سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
ایلبر اورتایلی (نویسنده و تاریخ دان مشهور ترکیه و رئیس کاخ موزه توپکاپی)، به همراه جمعی از فعالان فرهنگی و دانشگاهی با هماهنگی وابستگی فرهنگی ایران در استانبول به استان های شمالی مان سفر کردند که سفر آنها انژاس خوبی در رسانه های کشور ترکیه داشته است.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

مشاجره مخرب شاه صفوی با امپراتور عثمانی

ایلبر اورتایلی (نویسنده و تاریخ دان مشهور ترکیه و رئیس کاخ موزه توپکاپی)، به همراه جمعی از فعالان فرهنگی و دانشگاهی با هماهنگی وابستگی فرهنگی ایران در استانبول به استان های شمالی مان سفر کردند که سفر آنها انژاس خوبی در رسانه های کشور ترکیه داشته است.

بخش تاریخ ایران و جهان تبیان
 
ایلبر اورتایلی

در ادامه ترجمه مقاله پروفسور اورتایلی را با عنوان «در سرزمین شاه اسماعیل» که از سوی وابستگی فرهنگی ایران ترجمه شده و در اختیار ما قرار گرفته است، می خوانیم:

امروز همه در اردبیل و تبریز مشاجره میان شاه اسماعیل [پایه گذار سلسله پادشاهی صفوی] و یاووز سلطان سلیم [سلطان امپراتوری عثمانی در قرن ۱۶ میلادی] را بی اهمیت و مخرب می خوانند. جنگ میان شاه اسماعیل به عنوان شاعری که شعرهایی به زبان ترکی اصیل دارد و یاووز سلطان که استاد شعر فارسی است جنگ تمدن نیست. دلیل این جنگ چیست؟ فکر نکردن به این موضوع در سرزمین مادری شاه اسماعیل غیر ممکن می نماید.

هفته گذشته برای برگزاری یک تور آموزشی که با همکاری چیمن پاشا، مدیر بنیاد مدیران گردشگری و با هماهنگی کنسولگری ایران (وابستگی فرهنگی) برگزار شد، سفری به تبریز و سپس به اردبیل داشتیم.

این بخش از ایران برای من ناشناخته نیست. اولین بار در پاییز سال 1986 با اتوبوس به این منطقه سفر کردم. شیوه زندگی سنتی تر بود، شهرها ساده تر و روستاها از کمبودهای اقتصادی رنج می بردند.

گفتنی است که تبریز نیز مانند تمام شهرهای شمالی ایران مرکز دنیای خود بوده است. مردم آن زمان اردبیل، تبریز و ارومیه یک سنت زیبا را احیا می کردند، روشنفکران این شهر را اساتید ادبیات فارسی و ترکی و عالمانی که تاریخ و معماری را به خوبی می دانستند تشکیل می دادند. اما گذر زمان این غنای فرهنگی را کمرنگ نکرده است.

پس از گذر از دامنه های البرز به اردبیل می رسیم. منطقه ای که بیشترین بخش جنگلی ایران را داراست. اردبیل استانی جداگانه و پربار است، زبان مردم آن ترکی است و از همه مهم تر اردبیل زادگاه صفویه است.

دوره صفویه در قرن های پانزدهم و شانزدهم میلادی دوره ای بسیار مهم از ایران است. شیخ صفی الدین و پسرش شیخ حیدر که از نوادگان شیخ جبرئیل هستند، اردبیل را به مرکز طریقت صفوی که وابسته به شیخ صفی است تبدیل کردند. آق قویونلوها نیز از این مکتب حمایت کردند.

صفوی ها علاوه بر قدرت بلاغت و مکتب خود از روابط خویشاوندی نیز بهره بردند. شاه اسماعیل نیز به جای تداوم این مکتب نقطه ای مطمئن تر را برگزید، شیعه جعفری را به عنوان دین رسمی حکومت و مردم اعلام کرد. ایران شیعی شده با جایگاه سیاسی منحصر به خود در دنیای داخلی و خارجی بیشتر نمود می یافت.

امروز همه در اردبیل و تبریز مشاجره میان شاه اسماعیل [پایه گذار سلسله پادشاهی صفوی] و یاووز سلطان سلیم [سلطان امپراتوری عثمانی در قرن ۱۶ میلادی] را بی اهمیت و مخرب می خوانند. در واقع تاریخ قوانینی دارد: جنگ میان شاه اسماعیل به عنوان شاعری که شعرهایی به زبان ترکی اصیل دارد و یاووز سلطان که به اندازه یک استاد شعر فارسی به این زبان تسلط دارد جنگ تمدن نیست، جنگ نفوذ و مسائل اقتصادی است.

این موضوع از منظر ایران بدین شکل بود: کنترل راه ابریشم به دست که خواهد بود، راه ورود به دریای مدیترانه چه خواهد بود؟ برای سلطان سلیم نیز حاکمیت منطقه مصر که به اندازه سوریه و فلسطین اهمیت داشت، مطرح بود.

لازم به ذکر است صفویان به باب علی، عالی قاپو می گویند. در اصفهان به عنوان پایتخت صفویان آثار معماری که به سبک رنسانس ایتالیا ساخته شده اند به وفور به چشم می خورد. این تقلیدی کورکورانه نیست بلکه ترکیب شرق و غرب است.

مشاجرات آن دوره در زمان حال از منظر منطق و تاریخ امروز به خیمه شب بازی می نماید. حمایت ایران از امپراتور روم در جریان معاهده کارلفوچا از دید ترک بودن غیر قابل توضیح است.

خانقاه صفویان، به میدانی که آرامگاه شهدای جنگ های صفویان است باز می شود. در آستانه این خانقاه هفت در، چله خانه هایی وجود دارد که درویشان برای تجرد از دنیا در آن به سر می برند.

این در که به دروازه موسوم است مزین به یکی از زیباترین نمونه های تزئینات کاشی کاری ایران است. در انتهای خانقاه مزار علمشاه خاتون مادر شاه اسماعیل قرار دارد، همچنین در کنار آن مزار شیخ صفی، شیخ حیدر و شاه اسماعیل به چشم می خورد.

مهم ترین ترکیب هنر هندوستان در دوره بابریان و هنر ایرانی در ضریح این آرامگاه ها دیده می شود. در اینجا می توانید کاربرد استادانه اشکال هندسی در تزیینات و ترسیم بی همتا را در هنر ایران و ترک در قرن شانزدهم میلادی ببنید.


منبع : فارس

این مطلب صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای بازنشر شده و محتوای آن لزوما مورد تایید تبیان نیست .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین