سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
آنچه در پی می آید ترجمه ی کتاب کریستوفر دی بلیگ، روزنامه نگار و محقق بریتانیایی است؛ «ایرانی میهن پرست؛ محمد مصدق و کودتای خیلی انگلیسی»، بر اساس آخرین یافته ها و اسناد منتشرشده در آرشیوهای دولتی آمریکا، بریتانیا و دیگر کشور ها به شرح زندگی
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

عاشقان پاریس

آنچه در پی می آید ترجمه ی کتاب کریستوفر دی بلیگ، روزنامه نگار و محقق بریتانیایی است؛ «ایرانی میهن پرست؛ محمد مصدق و کودتای خیلی انگلیسی»، بر اساس آخرین یافته ها و اسناد منتشرشده در آرشیوهای دولتی آمریکا، بریتانیا و دیگر کشور ها به شرح زندگی سیاسی مصدق می پردازد.

بخش تاریخ ایران و جهان تبیان

عاشقان پاریس

ایرانی میهن پرست  

مصدق بیست وشش ساله بود که به پاریس رسید و به رغم اینکه مقام های دولتی بلندمرتبه داشت، خانواده تشکیل داده بود، و در بحبوحه انقلاب و تحول زندگی کرده بود، با محنت های مبتذل زندگی مدرن بیگانه بود. ایران را که ترک کرد، شاهزاده ای مضاعف بود، به این معنا که در آرامشی شاهانه زندگی کرده بود،   رها از مشکلات پیش پاافتاده خانوادگی، و ضمناً چون مادر هر پسر ارشد ایرانی    حتی فقیرترین هایشان جوری با او رفتار می کند که احساس می کند شاهزاده است. دانش مصدق عمیق اما محدود بود. او درباره شرکت های سهامی، امتیازات انحصاری خارجی ها، و فقه اسلامی اطلاعات داشت، اما دانسته هایش در مورد پُست کردن یک نامه یا مترو کمتر بود، آب پز کردن تخم مرغ و باز کردن راه آب دستشویی که دیگر هیچ. بچه ساده خوب خوانده و متین و موقری بود.

در پاریس دانشجوی مدرسه عالی علوم سیاسی شد، شهریه ترم هایش از خانه می آمد، سخت کار می کرد تا فرانسه ابتدایی اش را روبه راه کند، و مدام از این اتاق اجاره ای به آن یکی می رفت.

کشور میزبان گرفتار اعتصاب ها و بی ثباتی سیاسی بود، اما مصدق به فرانسه رو آورده بود تا کمکی باشد برای تفسیر بهتر کشور و مردم خودش و مقایسه ی اینکه هر کدام در کدام مرحله از پیشرفت اند. درباره ی ترکیه، الجزایر و روسیه خواند هر وقت خسته می شد چهارزانو می نشست، «ترکی». در آغاز سال 1910 او شاهد شکل گرفتن پاریس آرام سرشار از شالاپ شلوپ بود از پی سیلی عظیم، آن زمان که پاریس در آب رود سن غوطه خورد و یک هفته ی غریب را برای خودش تبدیل به ونیز شد.

معلوم بود که همه ی این ماجرا ها خطرناک اند. درس خواندن در فرنگ افق های دید آدم را باز می کرد و احتمالش قوی بود که جلای وطن باعث از دست رفتن حد و حدود اخلاقی و اسلامی اش بشود. درس خواندن در پاریس، پایتخت جهانی گناه، به خصوص خطرناک بود. پاریس موطن به اصطلاح فکلی ها بود بازار مکاره ای که برای دانشجویان ایرانی فقط بدنامی و رسوایی به بار می آورد، دانشجویانی که با ادعای تحصیل به اروپا می رفتند اما با خودشان یک جارختی پر از لباس های پر زرق وبرق و سوزاک برمی گرداندند.

گزارش های مشمئزکننده از آزادی ها

برای یک مهاجر جوان کمتر چیزی به قدر گزارش های مشمئزکننده از آزادی ها و روشنفکری خارجی ها می توانست تصورش را از اروپا خراب کند. اقامت موقت مصدق در فرانسه همزمان شد با چاپ مقاله ای در تهران درباره ی «فساد پاریس»، اما غریزه ی این ایرانی جوان نه شیادی که درس خواندن بود، تا حدی که هیچ گاه حتی سراغ دیدنی های اصلی شهر هم نرفت. در حقیقت جدیت زیاد او، آمیزه ای از کم رویی و راه ندادن به غیر در خودش داشت، و ریاضت نحوه ی زندگی اش بود که عشق او را به دل «رنه ویلار» 21  ساله انداخت. رنه دختر یک نظامی درس خوانده  بود که عمری را در مستعمره های کشورش گذرانده و سال 1892 به فرانسه برگشته بود. رنه آن زمان تازه هواخواه حقوق زنان و شیفته ی جهان اسلام شده بود و در مدرسه ی عالی زبان های شرقی کشور دوره هایی گذرانده بود و کلی از خاورمیانه ای هایی را که برای تحصیل و تمهید سرنوشت کشورشان به پاریس آمده بودند، می شناخت. برای این مهاجر ها انقلاب فرانسه منبع الهام بود و اگوست کُنت که فلسفه ی پوزیتیویستی اش علم را وارث خلف دین معرفی می کرد راهنمایی مدرن. موطن های اینان پُرتپش در مسیر پیشرفت بودند. در ترکیه «کمیته ی اتحاد و پیشرفت» سلطان سرخ عبدالحمید دوم را از قدرت خلع کرده بود. در مصر که انگلیسی ها اداره اش می کردند، ملی گرا ها دولت خودمختار می خواستند. در ایران مشروطه چی های مخالف محمدعلی شاه دوباره داشتند قدرت و نفوذ می یافتند.

رنه ویلار از این خروش فرهنگی و سیاسی خوشحال و ذوق زده بود. جدای درس  و مطالعاتش، او سردبیر و ویراستار مجلاتی با محوریت حقوق زنان و شرق شناسی بود و حرف از ساختن مسجدی در پاریس می زد تقدیر این بود که طرحش بعد از جنگ اول جهانی متحقق شود و پیشتاز مباحثات در مورد حقوق زنان در جهان اسلام بود. احتمالاً مصدق حیران و مورد ستایش این زن جوان پُرتب وتاب از طبقه ی غیراداری فرانسه بود، شش سال کوچک تر از او و آشکارا مسحورش. رنه بر خلاف بعضی دانشجوهای متظاهرتر آن ور آبی گویا مصری ها بد تر از همه بودند در مصدق خوشامد و استقبالی از خودش دید و بعد تر ادعا کرد از   همان زمان عظمت این آدم را احساس کرده است. حربه ی معمول رمانتیکی به کار آمد. قرار شد رنه در درس ها مصدق را کمک کند و بهش فرانسه یاد بدهد. پول نمی خواست.

رنه بعد ها مصدق را به یاد می آورد که «مو خرمایی و لاغر با چشم هایی غزال  مانند» بود، «همیشه آرام و کم حرف، و با هم کلاسی هایش قاطی نمی شد. همین که کلاس ها تمام می شد، مصدق برمی گشت به اتاقش در مهمانسرای خیلی معمولی ای در خیابان گی لوساک که تویش زندگی می کرد... چه طور احساس تفاوتی را توضیح بدهم که در مورد این مرد حس کردم که خیلی از دوروبری هایش متفاوت بود!» و بعد اینکه «جوان ایرانی و زن جوان فرانسوی... با این تعاملاتمان متقابلاً روی همدیگر تأثیر می گذاشتیم، بدون اینکه هیچ مشکلی در رابطه مان پیش بیاید. رابطه? ما یک جور صمیمیت و همدلی معنوی متعالی بود.»

رنه ویلار مجبور بود بر کم حرفی مصدق فائق بیاید تا بعد راضی اش کند درباره ی ماجراهای ایران برای او حرف بزند و اجازه بدهد حرف هایش ثبت هم بشود. گفت وگویی که او در اوت 1909 با «یک مشروطه چی ایرانی، مصدق السلطنه» انجام داد، زمان خوبی منتشر شد. چند هفته قبل ترش محمدعلی شاه سرنگون شده بود و قرار بود خیلی زود دوباره دموکراسی پارلمانی حاکم شود. رنه گفت وگو را با اسم مستعار آ. دروشبرن در روزنامه ی پاریسی «له نوول» منتشر کرد. احتمالاً مصدق اصرار داشت که رنه از یک اسم مستعار که جنسیتش مشخص نباشد استفاده کند تا جلوی سوال های ناراحت کننده  محتمل در بازگشتش به وطن را بگیرد. او از تأثیری که ممکن بود انتشار مصاحبه در یک مجله ی خارجی بر شهرت و آوازه اش در ایران بگذارد، آگاه بود.

به چشم آ. دروشبرن، مصدق السلطنه ی جوان «بسیار با فرهنگ» آمد که «مدام دم از میهن پرستی ای بسیار فرهیخته می زند» و تردیدی ندارد که «همه چیزش را برای خاطر آزادی فدا می کند.» مصدق درباره ی «دستاورد همه ی مردم ایران» به لحنی شاعرانه تر حرف زد، اما از مباهات به دایی اش، فرمانفرما، هم غافل نشد و تصویر یک ممشروطه چی قهار از او داد. وقتی بحث به زن های ایرانی رسید، مصدق مراقب بود که نقش آن ها را در محدوده ی چارچوب های اسلامی تعریف کند، اما ادعا هم کرد که «زن های ما عروسک هایی بی روح نیستند، موجودات حقیر هوس باز و تهی مغز نیستند» بلکه «ملکه ی خانه ها»یند. موقع شناسانه نقش فرانسه را در پیشگامی ملت هایی چون ایران ستود. رنه نوشته اش را با این نکته پایان داد که برای کشورهای مشرق زمین، فرانسه «خواهری بزرگتر» است، و اینکه «در شرق هنوز نسل هایی هستند که کاری را ادامه می دهند که انقلاب 1789 فرانسه آغازگرش بود.»


منبع: سایت تاریخ ایرانی

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین