وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
«خبرنگار» به حکم حرفه اش در جامعه خود یا حتی خارج از مرزهای وطنش با ارکان قدرت و غول های اقتصادی اصطکاک دارد و همین یک چالش کافی است برای اینکه دلیل و ضرورت حمایت از خبرنگار بر هر عقل و نفس سلیمی روشن شود.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

جایگاه قانونی خبرنگاران: زیر همکف!

«خبرنگار» به حکم حرفه اش در جامعه خود یا حتی خارج از مرزهای وطنش با ارکان قدرت و غول های اقتصادی اصطکاک دارد و همین یک چالش کافی است برای اینکه دلیل و ضرورت حمایت از خبرنگار بر هر عقل و نفس سلیمی روشن شود.

حسام الدین قاموس مقدم - کارشناس ارشد حقوق / بخش حقوق تبیان

خبرنگاری

شاخص ترین قانون در میان قوانین داخلی کشور ما در مورد خبرنگاری و خبرنگار و روزنامه نگار و مطبوعات و رسانه و مواردی از این سنخ، قانون مطبوعات مصوب سال 64 است که در سال 79 نیز اصلاحاتی داشت. این قانون، همان گونه که از نام آن پیداست، کاری به خبرنگار ندارد و صرفا به مطبوعات به عنوان یک شخصیت حقوقی نگاه می کند. تنها جایی هم که به شخص خبرنگار و نویسنده مطبوعاتی پرداخته، اثری از «حمایت» نیست و تنها بر مبنای آنچه در ماده تبصره ٧ ماده 9 آمده، صرفا صحبت از «مسئولیت» نویسنده در قبال مطالبی است که از او منتشر می شود.

 یکی از چالش های اساسی خبرنگاری در کشور ما مشخص نبودن خطوط قرمز و برخوردهای گاه سلیقه ای با خبرنگاران است

البته از حق نگذریم، در تبصره ٣ ماده 5 همین قانون نیز آمده است: «مطالب اختصاصی نشریات اگر به نام پدید آورنده اثر ( به نام اصلی یا مستعار) منتشر شود به نام او و در غیر این صورت به نام نشریه، مشمول قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان می باشد.» این مورد نیز صرفا حمایت از حقوق معنوی خبرنگاران و روزنامه نگاران است و اگر هم بیان نمی شد، اتفاق خاصی رخ نمی داد چرا که قانون حقوق مولفان و مصنفان به هر تقدیر در مورد صاحبان هر اثری جاری است و به نظر می رسد قانونگذار در قانون مطبوعات در پی «تاکید» این حق بوده است تا «تقنین».

حمایت قانون از خبرنگاران، اتفاقی فراتر از این مواد و تبصره های کم کارکرد است. در سرتاسر قانون مطبوعات حتی یک بار هم کلمه «خبرنگار» ذکر نشده و واژه «روزنامه نگار» نیز تنها در ماده 36 که مربوط به ترکیب هیات منصفه است، در کنار نویسندگان آمده است. این یعنی قوانین داخلی، «خبرنگار» و «روزنامه نگار» را اساسا به رسمیت نمی شناسند و تنها تعریفی که از نویسنده مطبوعاتی وجود دارد هم مربوط به  آیین نامه نویسندگان مطبوعاتی و خبرنگاران مصوب سال 54 است. اگرچه در این آیین نامه خبرنگار تعریف شده است اما اولا چنین مقرره ای تاب برابری با قانون را ندارد، ثانیا در هیچ کجای همین آیین نامه نیز اثری از حمایت نیست و فقط به ذکر مسئولیت ها و وظایف و محدودیت ها بسنده شده است.

ادبیات قانون مطبوعات نیز به شکلی هشدارآمیز است و در برخی موارد در «آزادی انتشار مطالب» که به عنوان یک اصل هم در قانون اساسی و هم در این قانون پیش بینی شده است، دایره استثنائات، گسترده تر از اصل است و شفافیتی در این زمینه مشاهده نمی شود.

افزون بر این عدم حمایت قانونی از خبرنگاران، شاید یکی از چالش های اساسی خبرنگاری در کشور ما نسبت به سایر کشورها - البته کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه - مشخص و مدون نبودن خطوط قرمز و برخوردهای گاه سلیقه ای خبرنگاران باشد. به عنوان مثال، ممکن است نوشتن یک موضوع در یک روزنامه از سوی یک نویسنده، از نگاه مراجع ذی صلاح آزاد و مباح باشد اما مطلبی به مراتب کم اثرتر در روزنامه ای دیگر و از سوی نویسنده ای دیگر، مستوجب برخورد شناخته شود.

آنچه مورد توقع اهالی رسانه و نویسندگان مطبوعاتی است، این است که اولا خطوط قرمز بدون تبعیض برای همه به صورت شفاف و مشخص وجود داشته باشد و ثانیا قوانین، به صورت صریح و معین از خبرنگاری که به دنبال حقیقت است و طبعا در این مسیر با انواع آسیب ها مواجه خواهد بود، حمایت جدی کنند تا جایگاه قانونی خبرنگاران در ایران، پایین تر از کف قوانین حمایتی مربوط به خبرنگاران در کشورهای دیگر نباشد.

حمایت های بین المللی از خبرنگاران

آنچه در قوانین بین المللی برای خبرنگاران پیش بینی شده است، عمدتا به مواقع بحرانی و مخاصمات مسلحانه بازمی گردد؛ چنانکه کنوانسیون لاهه در سال 1907 بر لزوم حمایت از روزنامه نگارانی که به اسارت درمی آیند تاکید کرد و حقوقی را برای روزنامه نگاران در زمان آزادی برنشمرد.

کنوانسیون های چهارگانه ژنو مصوب 1949 نیز که از جمله منابع اصلی حقوق بشردوستانه به شمار می روند، اشاره صریح و مستقیمی بر مسئله حمایت از روزنامه نگاران و خبرنگاران ندارند و تنها می توان آنها را مشمول قواعد کلی این کنوانسیون در زمینه حمایت از غیرنظامیان، مجروحان و اسرا دانست اما پروتکل اول الحاقی 1977 به کنوانسیون های ژنو به طور خاص موادی را به خبرنگاران جنگی اختصاص می دهد. این پروتکل بر خلاف اسناد قبلی به تعریف خبرنگار پرداخته است. اصطلاح خبرنگار که در پروتکل الحاقی بکار برده شده است، شامل همه اشخاصی  که با رسانه ها در ارتباط هستند، از جمله گزارشگران، فیلمبرداران، تکنسین های صدا و عکاسان می شود. مطابق این پروتکل خبرنگارانی که در مناطق درگیر جنگ به ماموریت های حرفه ای خطرناک اشتغال دارند، به عنوان غیرنظامی مورد حمایت هستند و از همان حقوقی که به غیرنظامیان تعلق می گیرند، برخوردار هستند، البته به شرطی که اقدامی که مغایر وضعیت آن ها به عنوان غیرنظامی باشد، انجام ندهند.

همچنین مجمع عمومی سازمان ملل متحد در بیست و پنجمین اجلاس سالانه خود در سال 1970  قطعنامه 2673 را تصویب کرد که به موضوع حمایت از خبرنگارانی اختصاص داشت که در مناطق درگیر در مخاصمات مسلحانه به ماموریتی خطرناک اشتغال دارند. این قطعنامه بر ضرورت تدوین سند بین المللی بشردوستانه ای که اختصاصا به مسئله حمایت از خبرنگاران شاغل به ماموریت های خطرناک در مخاصمات مسلحانه بپردازد، تاکید می کند.

از سوی دیگر، مجمع عمومی با صدور قطعنامه 108/51 در سال 1996 که به مسئله حقوق بشر در افغانستان می پرداخت از طرف های درگیر در افغانستان خواست که ضمن باز گذاشتن راه ورود آزادانه روزنامه نگاران به مناطق بحران زده، از آزار و اذیت آن ها خودداری کنند.

قوانین داخلی، «خبرنگار» و «روزنامه نگار» را اساسا به رسمیت نمی شناسند

مجمع عمومی همچنین با صدور قطعنامه 164/53 در سال 1998 که به اتفاق آرای کشورهای عضو به تصویب رسید، ضمن محکوم کردن رفتارهای صورت گرفته توسط نیروهای صربستان با روزنامه نگاران حاضر در کوزوو، از دولت جمهوری فدرال یوگسلاوی و نیز نیروهای آلبانیایی تبار درگیر در منطقه درخواست کرد که از آزار و ارعاب روزنامه نگاران خودداری کنند.

یونسکو نیز در بیست و نهمین کنفرانس عمومی خود که در سال 1997 در پاریس تشکیل شد، قطعنامه ای در خصوص محکومیت خشونت نسبت به روزنامه نگاران را صادر کرد که در برگیرنده هرگونه خشونت، چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح است.

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین