمد على انصارى ، ج 1،ص 113
17) همان ،ص 111.
18) ميزان الحكمه ، ج 6،ص 541
19) نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 395
منبع : برگرفته از كتاب " نظم و انضباط " - مؤ لف : مركز پژوهش هاى اسلامى صدا و سيما گروه معارف
تنظيم براي تبيان :داوودي
مقالات مرتبط :