حق تلاوت قرآن چیست؟
حق تلاوت چیست؟
مردم در برابر این آیات الهى چند گروهند:
گروهى تمام اصرارشان بر اداى الفاظ و حروف از مخارج آن است آنها دائما در فكر وقف و وصل و حروف یرملون و شد و مدند و كمترین اهمیتى به محتوى و معنى، تا چه رسد به عمل كردن به آن، نمىدهند، به گفته قرآن اینها همانند حیوانى هستند كه كتابهایى بر او حمل شده باشد (كَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً- سوره جمعه آیه 5)
گروهى دیگر از الفاظ فراتر رفته و در معانى دقت مىكنند و در ریزهكاریها و نكات قرآن مىاندیشند و از علوم آن آگاهند اما از عمل خبرى نیست!
ولى گروه سومى هستند كه مۆمنان راستینند، قرآن را به عنوان یك كتاب عمل، و یك برنامه كامل زندگى پذیرفتهاند، خواندن الفاظ و اندیشه در معانى و درك مفاهیم این كتاب بزرگ را مقدمهاى براى عمل مىدانند، و لذا هر زمان قرآن مىخوانند روح تازهاى در كالبد آنها پیدا مىشود، تصمیم و اراده تازه، آمادگى و اعمال تازه، و این است حق تلاوت.
الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْكِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِكَ یُۆْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَكْفُرْ بِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ (121بقره)
كسانى كه به آنها كتاب آسمانى دادهایم و آن را چنان كه سزاوارِ تلاوت است تلاوت مىكنند، آنان به آن (قرآن یا پیامبر) ایمان مىآورند و كسانى كه به آن كافر شوند، آنان همان زیانكارانند.
در برابر یهود و نصارایى كه به سبب لجاجت و سركشى مورد انتقاد قرار گرفتند، گروهى از آنان مورد تمجید و قدردانى خداوند قرار گرفتهاند. آنان كسانى هستند كه به كتابهاى آسمانى مراجعه كرده و نشانههاى ظهور و بعثت پیامبر اسلام صلى اللَّه علیه و آله را در آن دیده و به او ایمان مىآورند.
در تفسیر أطیب البیان آمده است: مراد از «الْكِتابَ» در این آیه، قرآن و مخاطب مسلمانانى هستند كه در قرائت قرآن، حقّ تلاوت را ادا نموده و به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله ایمان آوردهاند. تفسیر المیزان نیز این معنى را احتمال داده است.
روایتى دربارهى آداب تلاوت قرآن در تفسیر المیزان نقل شده، كه هشت نكته را مورد توجّه قرار داده است:
1 ترتیل آیات. 2 تفقّه در آیات. 3 عمل به آیات. 4 امید به وعدهها. 5 ترس از وعیدها. 6 عبرت از داستانها. 7 انجام اوامر الهى. 8 ترك نواهى.
در پایان روایت نیز امام صادق علیه السلام فرمود:
حقّ تلاوت تنها حفظ آیات، درس حروف، قرائت و تجوید نیست. و بر اساس روایات، كسانى كه حقّ تلاوت قرآن را ادا مىكنند، تنها امامان معصوم مىباشند. (كافى، ج 1 ص 215)
در تفسیر أطیب البیان آمده است: مراد از «الْكِتابَ» در این آیه، قرآن و مخاطب مسلمانانى هستند كه در قرائت قرآن، حقّ تلاوت را ادا نموده و به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله ایمان آوردهاند. تفسیر المیزان نیز این معنى را احتمال داده است
حق تلاوت چیست؟
این تعبیر، تعبیر پر معنایى است و خط روشنى براى ما در برابر قرآن مجید و كتب آسمانى مشخص مىسازد، چرا كه مردم در برابر این آیات الهى چند گروهند:
گروهى تمام اصرارشان بر اداى الفاظ و حروف از مخارج آن است آنها دائما در فكر وقف و وصل و حروف یرملون و شد و مدند و كمترین اهمیتى به محتوى و معنى، تا چه رسد به عمل كردن به آن، نمىدهند، به گفته قرآن اینها همانند حیوانى هستند كه كتابهایى بر او حمل شده باشد (كَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً- سوره جمعه آیه 5)
گروهى دیگر از الفاظ فراتر رفته و در معانى دقت مىكنند و در ریزهكاریها و نكات قرآن مىاندیشند و از علوم آن آگاهند اما از عمل خبرى نیست!
ولى گروه سومى هستند كه مۆمنان راستینند، قرآن را به عنوان یك كتاب عمل، و یك برنامه كامل زندگى پذیرفتهاند، خواندن الفاظ و اندیشه در معانى و درك مفاهیم این كتاب بزرگ را مقدمهاى براى عمل مىدانند، و لذا هر زمان قرآن مىخوانند روح تازهاى در كالبد آنها پیدا مىشود، تصمیم و اراده تازه، آمادگى و اعمال تازه، و این است حق تلاوت.
در حدیثى از امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این آیه مىخوانیم كه فرمودند: یرتلون آیاته، و یتفقهون به، و یعملون باحكامه، و یرجون وعده، و یخافون وعیده، و یعتبرون بقصصه، و یاتمرون باوامره، و ینتهون بنواهیه، ما هو و اللَّه حفظ آیاته و درس حروفه، و تلاوة سوره و درس اعشاره و اخماسه- حفظوا حروفه، و اضاعوا حدوده، و انما هو تدبر آیاته و العمل باركانه، قال اللَّه تعالى كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْكَ مُبارَكٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ:
در پایان روایت نیز امام صادق علیه السلام فرمود: حقّ تلاوت تنها حفظ آیات، درس حروف، قرائت و تجوید نیست. و بر اساس روایات، كسانى كه حقّ تلاوت قرآن را ادا مىكنند، تنها امامان معصوم مىباشند
" منظور این است كه آیات آن را با دقت بخوانند و حقایق آن را درك كنند و به احكام آن عمل بنمایند، به وعدههاى آن امیدوار، و از وعیدهاى آن ترسان باشند، از داستانهاى آن عبرت گیرند، به اوامرش گردن نهند و نواهى آن را بپذیرند، به خدا سوگند منظور حفظ كردن آیات و خواندن حروف و تلاوت سورهها و یاد گرفتن اعشار و اخماس (منظور از" اعشار" و" اخماس" تقسیماتى است كه در قرآن مىشود مانند تقسیم به سى جزء و یا هر جزء به چهار حزب و امثال آن است) آن نیست- آنها حروف قرآن را حفظ كردند اما حدود آن را ضایع ساختند، منظور تنها این است كه در آیات قرآن بیندیشند و به احكامش عمل كنند، چنان كه خداوند مىفرماید: این كتابى است پر بركت كه ما بر تو نازل كردیم تا در آیاتش تدبر كنند" (نقل از ارشاد دیلمى طبق نقل تفسیر المیزان)
پیامهای آیه:
1ـ رعایت انصاف حتّى در برخورد با مخالفان، لازم است. «الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْكِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ»
2ـ حقّ تلاوت، در تلاوت با صوت زیبا و رعایت نكات تجوید خلاصه نمىشود، بلكه ایمان و عمل نیز لازم است. «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِكَ یُۆْمِنُونَ بِهِ»
3ـ كسى كه در انتخاب مكتب دچار انحراف شود، زیانكار واقعى است. «فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ»
آمنه اسفندیاری
بخش قرآن تبیان
منابع:
تفسیر نور ج 1
تفسیر نمونه ج 1
تفسیر اطیب البیان
کافی ج 1