سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
همه‌ی آنچه لازم است در مورد ویروس کرونای جدید (COVID-19)، بدانید و بخوانید و بپرسید و ببینید
یكى از امتیازات انسان، در مقایسه با موجودات دیگر، تهیه پوشش مناسب براى اندام خویش است . بر این اساس، لباس پوشیدن یكى از شؤون و ویژگى‏هاى انسان است . لباس، افزون بر حفظ انسان از سرما و گرما و برف و باران و یارى دادن وى در حفظ عفت و شرم، در آراستگى و زیبایى
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

حیا، فطری یا اکتسابی؟

حجاب

یكى از امتیازات انسان، در مقایسه با موجودات دیگر، تهیه پوشش مناسب براى اندام خویش است . بر این اساس، لباس پوشیدن یكى از شؤون و ویژگى‏هاى انسان است . لباس، افزون بر حفظ انسان از سرما و گرما و برف و باران و یارى دادن وى در حفظ عفت و شرم، در آراستگى و زیبایى آدمى نیز نقشى مهم ایفا مى‏كند و مى‏توان آن را نشان دهنده گرایش اعتقادى فرد و تعلق وى به فرهنگى خاص دانست . قرآن كریم ضمن نعمت و هدیه خداوند خواندن لباس به كاركردهاى مختلف آن اشاره مى‏كند و مى‏فرماید: «اى فرزندان آدم، براى شما لباسى فرو فرستادیم كه اندام شما را مى‏پوشاند و مایه زینت‏شما است و لباس تقوا بهتر است . این از آیات خداوند است . باشد كه متذكر شده پند گیرید .» (1)

 

در كتاب مقدس نیز مى‏خوانیم: «چون زن دید كه آن درخت‏براى خوراك نیكو است و به نظر خوش‏نما و درختى دلپذیر، دانش افزا . پس از میوه‏اش گرفته بخورد و به شوهر خود نیز داد و او خورد . آنگاه چشمان هر دوى ایشان باز شد و فهمیدند كه عریانند . پس برگ‏هاى انجیر به هم دوخته، سترها براى خویشتن ساختند . . . . و خداوند، رخت‏ها براى آدم و زنش از پوست‏بساخت و ایشان را پوشانید . (2)

بر اساس پژوهش‏ها، از آغاز پیدایش انسان، هر یك از زن و مرد كوشیده است تا پوشش مناسب خود را تهیه كند . آدمى نخست‏با برگ درختان، سپس با پوست‏حیوانات و بعدها با دست‏بافت‏هاى خود، خویش را پوشاند . (3)

خوشبختانه با پیشرفت صنعت و دست‏یافتن به منابع و ابزار جدید، پوشش نیز از تغییرات تكاملى بهره‏مند گردید و انسان به پوشاك مناسب‏تر دست‏یافت . نكته قابل توجه آن است كه اگر چه حیات آدمیان از همان آغاز با «پوشش‏» پیوند خورده است، به دلیل وجود نوعى احساس حیاى طبیعى در جنس ماده، زنان در طول تاریخ در امر پوشش تلاش و جدیت‏بیش‏تر از خود نشان داده‏اند . (4) دانشمندان، در مورد علت اشتیاق و جدیت‏بیش‏تر زنان، نظرهاى گوناگون ارائه داده‏اند. بسیارى ریشه اشتیاق بیش‏تر زنان به پوشش را طبیعت آنان دانسته‏اند .  ویل دورانت  مى‏گوید: «شرمگینى، خاص نوع انسان نیست و شباهت آشكارى دارد به كراهت‏حیوان ماده از جفت‏شدن در غیر فصل جفت‏جویى یا خارج از حد معتدل آن . مسلما ریشه شرمگینى نیز از همین جا است .» (5)

 

در مقابل، ویلیام جیمز، روان‏شناس معروف، حیا را امرى اكتسابى مى‏داند و مى‏نویسد: «زنان دریافتند كه دست و دلبازى مایه طعن و تحقیر است و این امر را به دختران خود یاد دادند . . . .» یكى از محققان سبب گرایش زنان به حیا را چنین توضیح داده است: «خوددارى از انبساط و امساك در بذل و بخشش، بهترین سلاح براى شكار مردان است . . . مرد جوان به دنبال چشمان پر از حیا است و بى آن كه بداند، حس مى‏كند كه این خوددارى ظریفانه از یك لطف و دقت عالى خبر مى‏دهد .» (6) شوپنهاور نیز حیاى زن را رهاورد پیمان پنهانى زنان براى افزایش ارزش و جذابیت‏خود و وادار ساختن مرد به جست و جو مى‏داند . (7) طبق این دیدگاه، حیا امرى غریزى نیست . به نوعى در نهاد زنان ریشه دارد و از سرشت‏خاص آنان بر مى‏خیزد .

حجاب

به هر حال، به گواهى متون تاریخى، در میان اكثر قریب به اتفاق ملت ها و كشورهاى جهان حجاب زنان معمول بوده است . مورخان، به‏ندرت از اقوامى بدوى كه زنانشان داراى حجاب مناسب نبوده یا برهنه در اجتماع ظاهر مى‏شدند، نام مى‏برند . تعداد این اقوام آن قدر اندك است كه در مقام مقایسه قابل ذكر نیستند . (8)

حجاب زنان در طول تاریخ، فراز و نشیب‏هاى بسیار دیده و در سایه فرهنگ‏ها و سلیقه‏هاى حاكمان و متنفذان مذهبى تشدید یا تخفیف پذیرفته، ولى هماره تداوم یافته و هیچ‏گاه به طور كامل از میان نرفته است . بسیارى از مؤرخان به گستردگى دامنه حجاب و رواج آن در بین زنان اشاره كرده‏اند . فرید وجدى با تصریح به قدمت‏حجاب، با استناد به دایرة‏المعارف لاروس، گزارشى مفصل از پوشاندن صورت و همه اندام‏ها توسط زنان یونانى و فنیقى ارائه مى‏دهد و از رواج حجاب در میان زنان اسبرطا، سیبرى، آسیاى صغیر، فارس و عرب سخن مى‏گوید . (9)

 

بسیارى از متفكران، برابر آیات قرآن و كتاب مقدس - آدم و حوا بدون حضور ناظرى بیگانه از برهنگى احساس شرم كردند و بدون آن كه تحت تاثیر هیچ آموزه، فرمان یا تذكرى قرار گیرند، به وسیله برگ‏هاى درختان بهشتى به سرعت‏خود را پوشاندند - راز رویكرد انسان به پوشش را نهاد و فطرت او دانسته‏اند; زیرا اولا، نخستین انسان‏ها به طور فطرى به پوشش روى آورده‏اند . ثانیا، گزارش‏هاى موجود به خوبى اثبات مى‏كند كه حجاب زن در نقاط مختلف جهان به طور كامل رعایت مى‏شده و در بعضى از موارد با شدت و سختى همراه بوده است . ثالثا، اگر اكنون نیز به لباس ملى كشورهاى جهان بنگریم، معمول بودن حجاب زنان را به خوبى در مى‏یابیم . آقاى «براون واشنایدر» در كتابى به نام «پوشاك اقوام مختلف‏» تصویر لباس‏هاى ملى و رایج كشورهاى مختلف جهان از عهد باستان تا قرن بیستم را به تفصیل ارائه كرده است . نگاهى كوتاه به این كتاب نشان مى‏دهد یهودیان، مسیحیان، اعراب، یونانیان، اهالى رم، آلمان، خاور نزدیك و . . . حجاب را به طور كامل رعایت مى‏كردند و اكثرا سر خویش را نیز مى‏پوشاندند . برابر تصاویر این كتاب، كاهش تدریجى حجاب زنان از نیمه دوم قرن هیجدهم در اروپا آغاز شد; ولى حتى تا اواخر قرن نوزدهم، اروپاییان همچنان لباس بلند مى‏پوشیدند و سر را نیز مى‏پوشاندند . (10)

متداول بودن حجاب در میان ملل مختلف كه عقیده، مذهب و شرایط جغرافیایى متفاوت داشتند، نیز نشان دهنده تمایل فطرى زنان به حجاب دانسته شده است .

 بسیارى از جامعه‏شناسان حجاب زن را مقتضاى طبیعى جامعه بشرى معرفى كرده‏اند . مونتسكیو مى‏نویسد: «قوانین طبیعت‏حكم مى‏كند زن خوددار باشد; زیرا مرد با تهور آفریده شده است و زن نیروى خوددارى بیش‏ترى دارد . بنابراین، تضاد بین آن‏ها را مى‏توان با حجاب از بین برد و بر اساس همین اصل، تمام ملل جهان معتقدند كه زنان باید حیا و حجاب داشته باشند .» (11)

 

در نظر منتسكیو، از دست رفتن عفت زنان به قدرى نواقص و معایب پدید مى‏آورد و روح مردم را فاسد مى‏كند كه اگر كشورى بدان دچار گردد، در بدبختى‏هاى فراوان فرو مى‏رود . به خصوص در حكومت دموكراسى از دست رفتن عفت‏سبب بزرگ‏ترین بدبختى‏ها و مفاسد مى‏شود و اساس حكومت را از بین مى‏برد . بدین جهت، «در جمهورى نه تنها اخلاق فاسد بلكه تظاهر به فساد اخلاق و سبكى را نیز منع كرده‏اند; چه آن كه عشوه‏گرى و طنازى كه از بیكارى زن‏ها تولید مى‏شود، نتیجه‏اش آن است كه قبل از آن كه خود زن‏ها را فاسد كند، دیگران را فاسد مى‏نماید .» (12)

در نظر منتسكیو، از دست رفتن عفت زنان به قدرى نواقص و معایب پدید مى‏آورد و روح مردم را فاسد مى‏كند كه اگر كشورى بدان دچار گردد، در بدبختى‏هاى فراوان فرو مى‏رود .

با عنایت‏به تمایل فطرى زن و نقش حیاتى پوشش زنان در كنترل و هدایت غرائز شهوانى در مسیر صحیح و جلوگیرى از فساد و تباهى جامعه، پیامبران الهى، هماهنگ با فطرت انسانى زنان، آنان را به حجاب فراخواندند و بدین وسیله اشتیاق درونى‏شان را با قوانین تشریعى استحكام بخشیدند . (13)

آرى، پروردگار جهانیان از یك سو گرایش به پوشش را در نهاد زنان به ودیعت گذارد; از سوى دیگر، پوشاك را در لابه‏لاى نعمت‏هاى بیكرانش به بشر ارزانى داشت; و از سوى سوم «حجاب‏» را بر زنان واجب ساخت تا گوهر هستى «زن‏» در صدف پوشش صیانت گردد و جامعه از فرو افتادن به گرداب فساد و تباهى نجات یابد . قرآن كریم برهنگى و كنارگذاشتن لباس را دام شیطان معرفى مى‏كند و انسان‏ها را از فروافتادن در چنین دامى بر حذر مى‏دارد: «اى فرزندان آدم، مبادا شیطان شما را بفریبد آنچنان كه پدر و مادر شما را از بهشت‏بیرون راند و لباسشان را از تنشان بیرون آورد ....(14)

 

 

پى‏نوشت:

1 . اعراف (7): آیه 27 .

2. تورات، سفر پیدایش، باب 3، آیات 6- 8 و 20 و 21 .

3 . ویل دورانت در صفحه 155 نخستین جلد تاریخ تمدن درباره پوشاك انسان و تاریخ صنعت‏بافندگى مى‏نویسد: از آن وقت كه انسان توانست‏سنجاق و سوزن را بسازد، به بافندگى پرداخت; و نیز مى‏توان گفت كه، از وقتى كه انسان بافندگى را آغاز كرد بر حسب ضرورت سوزن و سنجاق را ساخت; چون انسان تنها به این خشنود نبود كه با پوست‏حیوانات خود را بپوشاند . با پشم گوسفند و الیاف گیاهان لباس‏هایى را براى خود تهیه كرد و همین لباس ساده است كه جامه رد هندى و شنل یونانى و لنگ مصرى قدیم و سایر اقسام گوناگون و جذاب لباس انسان را در عهدهاى مختلف تشكیل داده است . در این هنگام است كه بافندگى از مهم‏ترین هنرهاى مخصوص زن گردیده است . دوك‏ها و ماسوره‏هایى كه در میان عصر جدید به دست آمده، به خوبى نشان مى‏دهد كه صنعت عظیم بافندگى ریشه دورى دارد .

4. المراة و فلسفة التناسلیات، فخرى، ص 278، لذات فلسفه، ویل دورانت، ص 129 .

5. لذات فلسفه، ویل دورانت، ترجمه عباس زریاب، ص 129 .

6 . همان، ص 129 .

7 . حسینى نجفى، ص 116 .

8. النادر كالمعدوم; موارد كمیاب همانند نایاب است .

9 . دایرة المعارف فریدوجدى، ج 3، ص 336 .

10 . ر . ك . پوشاك اقوام مختلف، ترجمه یوسف كیوان شكوهى .

11 . زن در آیینه تاریخ، على اكبر علویقى، ص 115 .

12 . روح القوانین، منتسكیو، ترجمه على اكبر مهتدى، ص 325 .

13. براى تفصیل بیش‏تر به حجاب در ادیان الاهى از نگارنده مراجعه مى‏شود .

14. اعراف (7): 27 .

 

منبع :پرسمان - باتلخیص

تنهظیم برای تبیان :داوودی

 

مقالات مرتبط :

حصاری از پاکی ها

حجاب در ملل و اقوام گذشته

حجاب ،نه افراط نه تفریط

حجاب قدیمی شده!

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین