سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
عارف فرزانه و عالم وارسته حاج میرزا اقا جواد ملکی تبریزی سالکی واصل و فقیهی گرانقدر که سرمایه عمر خویش را با خدای سودا نموده و برلحظه لحظه آن بصیرتی ژرف و نکته بین یافته و رحل اقامت در کوی دوست افکند ...
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

زندگی نامه ی آيت الله ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي رحمت الله علیه
 -', eì12' 'b' ,h'/ ed©ì *(1ì2ì

اسلیمی
ميلاد ميرزا جواد آقا
اسلیمی
شيرين جرعه‎هاي معرفت
اسلیمی
چلچراغ بيداري
اسلیمی
تدريس و تهذيب در قم
اسلیمی
شاگردان
اسلیمی
تاليفات ايشان
اسلیمی
بوي گل را از که جوييم، از گلاب
اسلیمی
وفات

 

 

 

 

عارف فرزانه و عالم وارسته، «حاج ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي» از جمله انسانهاي هوشمندي بود كه سرماية‌ عمر خويش را با خداي خود سودا نمود و بر لحظه لحظة‌ آن ديدة بصيرت‎آميز و ژرف‎نگر گشود. مدّتي به «تحصيل» پرداخت و زماني «تدريس» را پيشة‌ خود ساخت و عمري را به «تهذيب» خود و ديگران گذراند. و سرانجام با نفس مسيحايي خويش «روح الله» پروريد و «چلچراغ هدايت و رستگاري» در شبستان حوزه آويخت.

اينك نسيم لطف الهي، فرصتي بهار گونه برايمان پديد آورده است. با هم گذري شتابان و سيري سريع بر زندگاني آن فرهيختة‌ والا گوهر مي‎نماييم تا از آبشار معرفت وي، زلال انديشه و جرعه‎هاي ناب از آن خود سازيم.

اسلیمی
ميلاد ميرزا جواد آقا

خورشيد قرن سيزدهم هجري رو به افول بود كه تبريز لبريز از شادي و سرور شد، «لطف» الهي پسري زيبا به خاندان «حاج ميرزا شفيع» داد كه «جواد»ش نام نهادند. گلخنده‎هاي شادي و شور بر چهرة‌ اهل خانه نشسته بود و همگان بوسة‌ سپاس به درگاه الهي مي‎زدند. پدر طفل به پاس اين نعمت،‌ چندين روز مردم شهر را از «سفرة نعمت» خود بهره‎مند ساخت.

«جواد» در دامان مادري مهربان و پدري صالح مراحل رشد و ترقي را پيمود و سالهاي كودكي هر يك، دفتري نو بر ديدگان وي مي‎گشود.

اسلیمی
شيرين جرعه‎هاي معرفت

پاي همّت به مدرسه نهاد و با كمال ادب و فروتني زانوي تعلّم در مقابل استاد بر زمين زد. صرف، نحو،‌ منطق، معاني بيان و دروس مقدّماتي ديگر را در تبريز فرا گرفت و پس از مدّتي «سطح» را به پايان رساند. روشني باران نور در سرزمين وجودش وي را راهي ديار يار ساخت و به سوي نجف اشرف هدايت نمود.

بسان عبدي ذليل و مريدي فقير،‌ پاي ارادت بر صحن مولاي خود نهاد و با قدمهاي همراه با محبّت خويش به سوي «ضريح ولايت» شتافت و از آن حضرت استمداد «تحصيل و تهذيب» نمود.

چندي از ورود او به نجف اشرف نگذشته بود كه عشق ولايت كاري كارستان كرد و شعله‎هاي هدايت يكي پس از ديگري رخ نشان داد.

دست تقدير پاي او را به درس محدّث محقق،‌ ميرزا حسين نوري كشاند و انديشة باشكوه وي را از انبوه دانش و بينش، فقيه وارسته آيه الله حاج آقا رضا همداني بارورتر ساخت.

ثمر آفرين خوشه‎هاي فكر و انديشة‌ ميرزا جواد آقا با حضور در درس آخوند ملا محمد كاظم خراساني چشمگيرتر شد و تابناكي چهرة‌ وجود او با آشنايي با آخوند ملاحسينقلي همداني افزون گرديد؛ هم او كه بسان اكسيري، ميرزا جواد آقا از ملك به ملكوت رسانيد، كسي كه نسيم نگاهش غبار رذايل را از صفحة‌ جان انسانها مي‎شست و تأثيري ژرف در كلامش ديده مي‎شد.

 

 

چون ظهر فرا رسيد در بستر شروع به اذان و اقامه کردند. با گفتن هر جمله‎اي بهجت بيشتر و آرامش فراوان‎تري سراغ او مي‎آمد. پس از اذان، دعاي تکبيرات افتتاحيه را ترنم کردند. سپس دو دست را بالا برده تا تکبيرة‎الاحرام بگويند که گويي درهاي آسمان براي ورود او گشوده شد لبهايش حرکت کرد و دستها به لرزش افتاد و با آخرين کلام اولين ديدار حاصل شد؛ «الله اکبر»

 

 

اسلیمی
چلچراغ بيداري

سالهاي هجرت و روزهاي تشرّف در نجف با انبوه بركات همراه بود و تلاش بسيار در راه تحصيل و تهذيب رهاوردهاي مباركي در پي داشت. تا اينكه ميرزا جواد آقا در سال 1321 قمري / 1270 ش. آهنگ رجعت به ايران كرد و به زادگاهش تبريز وارد شد.

جاذبة معنوي او روشن ضميران پاك را بسان پروانه‎هايي عاشق گرداگردش به پرواز درآورد و از محضر پر فيض وي آنان را سيراب ساخت.

دانش‎پژوهان از بارش دانش وي بهره مي‎بردند و مردم نيز با قلبي مطمئن و روحي پرشور اطراف او حلقه مي‎زدند. در اين سالها بود كه واقعة مشروطه پديد آمد و ارتش روسيه بخشي از آذربايجان را اشغال كرد، مردم بي‎پناه آن خطه به خاك و خون كشيده شدند و شهر تبريز محاصره گرديد. راهي غير از ترك ديار باقي نماند. از اين رو حاج ميرزا جواد آقا به دور از چشم متجاوزان رو به سوي تهران گذارد و از آنجا به زيارت حضرت عبدالعظيم عليه السلام شتافت.

سپس به قم مهاجرت كرد و اين شهر را وطن دوم خويش قرار داد.

ارمغان ارزشمند دوران تحصيل و تدريس حاج ميرزا جواد آقا، ژرف‎نگري و انديشمندي بسيار نسبت به اوضاع جهان بود. وي صاحب سيرتي سياسي شده بود و هماره حوادث را با ديدة بصيرت و بينش مي‎نگريست. حكومت زمان خود را مردود مي‎دانست و صاحب منصبان را افرادي ناپاك و غاصب مي‎شمرد. هيچ گاه روي خوش به آنان نشان نمي‎داد و با زبان دعا، ناخرسندي خويش را نسبت به اوضاع ابراز مي‎نمود.

افرادي كه براي مشورت به حضورش مي‎شتافتند از قبول كارهاي دولتي منصرف مي‎ساخت و سردمداران حكومت را همچون ستمگران بني اميّه و بني عباس قلمداد مي‎كرد.

اسلیمی
تدريس و تهذيب در قم

سال 1329 ق. قم پذيراي وجود حاج ميرزا جواد آقا شد. در آن ايّام اين شهر از حداقل امكانات محروم بود، جمعيتي اندك داشت و هنوز حوزة علميّه مقدّس و پربركتشان تأسيس نشده بود.

اين عارف فرزانه اندكي پس از ورود، به درخواست برخي از افراد پارسا، جلسات درس و محافل اخلاق برپا كرد.

درس «فقه» كه متن آن مفاتيح فيض كاشاني بود و در پي آن درس «اخلاق و عرفان» براي عموم مردم كه در مدرسة فيضيه تشكيل مي‎شد. درس ديگري براي بعضي از خواص در منزل حاج ميرزا برقرار مي‎شد كه اخلاق و عرفان موضوع آن بود. علاوه بر اين، نماز جماعت در مسجد بالاسر حرم مطهر حضرت معصومه عليهاالسلام نيز از سوي ايشان اقامه مي‎گرديد؛ كه امام خميني و آيه الله بهاء‌الديني از جمله افرادي بودند كه در نماز حاج ميرزا جواد آقا شركت مي‎كردند.

تابناكي سالهاي حضور اين شخصيت علمي عرفاني، زمينه‎ساز هجرت بسياري از علما و بزرگان به سوي اين خطه گرديد. در آن ايّام عوام و خواص از سرو سبز وجود ايشان بهره‎هاي وافر مي‎بردند و منزل وي دارالشفاي روان مردم زجر ديده و مصيبت زده بود. لطافت سخنان اين فرزانة سخت كوش در مناسبتهاي مختلف، امواج مردم را لبريز از شادي و نشاط در ايّام عيد و سرور معصومين عليهم السلام مي‎نمود و جرعه‎هاي معرفت بسياري در ايّام رحلت و عزا در كام وجود آنان سرازير مي‎كرد.

گويا تقدير چنين بود كه پاكي و قداست در حوزة علميّه قم به دست چنين وارسته‎اي پاك، پي‎ريزي شود تا دهه‎اي بعد، پاي همّت و تلاش به وسيله حاج شيخ عبدالكريم حائري به ميان گذارده شده و حوزة علميّه قم، قامت سبز خود را برافرازد.

آنان كه با حالات ملكوتي و عبادي اين فرزانه عارف آشنا بودند ايشان را از بكّائون* مي‎شمردند. عبدي صالح كه سه ماه رجب، شعبان و رمضان را پي در پي روزه مي‎گرفت و در قنوت نمازهاي نافله اين بيت حافظ را مكرر مي‎خواند:

ما را ز جام بادة گلگون خراب كن زان پيشتر كه عالم فاني شود خراب

اسلیمی
شاگردان درس اخلاق

حوزة درس حاج ميرزا جواد آقا، سرچشمة نوري بود كه حسينية دلهاي شيفتگان را، روشن و آفتابي مي‎نمود. پلكان ملكوت براي ره‎پويان وارستگي محسوب مي‎شد. تأثير كلام ژرف آن استاد خود ساخته، بذر صلاح و اصلاح در گسترة دلها مي‎افشاند؛ به طوري كه هر يك از شاگردان، خود پرچمدار صلاح و سداد شدند و جمع بسياري را به سر منزل مقصود رهنمون ساختند.

برخي از شاگردان مرحوم ملكي (ره) عبارتند از:

1. امام خميني - قدس سره الشريف -

نفس مسيحايي حاج ميرزا جواد آقا، صميم جان خميني عزيز را چنان تأثير بخشيد كه «روح الله» گرديد و بيرق انقلابي سترگ را به دست خويش گرفت. از اين رو امام راحل (ره) در كتاب «معراج السالكين»، چون سخن از عرفان مي‎شود، استاد خود را «شيخ جليل القدر» لقب داده و «عارف بالله» مي‎خواند و علاقه مندان به تهذيب و وارستگي را به مطالعة كتابهاي ايشان راهنمايي مي‎نمايد.

و در كتاب «چهل حديث»، بيدار دلان را به «رسالة لقاء الله» آن برزگوار رهنمون مي‎شود.

آن فرزانة كبير، در جاي ديگر كه از قم و قبرستان شيخان سخن به ميان مي‎آيد خطاب به استاد شهيد مطهري مي‎فرمايد:

«در قبرستان قم يك مرد خوابيده است و او حاج ميرزا جواد آقا تبريزي است.»

2. حاج آقا حسين فاطمي قمي

دانشمندي الهي و پر مهر كه ساليان بسيار خوشه چين گسترة دانش استاد خود بود و تدريس اخلاق و تربيت نقوس بسياري را به عهده داشت.

3. آخوند ملاعلي همداني

عالم رباني و فرزانه‎اي شايسته كه از همدان به قم هجرت كرد و طوباي وجود خود را با انبوه معارف الهي از حاج ميرزا جواد آقا بركت بخشيد و تأثيري جاودان در روح خود ايجاد كرد.

4. حاج شيخ عباس تهراني

5. سيد محمود مدرّسي

6. حجه الاسلام سيد محمود يزدي

7. محمود مجتهدي

8. شيخ اسماعيل بن حسين «تائب»

9. حاج ميرزا عبدالله شالچي

اسلیمی
تاليفات ايشان

مرحوم ميرزا جواد آقا ملکي علاوه بر تربيت نفوس مستعده در زمان حيات پر برکت خود آثار ارزنده و گران سنگي به جي گذاشته است از جمله:

1- اسرا الصلاة- به زبان عربي که به فارسي هم ترجمه شده است.

2- المراقبات يا اعمال السنة- عربي که به فارسي هم ترجمه شده است.

3- رساله لقاء الله- عربي که به فارسي هم ترجمه شده است.

4- کتابي در فقه-هنوز چاپ نشده است.

5-رساله ي در باب حج

6-حاشيه فارسي بر غية القصوي ترجمه عروة الوثقي

اسلیمی
بوي گل را از که جوييم، از گلاب

اينک که فرصت حضور در محضر عارف فرزانه، حاج ميرزا جواد آقا ملکي برايمان ميسّر نيست، سيره آسماني و راه و روش زندگاني و عبادات آن والامقام را از زبان شاگردانش جويا مي‎شويم:

آيت الله حاج سيد حسين فاطمي:

«او خودش دستوالعمل اخلاقي بود. شب که مي‎شد در صحن خانه ديوانه‎وار قدم مي‎زد و مترنم بود که:

گر بشکافند سراپاي من                      جز تو نيابند در اعضاي من

آخرين حرفش در بيماريش اين بود که گفت "الله اکبر" و جان تسليم کرد.»

 

محقق ارجمند شيخ محمد رازي:

ايشان ماههاي رجب و شعبان را روزه بودند و در مدرسه فيضيه درس اخلاق عمومي مي‎گفتند. اکنون که سي سال از رحلت آن عالم ربّاني مي‎گذرد، در و ديوار مدرس و فضاي مدرسه، صداي حزين و گريان و ناله‎هاي شوق و سوزان او را به گوش هوش مي‎رساند که مي‎گويد:

«اللهم ارزقنا التجافي عن دار الغرور و الانا به الي دارالخلود والاستعداد للموت قبل الفوت».

ارتباط وي با حضرت بقية الله ارواحنا له الفداء بسيار و ملازمتش به تقوا و ورع فراوان بود. مراقبتي بسيار به نوافل و حضور و توجه دايمي فراوان داشت و لحظه‎اي از ياد خداوند بيرون نمي‎رفت.

 

مرحوم حاج ميرزا عبدالله شالچي:

«مرحوم استادم، آيت الله ملکي، اجتهاد فکري و دروني داشت. در برداشتهاي دروني قوي بود. ايشان دستورهايي در خوردن، خوابيدن و اعمال و رفتار ارائه مي‎دادند که بسيار مؤثر بود و شخصي را پاک و پيراسته کرده، به سوي الله رهنمون مي‎‎نمود.

... الان نيز مرقد ايشان - در قبرستان شيخان قم - محل حوايج است. من هر وقت حاجتي داشته باشم بر سر قبر ايشان مي‎‎روم.»

 

اسلیمی
وفات

... سرانجام آخرين آفتاب از خورشيد حيات و زندگاني انديشمند عارف، حاج ميرزا جواد آقا ملکي تبريزي نمايان شد و روز يازدهم ذي‌حجة سال 1343 قمري فرصت ديدار و هنگام لقاء رخ نشان داد.

چگونگي حضور آن عارف فرهيخته را در ملکوت از زبان فرزانه وارسته، حاج آقا حسين فاطمي آگاه مي‎شويم:

روز پنجشنبه، عيد قربان بود. صبح، مسجد جمکران رفتم و قبل از ظهر به منزل برگشتم. چون وارد شدم خبر دادند که حاج ميرزا جواد آقا جوياي احوال شما شده‎اند. چون از کسالت وي اطلاع داشتم بدون هيچ معطلي به خدمتشان رفتم، ايشان به حمام رفته، خضاب بسته و پاک و مطهر در بستر نشسته بودند. در ظاهر منتظر اذان بودند اما انتظار بيش از اين مقدار بود. چون ظهر فرا رسيد در بستر شروع به اذان و اقامه کردند. با گفتن هر جمله‎اي بهجت بيشتر و آرامش فراوان‎تري سراغ او مي‎آمد. پس از اذان، دعاي تکبيرات افتتاحيه را ترنم کردند. سپس دو دست را بالا برده تا تکبيرة‎الاحرام بگويند که گويي درهاي آسمان براي ورود او گشوده شد لبهايش حرکت کرد و دستها به لرزش افتاد و با آخرين کلام اولين ديدار حاصل شد؛ «الله اکبر»

مرغ روحش از بدن پاکش به سوي عالم قدس پرواز کرد و به سوي يار و محبوب ديرينه خويش، پر کشيد.

ساعاتي بعد، مردمان وارسته و رادمردان عرصه تهذيب و اخلاص، پيکر معطر وي را تشييعي باشکوه نمودند و در جوار حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه عليها السلام به خاک سپردند.

... اينک دهها سال است که مرقد مرمرين آن مرد ملکوتي در قبرستان شيخان قم با ضريحي از نور، گل دسته‎اي معنوي و گنبدي آسماني، روشني بخش دلهاي عاشق و روانهاي پاک است. دست ارادت بر قبر آن فرزانه والامقام گذاشته و لب به سخن مي‎گشايند استمداد اخلاص و تقوا کرده و نورانيت قبول از قبر پاکش مي‎گيرند تا در عرصه‎هاي گوناگون توشه‎هايي هميشه جاودان همراه خويش داشته باشند.

رحمت الهي بر او باد روزي که پاي حيات بر زندگاني گذارد، زماني که به اوج ابديت پر کشيد و هنگامي که زنده شده و در پيشگاه الهي حاضر مي‎گردد.


منبع: سایت راسخون؛سایت رشد؛سایت صالحین

تنظیم برای تبیان : حسن رضایی

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین