وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
شاید اگر مشروطه اتفاق نمی افتاد، عکس های دوران قاجار به پرتره ی پادشاه و زنان دربار محدود می شد؛ اما سرنوشت این گونه رقم خورد که این هنر به میان مردم بیاید و یکی از حساس ترین برهه های تاریخ این سرزمین را برای نسل های آینده به تصویر بکشد.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

نخستین عکس های خبری در عصر مشروطه

شاید اگر مشروطه اتفاق نمی افتاد، عکس های دوران قاجار به پرتره ی پادشاه و زنان دربار محدود می شد؛ اما سرنوشت این گونه رقم خورد که این هنر به میان مردم بیاید و یکی از حساس ترین برهه های تاریخ این سرزمین را برای نسل های آینده به تصویر بکشد.

فراوری: یاسمن پیشوایی- بخش هنری تبیان

عکس مشروطه


14 مردادماه 1285 فرمان مشروطه به امضای مظفرالدین شاه قاجار رسید تا دوره ی حساس و مهمی در تاریخ ایران رقم بخورد؛ اما تا به ثمر نشستن انقلاب مشروطه، مردم ایران شاهد روزهای پرتلاطمی بودند. بخشی از موفقیت این جنبش را می توان مدیون ژاسانی دانست که در آن دوران، دوربین عکاسی شان را به دست گرفتند و برای ثبت مهم ترین و حساس ترین اتفاق های سیاسی و اجتماعی آن روزها تلاش کردند.
از اوایل سلطنت مظفرالدین شاه در 1314 قمری عبداله میرزا در بالاخانه های دارالفنون عکاسخانه ای دایر نمود و فن عکاسی را متداول کرد. بسیاری از عکاس های بعدی از شاگردان وی بوده اند. این عکاسخانه تا اوایل مشروطیت دایر بود و عکاس دیگری کارهای ژاسی درباری را انجام می داد، بنام میرزا ابراهیم خان عکاس باشی که از خدمتگزاران دربار مظفرالدین شاه بوده است. معروف است که مظفرالدین شاه سخت شیفته عکاسی بود و خود عکاس آماتور بوده است
با جنبش مشروطه بود که عکاسی به میان مردم آمد و از یک هنر درباری فاصله گرفت. پیش از آن شاید سوژه یعکژاس باشی ها فقط به پرتره ی شاه، زنان دربار، مردم کوچه و بازار، معماری و مکان های دیدنی شهر محدود می شد و حالتی گزارش داشت؛ ولی با آغاز جنبش مشروطه، عکاسی تعریف تازه ای به خود گرفت. فعالیت عکاسان در زمینه ی ثبت اتفاق های مشروطه جدی شد و آن ها توانستند با چاپ و انتشار عکس ها، در روند وقایع مشروطه تأثیرگذار باشند.
 
عکس مشروطه

یکی از جالب ترین بخش های عکس های مشروطه، ثبت چهره ی رهبران این جنبش بود. پیش از این دوران، عکاسی از چهره ها بیشتر به دربار و شخص شاه محدود می شد، اما با ثبت چهره ی رهبران جنبش از جمله ستارخان و باقرخان، مردم این فرصت را پیدا کردند که تصاویر تأثیرگذارترین چهره های مشروطه را که از دل خودشان بیرون آمده و در کنار آن ها برای رسیدن به خواسته های شان جنگیده بودند، در اختیار داشته باشند.
از شاگردان عبداله میرزا دو نفر دیگر بنام «ماشااله خان» و «خادم» در اوایل سال 1300 شمسی، عکاسخانه های دیگری برپا کردند که هر دو در خیابان ناصریه بود، که عکس های ارزان تری می انداختند.
با آغاز جنبش مشروطیت مردم تمایل داشتند چهره رهبران خود را مشاهده نمایند و رواج این گونه عکس ها مصداق این تمایل است. به تدریج ثبت چهره های معروف گسترش یافت؛ و با ایجاد تحولات مختلف، ژس از انحصار دربار خارج شد و موضوعات اجتماعی و واقعی موضوع عکاسی قرار گرفت. با تحولات جنبش مشروطیت زمینه برای عکاسی مطبوعاتی فراهم شد. در حال حاضر، بیشتر عکس های موجود از دوران جنبش مشروطه، توسط استپان استپانیان، عکاس ارمنی انداخته شده اند. استپانیان به عنوان «نخستین عکاس خبری ایران» شناخته می شود.
عکس مشروطه

به همین جهت از معروف ترین عکاسان دوران مشروطه می توان به بارون استپانیان اشاره کرد. او را به دلیل ژس های تأثیرگذارش از اتفاقات مشروطه، یکی از پایه گذارانعکژاسی خبری و مطبوعاتی ایران می دانند. همزمان با اوج گرفتن مشروطه در تبریز، استپانیان موفق شد عکس های خوبی از حال و هوای آن روزها ثبت کند.
افشین شاهرودی - عکاس و مدرس دانشگاه  - درباره ی استپانیان و تأثیر فعالیت او در دوران مشروطه گفت: بارون استپانیان یکی از اولین کسانی بود که در ایران به صورت مستمر و هدفمند عکاسی مستند اجتماعی و خبری را دنبال کرد. پیش از او، این نوع عکاسی کم و بیش انجام می شد، اما استپانیان از نخستین کسانی بود که به صورت برنامه ریزی شده در این عرصه قدم برداشت و عکس های تأثیرگذاری را از انقلاب مشروطه با دوربین خود ثبت کرد.
عکس مشروطه


او ادامه داد: این عکاس یک سری جریان های اجتماعی مهم را از طریق دوربینش به تصویر کشید و در جریان درگیری های دوران مشروطه در شهر تبریز فعالیت قابل توجهی داشت. به دلیل همین فعالیت های افشاگرانه اش در ژاسی بود که تبعید شد و سر از خاک عثمانی درآورد.
شاهرودی همچنین اظهار کرد: دوران مشروطه یکی از نقاط عطف ژاسی ایران است. مشروطه عکاسی مستند اجتماعی و خبری را در مسیر اصولی و جدی قرار داد. در این دوره، این نوع از عکاسی به طور جدی و ساختارمند دنبال شد. قبل از مشروطه هم عکاسی رواج داشت، اما این که دوربین در اختیار ثبت و ضبط مسائل اجتماعی و پیام رسانی باشد، به صورت جدی و اصولی در دوران مشروطه اتفاق افتاد.
این عکاس ادامه داد: متأسفانه بسیاری از عکس های باقی مانده از دوران مشروطه بدون ذکر نام عکاس منتشر شده اند و امروز اطلاعات دقیقی از صاحبان این اسناد تصویری ارزشمند در دست نیست. ذکر نام عکاسان در کنار عکس ها به 14یا 15 سال اخیر و درپی فشار جامعه ی عکاسی به مطبوعات انجام می شود، در حالی که عکس یکی از ارکان اصلی مطبوعات به شمار می رود.
 
عکس مشروطه


شاهرودی اضافه کرد: از عکس به عنوان حافظه ی تاریخی نام می برند. عکس ها در گذر زمان می توانند اطلاعات ارزشمندی را در زمینه ی جامعه شناسی، تیپ نگاری و ... به نسل های بعد منتقل کنند. اگر ما امروز از زمان قاجار، نوع پوشش و زندگی مردم در آن دوره اطلاعات خوبی داریم به دلیل عکس های باقی مانده از آن دوران است. عکس هایی که به عنوان اسناد تصویری اطلاعات ارزشمندی در خود برای آیندگان دارند.



منابع:
ایسنا
جهان نیوز

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین