سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
قدمت تجارت الكترونیكی یا ecommerce به قبل از پیدایش شكل كنونی اینترنت برمی‌گردد، اما به علت ...
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

مزایا و مدل های تجارت الكترونیك

 
تجارت الكترونیك

اشاره :

قدمت تجارت الكترونیكی یا ecommerce به قبل از پیدایش شكل كنونی اینترنت برمی‌گردد، اما به علت هزینه‌های سنگین این شیوه از تجارت، امكان استفاده از آن تا چند سال گذشته فقط در اختیار شركت‌های بزرگ تجاری و مؤسسات اقتصادی مانند بانك‌ها و دولت‌ها بوده است. با همه‌گیر شدن اینترنت و امكان استفاده همه اقشار جامعه در كشورهای مختلف جهان این فرصت پیدا شد كه ساختار تجارت الكترونیكی تغییر كند، از حالت اختصاصی بودن برای طبقه خاصی خارج شود و به پدیده‌ای برای همه تبدیل شود. در كشور ما نیز مدتی است كه بحث تجارت الكترونیكی و راهكارهای عملی پیاده سازی آن به طور جدی مطرح شده است. به لحاظ اهمیت این موضوع و كاربردهای گسترده‌ای كه در شبكه اینترنت دارد قصد داریم به ابعاد گوناگون فنی، اقتصادی و كاربردی تجارت الكترونیكی بپردازیم.در این نوشته، ابتدا به مزایای استفاده از این نوع تجارت می‌پردازیم و سپس مروری بر انواع مدل‌های تجارت الكترونیكی خواهیم داشت و پاره‌ای از مفاهیم مقدماتی در این زمینه را مرور خواهیم كرد.

چشم‌انداز

موضوع تجارت الكترونیكی را می‌توان از دو منظر نگریست. نخست دیدگاه تئوریك و كلی به موضوع است كه دربرگیرنده تعدادی از مفاهیم اقتصادی و رابطه آن با فناوری اطلاعات است. مدل‌های معروف B2B و B2C از آن جمله‌اند. دیدگاه دوم موضوع تجارت الكترونیكی را از منظر كاربردهای عملی و صورت‌های واقعی آن بررسی می‌كند. به‌عنوان مثال می‌توان درباره چند و چون تبلیغات و بازاریابی آنلاین، روش‌ها و تكنیك‌های فروش اینترنتی كالا، معاملات بازرگانی و تبادل اطلاعات تجاری، حراج آنلاین و حتی بانكداری آن‌لاین (كه البته خود موضوع پیچیده و مفصلی است) سخن گفت. واقعیت این است كه یك بینش كلی نسبت به صورت مسأله تنها با اشراف نسب به تمام جوانب تئوریك و عملی آن به‌دست می‌آید و اگر بخواهیم نگاه جامعی پیرامون تجارت الكترونیكی داشته باشیم، گریزی از مطرح كردن ابعاد هریك از این جنبه‌ها نیست. در كنار این‌ها باید سه موضوع مهم دیگر را نیز مورد توجه قرارداد. توجه به این سه موضوع برای موفقیت هر شكلی از تجارت‌الكترونیكی بسیار مهم است. در وهله نخست باید تاكید كرد كه موفقیت در تجارت الكترونیكی بدون داشتن یك شناخت عمومی نسبت به كلیت تجارت و كسب‌وكار هرگز حاصل نمی‌شود و نباید تصوركرد صرف دانستن جنبه‌های تئوریك و عملی تجارت الكترونیكی می‌توان كسی را به یك تاجر موفق در اینترنت تبدیل كرد. در گام بعدی آشنایی با مسائل فنی مربوط به طراحی، راه‌اندازی و نگهداری یك سایت وب در اینترنت از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. زیرا یك سایت وب حكم پلتفرم و سكوی كاری اصلی یك تجارت الكترونیكی را دارد و بعید است كه یك تجارت الكترونیكی بتواند بدون بهره‌گیری از امكانات یك سایت اینترنتی خوب به موفقیت چشمگیری دست‌یابد. در گام سوم آشنایی با مسائل حقوقی و مالی مرتبط با این شیوه از تجارت اهمیت زیادی دارد. آگاهی از قوانین موجود در كشور محل اقامت و نیز كشور یا كشورهایی كه سایت وب یا دفاتر بازرگانی یك كسب‌وكار الكترونیكی در آنجا برپا شده از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. اینك در ادامه مقاله بحث را با تعدادی از مفاهیم تئوریك و نسبتاً آشنا در این زمینه آغاز می‌كنیم.

مزایای استفاده از تجارت الكترونیكی

به طور كلی مزایای استفاده از تجارت الكترونیكی را می‌توان به پنج دسته تقسیم كرد كه شامل بستر ارتباطی، از بین رفتن واسطه‌ها، افزایش قدرت خریداران و پیدایش بازارهای جدید برای تولید كنندگان، سفارشی كردن محصولات درخواستی و خدمات پشتیبانی قوی و پیدایش مؤسسات اقتصادی نو پا و رقابت سراسری است.

1- بستر مناسب اطلاعاتی و ارتباطی

یكی از امكاناتی كه اینترنت در اختیار تجارت و بازرگانی قرار می‌دهد اطلاعات نسبتاً كامل و گسترده‌ای است كه در مورد هر كالا چه از نظر فنی و چه به لحاظ تجاری می‌توان یافت. امكانی كه در دنیای واقعی، ارزش تجاری بسیار زیادی دارد اما بدون صرف هزینه و زمان زیاد به‌دست نمی‌آید. ارزش دیگر تجارت الكترونیكی آن است كه امكان ایجاد ارتباط با همه افرادی كه برای تكمیل یك فرآیند بازرگانی لازم است با آن‌ها تماس گرفته شود، در كوتاه‌ترین زمان از طریق e-mail ،chat و روش‌های دیگر امكان‌پذیر است.

2- حذف نسبی واسطه ها

حذف واسطه‌ها یكی دیگر از ارزشمندترین دستاوردهای تجارت الكترونیكی می باشد كه باعث كاهش بی‌سابقه قیمت كالاها و خدمات در جهان شده است. براساس برآوردهای انجام شده، حذف واسطه‌ها و ایجاد ارتباط مستقیم بین خریداران و فروشندگان بین 15 تا 50 درصد موجب كاهش قیمت تمام شده كالاها و خدمات برای مشتریان شده است.

3- افزایش قدرت خریداران و پیدایش بازارهای جدید برای تولید كنندگان

ارتباط اینترنتی فرصتی را در اختیار خریداران قرار می‌دهد كه بتوانند با طیف گسترده‌ای از تولیدكنندگان در سرتاسر جهان ارتباط برقراركنند و از این طریق به تقاضای  مورد نظر خود از بین پیشنهاد‌های مختلف برسند و در مقابل فروشندگان قدرت چانه‌زنی بیشتری برای كسب امتیاز و مزایای بیشتر داشته باشند. در صورتی‌كه در دنیای حقیقی به علت محدودیت‌های ناشی از فاصله جغرافیایی، مشتریان چنین قدرت انتخابی ندارند.

البته این ساختار برای تولیدكنندگان هم دارای مزایا و امتیازات فراوانی است. از جمله می‌توان به امكان عرضه و فروش محصولات به تمام مردم جهان اشاره ‌كرد. در واقع تجارت الكترونیكی به تولیدكنندگان امكان جهانی شدن محصولاتشان را با صرف هزینه كم (نسبت به آنچه كه در مقابل به‌دست می‌آید) می‌دهد. شاید جالب باشد كه بدانید به عنوان مثال، جلد پنجم كتاب داستانی هری‌پاتر توانسته است با استفاده از شیوه فروش آن‌لاین  در شب اول انتشار خود فروشی معادل یك میلیون جلد را در جهان داشته باشد. امكان وقوع چنین حادثه شیرینی برای ناشر این كتاب در دنیای حقیقی، آن‌ هم در مدت زمانی كوتاه، یا اصلاً محال بود یا به امكانات گسترده مالی و تبلیغاتی و توزیع نیاز داشت كه هر سازمانی توانایی انجام آن را دارا نیست.

4- سفارشی كردن محصولات و خدمات پشتیبانی قوی

مزیت دیگر تجارت الكترونیكی آن است كه شما قادر خواهید بود كه محصولات مورد درخواست خود را به صورت سفارش و مطلوب خود خرید كنید. به عنوان مثال ما می‌توانیم هنگام مراجعه به سایت شركت Dell كامپیوتر مورد درخواست خود را با همان خصوصیاتی كه مایلیم، سفارش داده و خریداری  كنیم. در این فرایند  روش كار شركت دل برای قبول سفارش در خواستی به این صورت است كه ابتدا امكان انتخاب و ارائه پیشنهاد در اختیار مشتری قرار می‌گیرد. سپس پیشنهاد مشتری با توجه به امكانات شركت مورد بررسی قرار گرفته و نهایتاً مورد قبول یا عدم قبول قرار می‌گیرد. در صورت قبول درخواست، مراحل بعدی ثبت سفارش و دریافت مبلغ طی می‌شود و اعلام ارسال كالا و شیوه پیگیری محموله در مدت ارسال از طریق فرستادن e-mailهای متعدد انجام می‌شود. مشتری نیز به نوبه خود می‌تواند زمان دریافت را اعلام نماید. نهایتاً مشتری می‌تواند با دادن اطلاعات مختلف در‌مورد كالاهای خریداری شده و برقراری ارتباط الكترونیكی با شركت تولیدكننده نسبت به رفع نقص كالای مورد نظر اقدام نماید.

شركت‌هایی كه از این طریق به فروش محصولات و خدمات خود اقدام می‌كنند به طور دائم از طریق روش های مختلف، سریع و كم هزینه در ارتباط با مشتریان خود هستند و پشتیبانی قوی باعث ترغیب مردم به خرید از اینترنت می‌شود. در سال‌های نخست رواج شیوه الكترونیكی فروش كالا، استفاده از این روش فقط برای كالای كوچك و ارزان مثل ساعت، عروسك، كتاب، لباس استفاده می‌شد اما اكنون با توجه به رشد روزافزون تجارت الكترونیكی، صنایع بزرگی همچون صنعت ماشین سازی نیز به این روش رو آورده‌اند. مثلا با مراجعه به سایت شركت فورد می‌توانیم ماشین مورد درخواست خود را از نظر رنگ یا امكانات جانبی به دلخواه انتخاب كنیم.

5- پیدایش مؤسسات اقتصادی نوپا و رقابت سراسری

یكی از پیامدهای تجارت الكترونیكی ایجاد مؤسسات جدید اقتصادی است كه توانایی رقابت و حتی در مواردی سبقت گرفتن از شركت‌های كهنه كار را دارند. درحال حاضر دو نوع بازار خرید و فروش یعنی بازار سنتی و حقیقی و بازار مجازی و مبتنی بر شبكه به موازات یكدیگر عمل می‌كنند و هر كدام دارای قواعد تجارتی خاص خود هستند كه گاه دارای خصوصیاتی مشترك و گاه با یكدیگر متفاوت هستند. در برخی موارد كسب و كارهای نوپا توانسته‌اند با ایجاد سیاست‌های كاربردی در بازار جدید مجازی گوی رقابت را از رقبای سنتی بگیرند و بازار محصولات مختلف را تصاحب كنند. مثلا می‌توان به رقابت بین مؤسسه BarnesNoble و شركت Amazon در خرید و فروش كتاب یا موارد دیگری چون Dell در كامپیوتر و etoys در اسباب بازی اشاره كرد.

 

مدل‌های گوناگون تجارت الكترونیكی

(جدول یك)‌:

  business 

consumer government
business b2b b2c b2g
consumer c2b c2c c2g
government g2b g2c g2g

 

استفاده از اینترنت به عنوان مهمترین بستر ارتباطی در تجارت الكترونیكی همزمان با رشد روزافزون شبكه جهانی ارتباطات باعث پیدایش مدل‌های گوناگونی در این تجارت گردیده است. این مدل‌ها حاصل تعامل سه گروه اصلی از افراد یك جامعه، از دیدگاه اقتصادی، هستند كه عبارتند از دولت یا سازمان‌های وابسته (government) ، سازمان‌های تجاری  و اقتصادی، تولیدكنندگان كالا و ارائه‌كنندگان خدمات (business) و در نهایت مردم عادی كه خریداران نهایی كالا یا خدمات (consumer) هستند.

 

مدل‌های مختلف تجارت الكترونیكی از تعامل دوبه‌دوی این سه گروه اصلی حاصل می‌شوند. (جدول 1)

1- مدل B2B 

در مدل (B2B) ارتباط بین دو یا چند سازمان، مؤسسه اقتصادی، تولید كنندگان مواد اولیه، تولیدكنندگان انواع مختلف كالای مصرفی، ارائه‌كنندگان انواع گوناگون خدمات و ... موردنظر است، در واقع این مدل را به نوعی می‌توان توسعه یافته مدل قدیمی‌تر (EDI (Electronic Data Interchange دانست. (1)

مدل B2B دربرگیرنده همان عملیاتی است كه درEDI انجام می شد یعنی تبادل اطلاعات، داده ها، ثبت سفارش، خرید و فروش و ... همچنان وجود دارد.  اما در مدل جدید فرآیند ارتباطی بسیار باز و قابل‌انعطاف طراحی شده طوری كه تولید‌كنندگان مواد اولیه، تولید‌كنندگان كالاهای مختلف و فروشندگان و توزیع كنندگان بتوانند به راحتی با یكدیگر ارتباط مستقیم داشته باشند. این به معنی كاهش واسطه‌ها نیز هست. موضوعی كه به نوبه خود باعث كاهش قیمت‌ها می‌شود.

عوامل ذكر شده باعث گردیده است كه این مدل به‌عنوان اصلی‌ترین مدل تجارت‌الكترونیكی به حساب  آید و طی مدت كوتاهی كه از زمان پیدایش آن می گذرد درآمد قابل توجهی را نصیب صاحبان سرمایه سازد. براساس آمارهای موجود، بازرگانان  و فعالان در این عرصه توانسته‌اند از درآمد 43 میلیارد دلاری در سال 98 به 1300 میلیارددلار در پایان سال 2004 برسند.

2- مدل‌های B2C وC2B 

این دو مدل بیان‌كننده ارتباط متقابل بین تولیدكننده اصلی كالاهای گوناگون با استفاده‌كننده و خریداران نهایی این محصولات و خدمات می باشد. این روزها می‌توان كالاهای مختلفی از مواد اولیه صنعتی گرفته تا اتومبیل، ماشین‌آلات صنعتی و كالاهای عمومی مانند مواد غذایی، محصولات فرهنگی، گل و گیاه و اقلام كادویی را به همراه طیف وسیعی از خدمات مثل رزرو هتل، بلیط هواپیما، قطار، اتوبوس، اجاره ماشین و ... به صورت آن‌لاین خریداری كرد. در این دو مدل تولیدكنندگان می‌توانند مصرف‌كنندگان نهایی محصولات خود را شناسایی كنند و محصولات خود را به صورت مستقیم به آن‌ها عرضه كنند (B2C) مصرف‌كنندگان نیز به نوبه خود می‌توانند از بین تولید‌كنندگان، آن‌كه شرایط مطلوبتر را دارا می‌باشد و از هر جهت مناسبتر است را انتخاب نمایند (C2B) 

مدل‌های B2C و C2B معمولاً دارای مزایایی چون خرید ارزان‌تر كالا نسبت به دنیای واقعی هستند. مزیت دیگر، امكان ارسال كالا به مكان درخواستی خرید است. فرق اصلی بین دو مدل B2C وC2B در نحوه خرید و شیوه ایجاد ارتباط بین مشتریان و تولیدكنندگان  می‌باشد.

در مدل B2C خریداران اطلاعات كافی در مورد كالای مورد نیازشان، شركت عرضه‌كننده آن و قیمت خود كالا (در دنیای حقیقی) را دارا می‌باشند و بیشتر به‌علت  پایین‌تر بودن بهای  محصول در اینترنت از این مدل برای خرید خود استفاده می‌كنند. اما در مدل C2B اطلاعات مشتری عمدتاً به مشخصات كالای مورد نیازش محدود است و اطلاعات چندانی در مورد شركت‌های عرضه‌كننده آن یا قیمت‌های احتمالی آن ندارد. در این حالت شركت‌های گوناگونی در اینترنت با توجه به شرایط مشتری به او پیشنهاد ارائه می‌كنند و مشتری از بین این پیشنهادها هر كدام را كه برایش مناسبتر بود انتخاب می‌كند.  به ‌بیان دیگر، در B2C مشتری به یك شركت تولیدكننده یا فروشنده پیشنهاد خرید را ارائه می‌كند، اما در مدل C2B این شركت‌های عرضه كننده هستند كه به مشتری پیشنهاد فروش را ارائه می‌كنند.

3- مدل C2C 

این شیوه در تجارت الكترونیك عمدتاً براساس مدلی به‌وجود آمده است كه پیر امیدیار طراح و صاحب سایت eBay و افراد مبتكری مثل او خلق كرده‌اند. در مدل C2C فروشندگان اجناس این امكان را می‌یابند كه در یك محیط گسترده اجناس خود را به خریداران نهایی ارائه كنند. پیر امیدیار می‌گوید ایده فروش كالا از طریق وب سایت در وحله اول برای فروش شیرینی‌های پخته شده توسط همسرش برای توزیع در شهر لس‌آنجلس به ذهنش رسید. او در طرح اولیه سایت خودش از مدل B2C استفاده كرده بود و به مرور زمان و توسعه این سایت مدل جدیدی را براساس حراج كالا و فروش اجناس دست دوم در دنیای حقیقی طراحی كرده است. امیدیار كوشید با توجه به طیف گسترده بازدیدكنندگان در اینترنت، بستری را فراهم كند كه فروشندگان بتوانند كالای خود را به شیوه حراج اجناس (با شیوه‌ای مشابه دنیای واقعی) به فروش برسانند. اما تفاوت اصلی این نوع از حراج تعداد بی‌شمار شركت‌كنندگان و مخاطبان حراج است. امروزه به دلیل استقبال گسترده‌ای كه ازeBay به‌عمل آمده است، این سایت به‌عنوان سمبل C2C شناخته می‌شود. سایت eBay توانسته است در سال 2002 میلادی مبلغ 20 میلیارد دلار برای صاحبان خود درآمد ایجاد كند.

4- مدل‌های در ارتباط با دولت 

مدل‌های مرتبط با دولت را نیز می‌توان به سه دسته تقسیم كرد. دسته اول شامل مدل‌های G2B وB2G است. در این دو مدل سازمان‌ها، نهادها و مراكز دولتی و وابسته به دولت درارتباط با مراكز اقتصادی، بنگاه‌های تجاری و شركت‌های تولیدكننده و ارائه‌كننده كالا و خدمات هستند. در این ساختار طرفین با مراجعه به یكدیگر و تعامل با هم از طریق شبكه‌های كامپیوتری امور بازرگانی میان خود را انجام می‌دهد. این امور شامل مواردی چون گرفتن انواع مجوزها از دولت و سازمان‌های مربوطه، پرداخت وجه مورد درخواست دولت، گرفتن اطلاعات از نهاد دولتی و موارد دیگری است كه همگی در این دو مدل خلاصه می‌شوند. مزیت اصلی این دو ساختار صرفه‌جویی در انجام عملیات‌ گوناگون برای دولت و سازمان‌های مربوطه و كاهش زمان انجام این امور و كاهش نیروهایی است كه بیهوده صرف انجام كم‌بازده و یا بدون بازده در سازمان‌ها می‌شود.

 

دسته دوم شامل مدل‌های G2C و C2G است. در این دو مدل ارتباط بین مردم و سازمان‌های دولتی مطرح می‌باشد و رابطه میان دولت و مردم بیش از آن‌كه ماهیتی تجاری داشته باشد، حول و حوش خدماتی كه دولت می‌تواند به مردم ارائه كند و یا تسهیل ارتباطات مالی مردم و دولت در زمینه امور مالیاتی و مشابه آن دور می‌زند. فعالیت‌های این دو مدل شامل مواردی چون گرفتن انواع مدارك شناسایی، انجام عملیات بانكی و گرفتن اطلاعات از دولت است.

دسته سوم نیز براساس مدل G2G است كه ارتباط و تقابل بین دو سازمان دولتی دو یا چند وزارتخانه را فراهم می‌سازد و مواردی چون ارتباط شهرداری‌ها با پلیس، ‌وزارت كشور، نهادهای نظامی و ... را شامل می‌شود. در این مدل مبادلات میان دوسوی یك فرآیند الكترونیكی ممكن است شامل مبادلات بازرگانی باشد یا صرفاً به تبادل اطلاعات محدود باشد.

پی‌نوشت‌

(1) به زبان ساده، EDI عبارتست از انجام مبادلات تجاری از طریق مبادله اسناد بازرگانی با استفاده از شبكه‌های اختصاصی كامپیوتری. این مدل مدت‌هاست كه به دلیل عدم وجود استانداردهای یكسان و مشخص با كاهش استقبال عمومی روبرو شده است.

 

منبع : ماهنامه شبكه

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین