سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
مخاطب‏شناسی در گفت‏وگوی دینی با جوانان، نكته‏ای است‏‎ ‎كه نمی‏توان ‏آن را نادیده گرفت. بی‏تردید، در دهه‏های اخیر، بخش جدی‌ای از‏‎ ‎ناكارآمدی‏ها در حوزه‏ی تبلیغ و تعمیق تفكر دینی، از كم‏توجهی بدان ‏سرچمشه یافته‎ ‎است‎....
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

آسیب‏شناسی ‏تربیت‏دینی ‏جوانان ‏

‏(4)‏

ارتباط

راه‏كارهای مخاطب‏شناسى

اشاره:

مخاطب‏شناسی در گفت‏وگوی دینی با جوانان، نكته‏ای است‏‎ ‎كه نمی‏توان ‏آن را نادیده گرفت. بی‏تردید، در دهه‏های اخیر، بخش جدی‌ای از‏‎ ‎ناكارآمدی‏ها در حوزه‏ی تبلیغ و تعمیق تفكر دینی، از كم‏توجهی بدان ‏سرچمشه یافته‎ ‎است‎. ‎

برگزاری سخنرانی و پرسش و پاسخ جناب آقای دكتر گلزاری در «كانون ‏گفتمان‎ ‎دینی» (مدرسه‏ی فیضیه قم) به انگیزه‏ی یافتن چشم‏اندازهایی ‏در این زمینه بوده است‎. ‎ضمن سپاس از ایشان و برگزار كنندگان نشست، ‏خلاصه‏ای از سخنان ایراد شده را در چند نوشتار تقدیمتان می‌گردد كه در  ‏سه قسمت گذشته موضوعات: "دین‌گرایی در ایران"، "نقض در ‏مخاطب شناسی"، و "مقصود از تربیت دینى" را از نظرتان گذراندیم، ‏و اكنون قسمت پایانی از این گفتار را ملاحظه‎ ‎می‏كنید.‏‎ ‎

 

براى مخاطب‏شناسى چه راه‏كارهایى را پیشنهاد مى‏كنید؟

یك راه اصلى آن، تاسیس مركز پژوهشى و نظر سنجى در حوزه است. ‏این نهاد بزرگ و‎ ‎مقدس، باید داراى یك مركز نظر سنجى براى ‏سیاست‏هاى خود باشد‎. ‎

بنده اگر قصد داشته باشم به مدرسه‏اى بروم تا صحبت بكنم، هیچ وقت ‏به عنوان یك‎ ‎كار تشریفاتی و كلیشه‏اى و از قبل تعیین شده، به دعوت ‏مدیر نمى‏روم. بنده به مدیر‎ ‎مدرسه اعلام مى‏كنم كه به بچه‏ها اعلام كنید ‏كه پرسش‏هاى خود را بدون نام  و‎ ‎نام‏خانوادگى بنویسند؛ بعد به بنده ‏بدهید. معمولاً زیر بار نمى‏روند كه نكند این‎ ‎پرسش‏ها محكوم كردن ‏مدرسه باشد و را به دنبال داشته احتمالاً به مقامات گزارش داده‎ ‎شود. ‏گاهى اوقات به ما خط مى‏دهند و مى‏گویند بچه‏هاى ما مشكلى ندارند. ‏شما در مورد‎ ‎درس با اینها صحبت بكنید و نصیحت‏شان بكنید، در حالى كه ‏نصیحت براى این بچه‏ها،‎ ‎بسیار آزار دهنده است. بنده زیر بار این چیزها ‏نمى‏روم و كوشش مى‏كنم كه از راه‎ ‎دیگرى وارد شوم تا هم نگرانى مدیر ‏از بین برود و هم بنده پرسش‏ها را بگیرم‎. ‎پرسش‏نامه‏اى را طرح كرده‏ام به ‏نام «پرسش‏نامه‏ی نگرانى‏ها». بنده چندین نوع از‎ ‎این پرسش‏نامه‏ها را ‏خودم درست كرده‏ام. در آن نوشته بودم كه همه‏ى ما در زندگی،‎ ‎نگرانى‏هایى داریم كه اگر این نگرانى‏ها حل شود، در برنامه‏ریزى‏ها به ما ‏كمك‎ ‎مى‏كند؛ اگر حل نشود، ما را آزار مى‏دهد. بعد، از زبان مدیر ‏مى‏نویسم كه ما حاج‏آقا‎ ‎یا دكتر فلانى را دعوت كرده‏ایم؛ گاهى هم از زبان ‏خودم مى‏نویسم كه مرا دعوت‎ ‎كرده‏اند تا در مدرسه‏ى شما صحبت بكنم. ‏پنج نگرانى عمده‏ى خود را به ترتیب براى من‎ ‎بنویسد. در برگه هم شماره ‏زده‏ام اشاره كرده‏ام كه نوشتن نام و نام‏خانوادگی ضرورى‎ ‎نیست، مگر این ‏كه خودتان مایل باشید و بنده به دعوت شماها آمده‏ام. سپس این‎ ‎پرسش‏نامه را به مدیر مى‏دهم و مى‏گویم كه از این تكثیر كنید و بین ‏بچه‏ها پخش‎ ‎كنید؛ گاهى اوقات پرسش‏نامه در حد یك چك لیست است؛ ‏یعنى ما یك لیستی از مشكلات را‎ ‎مى‏دهیم، بعد مى‏گوییم با علامت ‏ضربدر مشخص كنید كه كدام را دارید؛ ابتدا بعضى جاها‎ ‎اعتراض مى‏كنند ‏و مى‏گویند كه این پرسش‏ها بد آموزى دارد. پرسش‏ها خلاصه و كوتاه‎ ‎است، مثل: عدم اعتماد به نفس و... اگر مدیران با ما همكارى كنند، این ‏كار را انجام‎ ‎مى‏دهیم. این، براى شروع كار است. اگر پاسخ بدهند، آن‏ها ‏را دسته‏بندی مى‏كنم و‎ ‎صحبت مى‏كنم. اگر هم جواب ندهند، بنده یك ‏فرمول بسیار ساده دارم و آن این كه براى‎ ‎آن‏ها مى‏گویم جوان‏هاى هم ‏سن و سال شما در این جامعه، چند دسته مشكل دارند: مشكل‎ ‎خانوادگی، درسی، عصبی، روحی، روانى و‎... ‎

 

چه رویكردها و منابعى در روان‏شناسى دینى وجود دارد؟‎ ‎

ابتدا من نكته‏اى را اشاره مى‏كنم كه تركیب روان‏شناسى و دین چگونه ‏است‎. ‎روان‏شناسی دینى بیش‏تر متولى این مسئله است كه راجع به ‏دین‏داران و خانواده و‎ ‎شخصیت آنان كار بكند و یا در رابطه‏ى دین و سلامت ‏روان كار كند. این كه آیا دین‎ ‎دارى در كاهش اعتیاد مؤثر است؟ آیا سلامت ‏جسمانى در دین‏داران وجود دارد؟ این كار،‎ ‎یك كار مطالعاتی بر روى گروه ‏مؤمنان و دین‏داران و مطالعات اجتماعى آن‏ها است. این‎ ‎كار بیش‏تر ‏مطالعه‏ی فعالیت‏هاى دین‏داران است نسبت به كسانى كه در خط دین ‏نیستند‎. ‎

حوزه‏ی دوم، روان‏شناسى دینى است. در این جا دینى صفتِ ‏روان‏شناسى است، نه‎ ‎مضاف‏الیه آن. باید از مقوله‏هاى دینی، دستور ‏العمل روان‏شناسى در بیاوریم. این كار‎ ‎سختی است. در سمینار همایش ‏دین گفته بودند كه یك سرى مقاله بدهید. من این موضوع را‎ ‎پیشنهاد ‏دادم. درمان افسردگى از طرق افزایش «شُكر» در افراد (مكانیزم شُكر). ‏فرضیه‎ ‎این بود كه اگر ما شُكر را بشناسیم و مراحل شُكر قلبی، شُكر ‏زبانى و شُكر عملى را‎ ‎در نظر بگیریم، بعد یك فرد یا ده نفر افسرده را ‏بیاوریم و به آن‏ها به طور كاربردى‎ ‎و تكنیكى در جلسات یاد بدهیم تا این ‏كه شُكر در آن‏ها تقویت شود، مى‏توان افسردگى‎ ‎را در آن‏ها كم كرد؛ ‏یعنى من از متن دین، یك روشى را در مى‏آورم كه بگویم با شُكر،‎ ‎افسردگى كم مى‏شود‎. ‎

این كار را تا اندازه‏اى در غرب، گروه‏هاى مسیحى انجام داده‏اند. ‏مجله‏هایى نیز‎ ‎در این زمینه‏ها نوشته شده است. اهل تسنن در ‏پاكستان، در این كار موفق بوده‏اند. در‎ ‎اردوگاه افغانى‏ها در پیشاور، ‏افسردگى پناه جویان افغانى را كاهش بدهیم. سپس آن‏ها‎ ‎را با گروهی ‏كه دارو مصرف مى‏كردند و با گروهى كه دارو مصرف نمى‏كردند، مقایسه‎ ‎كردیم. بازتاب احادیث نبوى در آن‏ها به اندازه‏ى همان داروها بوده است. ‏پزشكان‎ ‎متخصص پاكستانی، از دین چنین استفاده‏اى كردند‎. ‎

كار سوم، تدوین علم روان‏شناسى و علم تربیت است به گونه‏اى كه با اسلام ناب،‎ ‎مطابقت ‏داشته باشد. مسیحى‏ها پس از مدتى گزارش دادند كه ما در این زمینه نمى‏توانیم‎ ‎كار كنیم. ‏مسیحیت دید كه متن انجیل توان ندارد كه از درون آن یك نظام و یك سیستم در‎ ‎آورده شود. از این ‏رو مسیحیان این كار را كنار گذاشتند، ولى ما معتقدیم كه‎ ‎مى‏توانیم این كار را بكنیم؛ البته این ‏زمانى محقّق مى‏شود كه ما آن دو قدم اول را‎ ‎برداریم. بحث روان‏شناسى دینی در ایران خیلى ‏كم كار شده است. مطالعات جزیى راجع به‎ ‎دسته‏ى اول انجام مى‏شود. ما پس از هفتاد ـ هشتاد ‏سال دانشگاه و پس از بیست و دو‎ ‎سال انقلاب، سه چهار تا تست استاندارد درست كردیم كه ‏مى‏تواند دین باورى را اندازه‎ ‎بگیرد. به تازه‏گى رساله‏های فوق لیسانس ما به خصوص در دانشگاه ‏علامه‏ى طباطبایى و‎ ‎برادران بزرگوارى در دانشگاه تهران، برخى فعالیت‏ها و مطالعات را در مورد ‏حوزه‏ى‎ ‎دین انجام مى‏دهند، اما درباره‏ی قسمت دوم و سوم،اینها باید عمدتا در حوزه‏ى علمیه‎ ‎انجام شود‎.‎

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین