مدرسه تابستاني صنعت سينما
مدرسه تابستاني صنعت سينما
تابستان فصل تعطيلي مدارس است و خبري از درس و امتحان نيست اما براي هاليوود اين فصل حكم يك فصل درسخواني و آزمون را دارد.
مدرسه تابستاني صنعت سينماي آمريكا هيچگاه تعطيل نيست و كمپانيهاي فيلمسازي و تهيهكنندگان سينما، هرسال درسهاي تازهاي را در اين فصل ياد ميگيرند. حالا اين نكته كه آنها درسهاي يادگرفته را براي توليدات بعدي خود به كار ميبندند يا خير، موضوعي ديگر است كه بحثي جداگانه ميطلبد. اين درحالي است كه ديده ميشود اهالي سينما در تلاش هستند تا درسهاي خوبي را از اين فصل ياد بگيرند و همين نكته ميتواند سرآغاز تغييرات تازهاي در نوع ساخت و نمايش فيلمهاي تابستاني باشد.
در نگاه اول، ميتوان ديد كه تابستان امسال فصل خوبي براي صنعت سينما و محصولات آن بوده است و حتي احتمال يك ركوردشكني تازه در جدول گيشه نمايش وجود دارد.
تاكنون – كه هنوز چند هفتهاي به پايان فصل باقي مانده است- رقم كل فروش فيلمهاي فصل به بالاي 5/3ميليارددلار رسيده است؛ يعني رقم فروشي كه تابستان سال قبل نصيب محصولات سينمايي شد. اما تحليلگران اقتصادي سينما پيشبيني ميكنند اين رقم به 3/4 ميليارددلار هم برسد و يك ركوردشكني جديد را ثبت كند. چنين رقم فروشي زماني كه به صورت مشخص و براي تكتك فيلمها تفكيك شود، حاوي درسهاي خيلي زيادي براي صنعت سينماست. اهالي سينما با مرور اين درسها ميتوانند متوجه شوند كه براي دور آينده رقابتها، چه كارهايي را بايد انجام دهند (و انجام ندهند)؛ اين در حالي است كه منتقدين و تحليلگران سينمايي اذعان ميكنند هاليوود، تابستان امسال هم تلاش كرد چند تجربه تازه و جسورانه را در رابطه با فرمول هميشگي تابستاني خود اعمال كند.
نتيجه اين تجربههاي جسورانه هنوز قطعي نيست و نميتوان با قاطعيت دربارهشان صحبت كرد. صنعت سينما، در كنار يكسري موفقيتهاي قابل ذكر با تعدادي شكستهاي تجاري خجالتآور هم روبهرو شد. اولين سؤالي كه براي تهيهكنندگان سينمايي مطرح ميشود اين است كه چه عواملي باعث شد تا برخي فيلمها با موفقيت مالي روبهرو شوند و برخي ديگر خير؟ در حقيقت، نوع استقبال تماشاگران از محصولات سينمايي، سوالاتي را براي دستاندركاران سينمايي مطرح كرده كه آنها در پي جواب دادن به اين سوالات هستند.
1- آيا ماه مه ميتواند تضميني براي طولانيتر شدن فصل تابستان باشد؟
حتما چند سال قبل، تعدادي از كمپانيهاي فيلمسازي فيلمهاي پرسروصدا و پرخرج خود (كه به بلاك باستر معروف هستند) را در ماه مه اكران عمومي كردند. قسمتهاي سوم «شرك»، «اسپايدرمن» و «دزدان دريايي كاراييب» از جمله اين فيلمها هستند كه همگي با فروش بسيار بالايي روبهرو شدند. اين نكته نشان داد كه ميتوان فصل تابستان سينما را كمي زودتر از زمان معمول شروع كرد.
امسال صنعت سينما 5فيلم را در ماه مه روانه پرده سينماها كرد كه به دليل تعداد زياد آنها نمايش يكي دو تا از آنها هم به اوايل ماه ژوئن رسيد. اين فيلمها عبارتند از:«سرچشمههاي مردان ايكس:دولورين»، «سفرهاي ستارهاي پيشتازان فضا»، «فرشتگان و شياطين»،«شبي در موزه:نبرد اسميتسونيان» و «رستگاري ترميناتور». اين فيلمها مثل آدمخوارهايي كه به جان يكديگر ميافتند، بر ميزان فروش يكديگر تاثير گذاشتند و نتيجه كلي اين بود كه فروش نهايي آنها كمتر از حد انتظار شد.
تمام اين فيلمها افتتاحيههايي قوي داشتند. اما تداوم نمايش عمومي آنها، باعث كاهش فروش تمام آنها شد. در حقيقت، با اكران عمومي هر فيلم تازه، توجه تماشاگران به آن فيلم جديد جلب شده و فيلمهاي قبلي شاهد ريزش فروش ميشدند. تهيهكنندگان «ترانسفورمرها: انتقام شكست خوردگان» هم ميخواستند فيلم خود را در همين ايام اكران عمومي كنند. تعويق زمان نمايش عمومي اين فيلم، اقدامي عاقلانه بود.
2- آيا پيروي از «ضدبرنامه» ايده خوبي است؟
در طول چند سال گذشته، كمپانيهاي فيلمسازي تاكتيك قديمي خود مبني بر اشباع بازار از محصولات كمدي نوجوانانه را دنبال كردهاند. اما فيلمهايي مثل «ماماميا!» و «شياطين پرادا ميپوشند» و موفقيت آنها نشان داد كه منفعت حاصل از موفقيت كلان اين فيلمها ميتواند شامل حال بقيه محصولات سينمايي هم بشود. اما حالا اين نگراني وجود دارد كه حضور انبوه فيلمهاي نوجوانانه در جدول اكران، تاثيري منفي بر وضعيت فروش يكديگر بگذارند. از اواسط ماه جولاي تا اواسط آگوست، چند فيلم بزرگسالانه اكران عمومي شد كه خانمها، كاراكترهاي اصلي آن بودند؛ «حقيقت زشت»، «جولي و جوليا» و«همسر مسافر زمان». اما اين تنها خانمها نبودند كه در انتخابهاي خود تنوع داشتند، وجود فيلمهايي مثل «جي آماجو: ظهور كبرا»، «منطقه9»، «لعنتيهاي بيآبرو» هم حكم آلترناتيوهايي را داشتند كه در نقطه مقابل آن سه فيلم ديگر بودند. در اين حالت، كمپانيهاي فيلمسازي از «جور بودن جنس» خود صحبت ميكنند!
3- آيا ستارگان و حضورشان در فيلمها موضوع مهمي است؟
«ترانسفورمرها2» ، انيميشن «بالا»، «خماري صبحگاهي» و «سفرهاي ستارهاي» 4فيلم از 5 فيلم بسيار موفق فصل تابستان هستند اما در هيچ يك از آنها يك ستاره يا سوپراستار ايفاي نقش نكرده است. اين فيلمنامه و ساخت هيجانانگيز آنها ( و نه حضور چهرههاي مشهور) بوده كه تماشاگران را به داخل سالنهاي نمايش كشانده است.
برعكس اين فيلمها، كارهايي مثل «آن را تصور كن»(با بازي اديمورفي)، «سرزمين گمشده»(ويل فرهل) و «سال يك» (جك بلك) با وجود حضور بازيگران مطرح، شكست سختي در گيشه نمايش خوردند. البته حضور اين بازيگران باعث فروش فيلمهاي فوق شد، اما چنين فروشهاي كمي براي اين فيلمها، به هيچوجه قابل قبول نيست. در راس فيلمهاي پرستاره ناموفق، بايد از «گرفتن پلهام، 123» اسم برد كه جان تراولتا و دنزل واشنگتن در آن نقشهاي اصلي را بازي كردهاند. اين فيلم در آمريكا 65ميليوندلار و در بقيه كشورهاي جهان حدود28ميليوندلار فروش كرد. هزينه اين فيلم بالاي 100ميليوندلار بوده است.
البته حضور جاني دپ در نقش اصلي«دشمنان مردم» به فروش بيشتر آن كمك كرد. اين فيلم در آمريكا و ديگر كشورهاي جهان به ترتيب 96 و 64 ميليون دلار فروش كرده است. اما به قول معروف، با يك گل بهار نميشود. خيليها از كمپاني پارامونت انتقاد كردند كه چرا «جيآي جو» را براي منتقدين سينمايي اكران عمومي نكرده است. طبق يك سنت قديمي، كمپانيها محصولات جديد خود را چندروز قبل از نمايش عمومي، در يك برنامه خصوصي براي منتقدين به نمايش ميگذارند ولي پارامونت گفت اين كار را انجام نداده است، زيرا چيزي از بابت اين كار عايد اين كمپاني نميشد. اين فيلم با افتتاحيه خوب 55ميليوندلاري ، نمايش خود را آغاز كرد.
4- آيا فرمولهاي قديمي جدول گيشه نمايش و فروش، كارساز است؟
تا چند سال قبل، تهيهكنندگان جمع فروش محصولات خود در آخر هفته را از روي فروش روز جمعه حساب ميكردند. اما حالا به واسطه تبليغات شفاهي تماشاگران- كه از طريق فيس بوك ، تويتر و امثال آنها صورت ميگيرد- ميتوان روي فروش فيلمها از جمعه تا شنبه حساب باز كرد. همين نكته باعث ميشود تا نتوان وضعيت فروش هفتگي فيلمها را به صورت مشخص تخمين زد. براي مثال «برونو» فيلم آخر ساشا بارون كوهن، در فاصله جمعه تا شنبه 40درصد افت كرد.
اين معادله ميتواند برعكس هم باشد.آيا طبع و ذائقه تماشاگران در مورد فيلمهايي كه درباره جنگ عراق ساخته ميشود، تغيير كرده است؟يا اينكه فيلمهاي اين ژانر هستند كه تغيير كردهاند؟ زماني كه در سال 2007 چند فيلم با اين مضمون در گيشه نمايش شكست تجاري خوردند، تحليلگران سينمايي اينگونه اظهارنظر كردند كه تماشاگران سينما علاقهاي به ديدن مسائل مربوط به جنگ عراق روي پرده سينما ندارند. اما فيلم كم خرج The Hurt Locker ساخته كاترين بيگلو(كه به بررسي حضور گروهي از نظاميان آمريكايي در شهر بغداد ميپرداخت) در گيشه نمايش با موفقيت نسبي روبهرو شد.
5- نگاه مثبت جدول گيشه نمايش به فيلمهاي سه بعدي
2 انيميشن «بالا» و «عصريخبندان: ظهور دايناسورها» نسخههاي سهبعدي هم داشتند و استقبال بالاي تماشاگران از اين نسخهها، باعث افزايش چشمگير فروش اين فيلمها شد. اين موفقيت در هر دو جبهه فروش داخلي و بينالمللي نصيب اين فيلمها شد. كمپانيهاي فيلمسازي تخمين ميزنند كه حدود 50درصد از فروش محصولاتشان، مربوط به نسخههاي سهبعدي فيلمهايشان خواهد بود. «بالا» دومين فيلم پرفروش فصل تابستان سينماست كه در آمريكا به تنهايي 288 ميليون دلار فروش داشته است. موفقيت بينالمللي سومين قسمت «عصريخبندان» بهتر از موفقيت آن در داخل آمريكا بوده است. اين فيلم در داخل آمريكا و خارج آن به ترتيب 188 و 576ميليون دلار فروش داشته است.
6- فروش جهاني ارزش ويژهاي پيدا كرده است
اين فقط «عصريخبندان3» نيست كه در خارج از آمريكا، فروش بيشتر از داخل آمريكا داشته است. «فرشتگان و شياطين» دومين قسمت درام دلهرهآور و جنجالي «رمزداوينچي» در سطح بينالمللي 350ميليوندلار فروش داشت، در حالي كه در آمريكا فقط 133 ميليون دلار فروش كرد. مشابه چنين اتفاقي هم براي «رستگاري ترميناتور» رخ داد. مقايسه فروش 237 ميليوني آن در مقايسه با فروش داخلي 124 ميليوني آن، ميتواند درسهاي زيادي براي كمپانيهاي فيلمسازي داشته باشد.
با آنكه 2 قسمت قبلي مجموعه فيلم «عصريخبندان» در ماه مارس اكران عمومي شدند، ولي كمپاني فوكس سومين قسمت آن را ماه جولاي روانه پرده سينماها كرد. فيلم در آمريكاي شمالي تا به حال 188ميليوندلار فروخته است، ولي نمايش بينالمللي آن در ديگر كشورهاي جهان عالي بوده است. اين فيلم با فروش بينالمللي بالاي 540 ميليوندلار موفق شد ركورد 525ميليون دلاري بينالمللي «درجست و جوي نمو» را بشكند و لقب موفقترين انيميشن تاريخ سينما در سطح بينالمللي را از آن خود كند.
7 – ميتوان چشم انتظار سورپريزها بود
در شرايطي كه بعضي فيلمها به گونهاي هستند كه از قبل ميتوان دربارهشان پيشبينيهايي داشت، فيلمهايي هم هستند كه كمتر كسي ميتواند بگويد جزو كارهاي موفق فصل خواهند شد. اين فيلمها سورپريزهاي فصل تابستان هستند و نكته جالب اين است كه هيچ كس نميتواند حدس بزند، اين سورپريزها شامل كدام فيلمها ميشود. اين فيلمهاي شگفتيساز، معمولا محصولاتي هستند كه خيلي ساده تهيه و توليد شدهاند و يك قصه كاملا معمولي را تعريف ميكنند. اغلب اوقات هم اين فيلمها، فاقد بازيگران بسيار معروف هستند. اما چيزي در درون اين فيلمها وجود دارد كه عموم بينندگان را جذب خود ميكند. كسي نميتواند علت اين رويكرد عمومي را توضيح بدهد و معمولا اين سؤال كه «چه عاملي باعث ميشود تا ناگهان اين فيلمها با موفقيتي خيرهكننده روبهرو شوند؟» هميشه بيجواب باقي ميماند.
به گفته پل دراگابديان، تحليلگر سرشناس اقتصادي سينما، اين فيلمها و دليل موفقيت ناگهاني و شگفتآور آنها، همچنان بايد ناشناخته باقي بماند.تابستان امسال هم، حداقل 2 نمونه از اين فيلمها روي پرده سينماها رفتند. اولين فيلم، «خماري صبحگاهي» (و يا شايد بهتر باشد اين فيلم را با نام «بامداد خمار» خطاب كنيم) بود كه با حضور 3بازيگر درجه2، قصه ندانمكاريهاي 3دوست صميمي را تعريف ميكرد. اقدامات آنها باعث ميشود تا نامزدهاي آنان تصميم بگيرند قيد ازدواج با آنها را بزنند. ادامه قصه فيلم، تلاشهاي اين 3دوست براي جبران گذشته است.
در نگاه اول، اين فيلم هيچ چيز ويژهاي ندارد كه بخواهد انبوه تماشاگران را جذب كند و براي آن پيشبيني (حداكثر) يك فروش 30تا40 ميليون دلاري ميشد. اما «بامداد خمار» در كمال تعجب همگان با فروشي 265ميليون دلاري، تبديل به يكي از 5فيلم موفق فصل تابستان شد كه توانست به فروشي بالاي 200ميليون دلار دست پيدا كند. اين رقم فروشي است كه «مردان ايكس4» (188ميليون) و انيميشن كامپيوتري «هيولاها عليه بيگانههاي فضايي» (198ميليون) نتوانستند به آن نزديك شوند.
8 – مواظب سارقين ويدئويي باشيد
تابستان امسال از يك نظر ديگر هم قابل بحث و بررسي است. در شرايطي كه صنعت سينما سالهاست درد و رنج خودناشي از فعاليت سارقين ويدئويي را فرياد ميزند، انتشار نسخههاي قاچاق و غيرقانويني «مردان ايكس4» قبل از اكران عمومي آن، همه اهالي سينما را شگفتزده كرد و به وحشت انداخت. با آنكه افبيآي (اداره پليس آمريكا) تحقيق ويژهاي پيرامون اين مسئله كرد، ولي هيچوقت معلوم نشد نسخههاي قاچاق اين فيلم چگونه چند هفته پيش از نمايش عمومي آن، سر از اينترنت درآورده است. كمپاني فوكس از دوستداران فيلم خواست اين نسخه را دانلود يا خريداري نكنند و گفته ميشود، آنها به اين فراخوان و دعوت پاسخ مثبت دادند.
تحليلگران اقتصادي سينما ميگويند پخش اينترنتي فيلم، لطمه زيادي به وضعيت فروش آن در گيشه نمايش نزد و در شرايط عادي هم اين فيلم حدود 200ميليون دلار در آمريكا فروش ميكرد. با همه اينها، سايه ترس انتشار غيرقانوني محصولات سينمايي قبل از اكران عمومي آنها، هنوز بالاي سر كمپانيهاي فيلمسازي و مسئولين آنها هست.
منبع : همشهري
تنظيم براي تبيان : مسعود عجمي