سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
همه‌ی آنچه لازم است در مورد ویروس کرونای جدید (COVID-19)، بدانید و بخوانید و بپرسید و ببینید
حجت الاسلام والمسلمین شیخ علی کورانی از علمای نامدار جنوب لبنان و دارای کارنامه ای پربار از تلاش های علمی و عملی است. وی در گفت و شنود پیش روی، شمه ای از خاطرات خویش از شهید آیت الله حکیم را بازگفته است.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

شهید حکیم شخصیت چند بعدی داشت

حجت الاسلام والمسلمین شیخ علی کورانی از علمای نامدار جنوب لبنان و دارای کارنامه ای پربار از تلاش های علمی و عملی است. وی در گفت و شنود پیش روی، شمه ای از خاطرات خویش از شهید آیت الله حکیم را بازگفته است.

بخش تاریخ ایران و جهان تبیان
شهید حکیم شخصیت چند بعدی داشت

*در صورت امکان ابتدا به اختصار خودتان را معرفی بفرمایید؟

من شیخ علی کورانی از منطقه جبل عامل در جنوب لبنان هستم، هر چند فراگیری علوم حوزوی را ابتدا در زمان مرجعیت آیت الله العظمی سیدعبدالحسین شرف الدین، روحانی برجسته لبنان آغاز کردم، اما، من از آیت الله العظمی سید محسن حکیم مرجع تقلید وقت شیعیان جهان تقلید می کردم. با وجودی که آیت الله العظمی سیدعبدالحسین شرف الدین از نظر سن از آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم بزرگ تر بود، اما، برای مرجعیت امام سیدمحسن حکیم احترام قائل بود و شیعیان را به تقلید از او فرا  می خواند در پی بررسی دلایل این موضع آیت الله شرف الدین، به این نتیجه رسیدم که او آیت الله حکیم را از سایر مراجع وقت داناتر و آگاه تر می دانست. بنابراین، به رسمیت شناختن مرجعیت آیت الله سیدمحسن حکیم از سوی آیت الله شرف الدین کاملاً آشکار بود.

*با خاندان حکیم و مخصوصاً شهید سیدمحمد باقر حکیم چگونه آشنا شدید؟

در سن جوانی که هنوز در لبنان به سر می بردم، ملاحظه کردم که شیعیان این کشور در احکام شرعی شان به مرجعیت آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم رجوع می کنند.

در اوایل سال 1958 میلاد، برای کسب علم، همچون سایر طلاب لبنانی وارد حوزه علمیه نجف اشرف شدم. به یاد دارم در اواخر آن سال سرهنگ الشواف کوشید بر ضد عبدالکریم قاسم رئیس جمهور وقت عراق کودتا کند، اما، این کودتا با شکست مواجه شد. در آن زمان مرجعیت آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم، جهانی بود، و همه شیعیان جهان از او تقلید می کردند. طلاب لبنانی حوزه علمیه نجف اشرف نیز از او تقلید می کردند، زیرا، او را داماد خود می دانستند. مادر شهید محراب آیت الله سیدمحمدباقر حکیم و برادرش شهید مهدی حکیم و سایر فرزندان آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم از شیعیان جبل عامل لبنان و از خانواده مشهور «آل بزی» بوده است.

بر این اساس طلاب لبنانی حوزه علمیه نجف اشرف به تقلید از مرجعیت آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم گرایش داشتند. با این وصف دایی های فرزندان آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم لبنانی هستند. ایشان ده فرزند داشت، و به یاد دارم که در مراسم عروسی سیدعبدالصاحب حکیم، یکی از فرزندان او، ابیاتی سرودم.

از میان فرزندان آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم، سیدمحمدباقر و سیدمهدی در مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی فعال بودند، و با محافل گوناگون روابط عمومی گسترده داشتند. سیدیوسف حکیم، اندیشمندی آرام بود، گاهی اوقات به نمایندگی پدرش، امامت نمازهای جماعت او را بر عهده می گرفت، و کمتر در مسائل سیاسی و اجتماعی دخالت می کرد.

من پس از استقرار در حوزه علمیه نجف اشرف ابتدا با آقای سیدمحمدباقر حکیم آشنا شدم، او یکی از فرزندان برجسته و فعال بیت آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم بود. ولی، با آغاز کلاس های درس حوزه شهید سیدمحمدباقر صدر، بیشتر با او آشنا شدم، چرا که سیدمحمدباقر حکیم در برپایی اولین کلاس های درس بحث خارج فقه شهید صدر نقش مهم و پیشتازی ایفا می کرد. این کلاس ها در سال های 1958 و 1959 میلادی با حضور تعدادی اندک از طلاب حوزه دایر می شد. سیدمحمدباقر حکیم، شیخ مفید فقیه، شیخ عبدالعال مظفر و دیگران در این کلاس ها شرکت داشتند.

من در این سال ها جلد دوم کتاب الکفایه را می خواندم. هدف از سفرم به نجف اشرف تکمیل مراحل دروس مقدمات و سطوح بود. در دوره آموزش سطوح که شهید سیدمحمدباقر حکیم آن را پایه گذاری کرد، شرکت نمودم. در حقیقت هدف شهید حکیم از پایه گذاری این کلاس ها، تأمین روحانیون آگاه و توانمند به منظور اعزام آنان به مناطق گوناگون عراق و کشورهای عربی بود. برپایی دوره کلاس ها، به طور رسمی در حوزه علمیه اعلام شد، من آن روز در خدمت شهید آیت الله سیدمحمدباقر حکیم بودم، و از طلاب برای قبولی در این کلاس ها آزمون به عمل می آوردم. سیدمحمدباقر حکیم مردی فعال و تلاشگر بود. هم در کلاس های درس شهید صدر شرکت داشت و هم مقدمات و سطوح را به طلاب آموزش می داد. بر این دوره تحصیلی نیز نظارت داشت. فعالیت ها و کارهای زیادی را پیگیری می کرد. علاوه بر این در برخی ماموریت های سیاسی و فرهنگی خارج از کشور که پدرش آیت الله سیدمحسن حکیم به او واگذار می کرد نیز شرکت می کرد.

*نوع نگرش آیت الله سیدمحسن حکیم و تعامل ایشان با حکومت وقت را چگونه دیدید؟

من بر این باورم که خط مرجعیت آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم خط اصلاح گرایانه بود. او روش سایر مراجع پیشین را دنبال می کرد، طرح های انقلابی و برنامه براندازی و تلاش برای کسب قدرت در دستور کار او وجود نداشت، هنگامی که ملک فیصل پادشاه عراق از شهر نجف اشرف بازدید کرد، آیت الله سیدمحسن حکیم در بارگاه حضرت امیرالمومنین(ع) به دیدار او رفته و فهرستی از خواسته های مردم عراق را تسلیم او کرد. سال بعد، هنگامی که ملک فیصل دوباره از شهر نجف اشرف بازدید به عمل آورد، آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم از دیدار با او امتناع ورزید، چرا؟ برای اینکه ملک فیصل خواسته های او را نادیده گرفته بود، آیت الله سیدمحسن حکیم، چنین ابراز عقیده می کرد «ما کاری با آنها نداریم، اما، در عین حال دکور بارگاه حضرت علی هم نیستیم که در این بارگاه با ما به گفت و گو بنشینند.» روابط مرحوم آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم با حکومت های پیشین عراق بر این اساس بود که فقط خواسته های مردم را از  آنها مطالبه می کرد. از حکومت های عراق می خواست فقط منافع مردم را در نظر بگیرند. او معتقد بود که حکومت ها و نظام های حاکم سیاسی در حق مردم کوتاهی کرده اند. بنابراین، حرکت مرجعیت دینی در عراق، در قالب حرکت اصلاح گرایانه و رفاهی بود.

زمانی که کودتای عبدالکریم قاسم روز 14 ژوئیه سال 1958 روی داد، با موج حمایت محافل مردمی عراق و کشورهای عربی مواجه شد، چند ماه از این کودتا نگذشته بود، که آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم بیمار و در یکی از بیمارستان های بغداد بستری شد. عبدالکریم قاسم رئیس جمهور وقت از ایشان عیادت کرد. آیت الله سیدمحسن حکیم به پاس قدردانی از این موضع رئیس جمهوری عراق که از او عیادت کرده، برای او نامه نوشت و او را فرزند خود توصیف کرد و برخی خواسته های مردم را با او در میان گذاشت.

این روش آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم بود، اما، پس از گسترش گرایشات کمونیستی در عراق، شهید آیت الله سیدمحمدباقر صدر رویارویی با موج کمونیسم را بر عهده گرفت. آن روز این اندیشه در حوزه علمیه نجف قوت گرفت، که باید کمونیست ها را از صحنه سیاسی عراق کنار گذاشت و حکومت را در دست گرفت. تعدادی از روحانیون و علمای حوزه علمیه نجف اشرف نیز از این اندیشه انقلابی طرفداری کردند. بر اساس این دیدگاه «حزب الدعوه الاسلامیه» شکل گرفت.

*دیدگاه های شهید محراب، آیت الله سیدمحمدباقر حکیم درباره مرجعیت و نقشی که برای روحانیت در آینده اسلام قائل بودند را چگونه یافتید؟

یکی از شاهکارهای شهید محراب آیت الله سیدمحمدباقر حکیم این است که توانست میان مرجعیت اصلاح طلب پدرش آیت الله العظمی سیدمحسن حکیم و جریان انقلابی که شهید سیدمحمدباقر صدر رهبری آن را بر عهده داشت، هماهنگی و همفکری ایجاد کند. او به فعالیت ها و تلاش های گوناگون اقدام کرد. برای هر صاحب نظری امکان ندارد یکی از ابعاد شخصیت او را بازگو کند، چه رسد به ابعاد گوناگون آن. به یاد دارم مدتی جلد دوم کتاب الکفایه را در منزل آیت الله سیدمحمدباقر حکیم می خواندم. من تعجب می کردم که در فصل تابستان سوزان شهر نجف اشرف ساعت های بعد از ظهر را به عنوان وقت تدریس تعیین می کرد. او می گفت که وقت دیگری برای تدریس من ندارد، و من می رفتم در زیر زمین منزلشان و در محضر ایشان درس می خواندم. خانه ای که مانند خانه سایر طلاب حوزه بسیار ساده و متواضعانه بود. کودکان خود را از خواب بیدار می کرد، تا در برابر یکدیگر بنشینیم و درس بخوانیم.

آیت الله سیدمحمدباقر حکیم علاوه بر تدریس در حوزه علمیه نجف اشرف، در دانشکده اصول دین بغداد نیز هفته ای دو روز تدریس می کرد. او خودروی شخصی در اختیار نداشت، چند بار او را دیدم که به ترمینال شهر می رفت، و با خودروی کرایه ای به بغداد مسافرت می کرد. در این دانشکده اصول دین و احکام دین و علوم قرآن تدریس می کرد. او مردی فعال و با نشاء با استعداد و چند بعدی بود.

*لطفاً کمی از ویژگی های شخصی و روحیات ایشان بگویید.

از همان مرحله نسبت به آینده خوش بین بود و این اوج معنویت و از خودگذشتگی او را نشان می دهد. من دو بار همراه ایشان با پای پیاده به کربلا رفتم. پیاده روی تا کربلا سه شبانه روز طول می کشد. در این همراهی به میزان عشق و علاقه او به خدا و خاندان اهل بیت(ع) پی بردم. دسته هایی که همراه  آنها به سوی کربلا پیاده روی می کردیم، همه طلبه بودند. تنها آقای حکیم فرزند یک مرجع بزرگ تقلید بود که در میان ما حضور داشت. در این دسته ها طلاب لبنانی، عراقی، ایرانی و پاکستانی حضور داشتند، و آقای حکیم به همه اینها خدمت می کرد. از مسیر جاده اصلی و آسفالت شده پیاده روی نمی کردیم. از مسیر خاکی کنار رودخانه فرات به شهر کربلا پیاده روی می کردیم، هرچند این مسیر طولانی بود، اما، درختان خرما بر آن سایه افکنده بودند. هرگاه عشایر میان راه آگاه می شدند که فرزند آیت الله العظمی حکیم در میان ماست، به استقبالش می آمدند و او را در آغوش می گرفتند. از سخنان او بهره مند می شدند. در مسیر راه سیدمحمدباقر نه علاقه داشت خود را به مردم عشایر معرفی کند، و نه دوست داشت خود را از ما متفاوت و متمایز بداند. اما، به هر حال بسیاری افراد از قبل او را می شناختند و به استقبال وی می آمدند.

ویژگی های شخصی، علمی و روحی شهید محراب آیت الله سیدمحمدباقر بسیار شگفت انگیز بود. از همه مهم تر توانمندی بی نظیر او برای برقرار ارتباط با همه جریانات فکری و گرایشات گوناگون، زبانزد همگان شده بود، به طور مثال در مدت زمان 25 ساله که در تبعید به سر برد، و زندگی خود را وقف جهاد کرد، طرح جامعی برای رهایی عراق ارائه داد. اکنون این طرح توسط دولتمردان عراق به مورد اجرا گذاشته شده است، اگر اختلالی در اوضاع سیاسی کنونی عراق دیده می شود، در حقیقت نتیجه نارسایی در اجرای این طرح است. در این طرح آمده است که نظام حاکم در عراق باید توسط مردم انتخاب شود. طرح شایسته سالاری و بهره گیری از استعدادها را ارائه داد، طرح خود مختاری و آزادی محدود استان ها را ارائه داد. طرح همکاری و همدلی میان گروه ها و طوایف و نژادهای گوناگون عراق را ارائه داد. در نهایت برای مدیریت عراق جدید طرح های جامع ارائه داد. با این وجود او یک فرد انقلابی به شمار می رفت، که برپایی حکومت اسلامی را ضروری می دانست. نظر به اینکه او فرزند مرجع تقلید شیعیان جهان آیت الله سیدمحسن حکیم بود و پدرش خط مشی اصلاح طلبانه را دنبال می کرد، و به آزادی عقیده و بیان مذاهب گوناگون اسلام ایمان داشت، ایده های نوین برای مدیریت و حکومت عراق ارائه داد، که در کشورهای عرب منطقه بی نظیر است.

*به نظر شما چشم اندازی که شهید حکیم در سایه مرجعیت متعهد برای آینده عراق می دید، چگونه بود؟

اصولاً مرجعیت شیعه در طول تاریخ به ویژه در عصر علامه حلی و در عصر خاندان آل بویه و علامه مفید که حکومت را در دست داشت، آزادی ابراز عقیده و بیان سایر مذاهب اسلامی را به رسمیت شناخت، در عصر حاضر همه اقوام و طوایف عراق این روش حکومت شیعی را پذیرفته  اند، به طور مثال نظامی که پس از سقوط خلافت عباسیان در بغداد به دست مغولان حکومت کرد، نظام شیعی بود که علامه شیخ نصیرالدین طوسی پایه گذار آن بود، در سایه این حکومت مالیات لغو شد و عراق بازسازی شد. مورخان گواهی داده اند که علامه شیخ نصیرالدین طوسی، خاندان آل بویه را به حکومت نشاند. پس از خاندان آل بویه، ایلخانی ها قدرت را به دست گرفتند، و کشور عراق را بهتر از دوران خلافت عباسیان آباد کردند، به طوری که در دوران حکومت آل بویه و ایلخانی ها هیچ کس خواهان بازگرداندن عباسیان به قدرت نبود. چرا؟ برای اینکه نظام های شیعی که در قرن های گذشته در عراق حکومت کردند، آزادی عقیده همه اقشار و اقوام و طوایف را محترم شمردند.

آیت الله سیدمحمدباقر حکیم در سایه خط مرجعیت و در پرتو این اندیشه های پویا زندگی کرده است. مرجعیتی که می تواند دیدگاه ها و اندیشه های دیگران را بپذیرد، و عدالت اجتماعی را برای مردم به وجود بیاورد. او به رغم همه شرایط سخت و طاقت فرسا و حساسیت ها و شرایط بین المللی و اصرار صدام برای خاموش کردن چراغ مرجعیت دینی در عراق توانست خود را در دل ها و وجدان ملت عراق جای دهد و از خواسته ها و آرمان های آنان دفاع کند.


منبع: سایت خبرگزاری فارس

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین