سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
امام صادق علیه السلام مشاهده کرد میوه ای را نیم خورده از خانه بیرون انداخته اند، خشمگین شد و فرمود: اگر شما سیر هستید خیلی از مردم گرسنه اند خوب بود آنرا به نیازمندیش می دادید. (مجموعة الاخبار، باب 171، حدیث)
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

راست می گی اسراف نکن!

امام صادق علیه السلام مشاهده کرد میوه ای را نیم خورده از خانه بیرون انداخته اند، خشمگین شد و فرمود: اگر شما سیر هستید خیلی از مردم گرسنه اند خوب بود آنرا به نیازمندیش می دادید. (مجموعة الاخبار، باب 171، حدیث)

فرآوری: آمنه اسفندیاری ـ بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

اسراف

از مهمترین عوامل هدایت و رستگاری، اعتدال و رعایت حدود الهی ست و اسراف درست نقطه ی مقابل آن است. اسراف به معنای تجاوز از حد و زیاده روی كردن، و عملی مخالف ساده زیستی و راهی برای گستردن دام های شیطان است. خداوند در سوره اعراف می فرماید: «کلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین » بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد. 

ما در این نوشتار به بررسی اجمالی این رذیله ی اخلاقی می پردازیم: 

اسراف در روایات: 

درباب مذمت اسراف احادیث فراوانی وارد شده که ما در اینجا به ذکر چند مورد بسنده میکنیم:

1ـ امام علی (علیه السلام) فرمود: از برترین شرافت‌ها، خود داری از زیاده‌روی و اسراف است. «‌غررالحكم، ص 370»

2ـ امام علی (علیه السلام) فرمود: از نشانه‌های جوانمردی آن است كه میانه‌روی كنی و از زیاده‌روی پرهیز نمایی. «غررالحكم، ص 376»

3ـ رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) از كنار سعد در حالی که وضو می‌گرفت، گذشت و فرمود: ای سعد! این چه اسرافی است؟ عرض كرد: آیا در وضو گرفتن هم اسراف وجود دارد؟ حضرت فرمود: آری، هرچند كنار چشمه ای جاری باشی. «تفسیر صافی، ص 283»

4ـ امام علی (علیه السلام) فرمود: بخشش‌های بی جا (از مال و ثروت) زیاده روی و اسراف است و آن مال بخشنده اش را در دنیا رفعت می دهد و در آخرت به زیر می‌كشد (خوار و ذلیل می‌كند). «نهج‌ البلاغه، خطبه 126»

 امام علی (علیه السلام) فرمود: از نشانه‌های جوانمردی آن است كه میانه‌روی كنی و از زیاده‌روی پرهیز نمایی. «غررالحكم، ص 376»

5ـ امام صادق (علیه السلام) فرمود: میانه‌روی را خدای بزرگ و بلند مرتبه دوست دارد و بر اسراف و زیاده روی خشم می‌ورزد، حتی به اندازه دور انداختن هسته خرمایی؛ زیرا قابل مصرف است و یا به مقدار دور ریختن باقی مانده نوشیدنی. «بحار الانوار، ج 71، ص 346»

معیار اسراف

احادیثی از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل است كه در مورد اسراف به اصحاب می‏ فرمایند: كمترین حد اسراف این است كه لباسی را كه بیرون خانه برای حفظ آبرو می‏پوشی در داخل خانه نیز بپوشی یا باقیمانده آب و غذا را كه در ظرف می‏ماند دور بریزی و یا خرما را خورده و هسته آن را دور اندازی. (میزان‏الحكمه، 4/448)

 در بعضی از احادیث آمده است كه در هنگام وضو گرفتن باید مواظب باشیم كه دچار اسراف نشویم و مقدار یك مد (معادل سه چهارم لیتر) آب برای وضو كفایت می‏كند.

و نیز احادیثی از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل شده است كه از آن جمله این حدیث است كه «عیاشی از ابان بن تغلب‏» از آن حضرت نقل می‏كند كه مال و ثروت از آن پروردگار است كه آن را در نزد مردم به امانت گذاشته است و به آنها اجازه فرموده كه در حد اعتدال و میانه‏روی بخورند و بیاشامند و لباس بپوشند، و نكاح كنند، مركب سواری داشته باشند و مازاد آن را به فقرای مؤمنین ببخشند و بدین ‏وسیله اختلافات طبقاتی را از بین ببرند و پراكندگی ها را ترمیم كنند و كسی كه این‏گونه عمل می‏كند، آنچه را كه می‏خورد و می‏آشامد، اعمالش مباح است و نكاح او و استفاده از مركبش نیز حلال می‏باشد و كسی كه از این حد تجاوز كند بر او حرام است و سپس فرمود كه اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.

در حدیثی دیگر می ‏فرماید: «كسی كه چیزی را در غیر اطاعت ‏خدا انفاق كند او مبذر است و كسی كه در راه خدا چیزی را انفاق كند او مقتصد است. (تفسیر برهان،  2/416) در این جا معلوم می‏شود كه بذل و بخشش اگر به قصد و نیت الهی نباشد حكم اسراف را دارد و اصولا از دید اسلام چنین عملی اخلاقی و پسندیده نیست‏ .

اسراف ضایع کردن نعمات است و باعث ضرر رساندن به مال انسان و از بین رفتن آن در مدت زمانی کوتاه می شود و همچنین زندگی انسان را به جهنمی از فقر و نداری تبدیل می کند. اسراف کار، عاقبتی جز جهنم ندارد. خداوند در سوره مؤمن آیه 43 مسرفین را یاران آتش خوانده است

اسراف در نعمتها

هارون الرشید پنجمین خلیفه عباسی روزی به گوشت جزور یعنی شتر جوان كه وارد ماه ششم شده باشد میل پیدا كرد. آشپز هر روز غذایی از گوشت آن شتر تهیه كرد و كنار غذاهای چندین رقم سفره خلیفه می گذاشت . روزی هارون لقمه ای از غذای گوشت جزور را برداشت و بر دهان گذاشت ، جعفر برمكی وزیر هارون خندید. هارون گفت : چرا می خندی ؟ اصرار كرد تا علت خنده را بگوید، جعفر گفت : آیا می دانی این لقمه چقدر تمام شد؟ هارون گفت : نه ، چقدر تمام شده ؟ جعفر گفت: صد هزار درهم . هارون گفت : یعنی چه؟ چطور ممكن است . جعفر برمكی گفت : فلان روز كه میل به گوشت شتر جزور كردی، چنین گوشت در دسترس نبود، از آن روز تا به حال دستور دادم هر روز یك شتر جوان ذبح كنند و گوشتش را بپزند، تا هر وقت شما میل به آن كردی آماده باشد. امروز شما میل پیدا كردید، تا كنون 400 هزار درهم صرف خریداری شتر جزور كردم ، از این رو می گویم: این لقمه اینقدر تمام شده است.

سخن آخر اینکه: 

اسراف ضایع کردن نعمات است و باعث ضرر رساندن به مال انسان و از بین رفتن آن در مدت زمانی کوتاه می شود و همچنین زندگی انسان را به جهنمی از فقر و نداری تبدیل می کند. اسراف کار، عاقبتی جز جهنم ندارد. خداوند در سوره مؤمن آیه 43 مسرفین را یاران آتش خوانده است. یعنی اسرافکار اول جهنمی که در دنیا به واسطه گرفتاری در دام فقر و پریشانی و دست نیاز سوی دیگران بردن، برای خود درست کرده است و دیگری جهنمی که بواسطه اطاعت نکردن از فرمان خداوند در آخرت برای خود مهیا نموده است.

 پس بیائیم تا از نعمت های الهی درست استفاده کنیم و بدون جهت آنها را حرام نكنیم و هدر ندهیم تا از این طریق جزء اسراف کاران قرار نگیریم. چرا كه اسراف از گناهان کبیره است كه پیامد های دنیوی و اخروی سختی برای انسان دارد. 


منابع: 

سایت اندیشه قم 

کتاب: یکصد موضوع 500 داستان / سید علی اکبر صداقت

تفسیر برهان ج 2

 

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین