سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
آیا كسى كه در پى خشنودى خداوند است، مانند كسى است كه به خشم و غضب خدا دچار گشته و جایگاه او جهنّم است؟ و چه بد بازگشتگاهى است. آنان نزد خداوند (داراى) درجاتى هستند و خداوند به آنچه انجام مى دهند، بیناست.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

عقبگرد به سوی غضب خدا! 

مأموریت سختی که هیچ داوطلبی نداشت!, جبهه, جنگ, دفاع مقدس

در آیاتى از قرآن این تعبیر آمده است كه براى مومنان درجاتى است: «لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ» (انفال، 4) ، «لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى‏» (طه، 75) امّا در این آیه مى ‏فرماید: خود مومنان‏ درجات مى‏ شوند. همان‏ گونه كه انسان ‏هاى پاك همچون علىّ بن ابیطالب علیهما السلام ابتدا طبق میزان حركت مى‏كنند و سپس خود آنان میزان مى ‏شوند، ابتدا دور محور مى ‏گردند، سپس خود آنان محور حقّ مى ‏شوند.


أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللّهِ كَمَن بَاء بِسَخْطٍ مِّنَ اللّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ (آل عمران ـ 162) هُمْ دَرَجَاتٌ عِندَ اللّهِ واللّهُ بَصِیرٌ بِمَا یَعْمَلُونَ (آل عمران ـ 163) آیا كسى كه خشنودى خدا را پیروى مى‏كند چون كسى است كه به خشمى از خدا دچار گردیده و جایگاهش جهنم است و چه بد بازگشتگاهى است.

[هر یك از] ایشان را نزد خداوند درجاتى است و خدا به آنچه مى‏كنند بیناست.

 

آنها كه در جهاد شركت نكردند

أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ

در آیات گذشته در جوانب مختلف جنگ "احد" و نتایج آن بحث شد، اكنون نوبت منافقان و مومنان سست ایمانى است كه به پیروى از آنها در میدان جنگ، حضور نیافتند زیرا در روایات مى ‏خوانیم، هنگامى كه پیامبر صلی الله و علیه وآله فرمان حركت به سوى "احد" را صادر كرد، جمعى از منافقان به بهانه اینكه یقین به وقوع جنگ ندارند از حضور در میدان، خوددارى كردند و بعضى از مسلمانان ضعیف- الایمان نیز به آنها ملحق شدند.

آیه فوق، سرنوشت آنها را تشریح مى ‏كند و مى ‏گوید: "آیا كسانى كه فرمان خدا را اطاعت كردند و از خشنودى او پیروى نمودند، همانند كسانى هستند كه به سوى خشم خدا بازگشتند و جایگاه آنها جهنم و بازگشت و پایان كار آنها، زشت و ناراحت كننده است."

سپس مى ‏فرماید هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ هر یك از آنها براى خود درجه و موقعیتى در پیشگاه خدا دارند، اشاره به اینكه نه تنها منافقان تن ‏پرور و مجاهدان با هم فرق دارند، بلكه هر یك از كسانى كه در این دو صف قرار دارند به تفاوت درجه فداكارى و جانبازى و یا نفاق و دشمنى با حق در پیشگاه خدا درجه خاصى خواهند داشت كه از صفر شروع مى‏ شود و تا ما فوق آنچه تصور شود ادامه مى ‏یابد.

در قرآن مجید بسیارى از حقایق مربوط به معارف دینى و اخلاقى و اجتماعى در قالب سوال، طرح می گردد و طرفین مسئله در اختیار شنونده گذارده مى ‏شود تا او با فكر خود یكى را انتخاب كند، و این روش كه باید آن را روش غیر مستقیم نامید، اثر فوق العاده‏اى در تاثیر برنامه‏هاى تربیتى دارد

جالب توجه اینكه: در روایتى از امام على بن موسى الرضا علیهما السلام نقل شده كه فرمود: هر درجه‏اى به اندازه فاصله میان آسمان و زمین است (نور الثقلین جلد اول صفحه 406) و در حدیث دیگرى وارد شده كه بهشتیان، كسانى را كه در درجات علیین (بالا) قرار دارند آن چنان مى ‏بینند كه ستاره‏اى در آسمان دیده مى‏ شود (تفسیر مجمع البیان ذیل آیه فوق) منتها باید توجه داشت كه درجه معمولاً به پله ‏هایى گفته مى ‏شود كه انسان به وسیله آنها به نقطه مرتفعى صعود مى‏ كند و اما پله ‏هایى كه از آن براى پائین رفتن به نقطه گودى استفاده مى ‏شود "درك" (بر وزن مرگ) مى‏ گویند و لذا درباره پیامبران در سوره بقره آیه 253 مى‏خوانیم وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ و درباره منافقان در سوره نساء آیه‏ 145 مى‏خوانیم: إِنَّ الْمُنافِقِینَ فِی الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ

در آیه مورد بحث، چون سخن از هر دو طایفه در میان بوده، جانب طایفه مومنان، گرفته شده و تعبیر به درجه شده است (این طرز بیان را در اصطلاح ادبى تغلیب مى‏گویند) و در پایان آیه مى‏ فرماید: وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِما یَعْمَلُونَ: خداوند نسبت به اعمال همه آنها بینا است و به خوبى مى‏ داند هر كسى طبق نیت و ایمان و عمل خود شایسته كدامین درجه است.

 

یك روش موثر تربیتى‏

در قرآن مجید بسیارى از حقایق مربوط به معارف دینى و اخلاقى و اجتماعى در قالب سوال، طرح می گردد و طرفین مسئله در اختیار شنونده گذارده مى ‏شود تا او با فكر خود یكى را انتخاب كند، و این روش كه باید آن را روش غیر مستقیم نامید، اثر فوق العاده‏اى در تاثیر برنامه‏هاى تربیتى دارد زیرا انسان، معمولا به- افكار و برداشتهاى خود از مسائل مختلف بیش از هر چیز اهمیت میدهد، هنگامى كه مسئله به صورت یك مطلب قطعى و جزمى طرح شود، گاهى در مقابل آن، مقاومت به خرج می دهد و همچون یك فكر بیگانه به آن می نگرد، ولى هنگامى كه به صورت سوال طرح شود و پاسخ را از درون و جدان و قلب خود بشنود آن را فكر و تشخیص خود می داند و به عنوان "یك فكر و طرح آشنا" به آن می نگرد و لذا در مقابل آن مقاومت به خرج نمی دهد، این طرز تعلیم مخصوصاً در برابر افراد لجوج و همچنین در برابر كودكان موثر است.

در قرآن از این روش استفاده فراوان شده كه به چند نمونه از آن در اینجا اشاره مى‏كنیم:

1- قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ: آیا دانایان با نادانان مساویند؟ (زمر آیه 9)

2- قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمى‏ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلا تَتَفَكَّرُونَ: بگو آیا نابینا با شخص بینا مساوى است آیا فكر نمى‏كنید؟ (انعام آیه 50) 

3- قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمى‏ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُماتُ وَ النُّورُ: بگو آیا شخص بینا با شخص نابینا مساوى است آیا تاریكى با روشنایى یكسان است. (رعد آیه 16)

بهشتیان، كسانى را كه در درجات علیین (بالا) قرار دارند آن چنان مى ‏بینند كه ستاره‏اى در آسمان دیده مى‏ شود

بحث لغوی: 

رضوان: رضا، رضوان و مرضاة به معنى خوشنودى است.

سخط: (بر وزن فرس و قفل): غضب شدید كه موجب عقوبت است.

مأوى: جایگاه. آن از «اوى» به معنى نازل شدن و انضمام است. مصیر: صیر: رجوع، انتقال و تحوّل. مصیر در اینجا اسم مكان است یعنى محلّ انتقال و تحوّل (سرانجام).

انسان پس از دیدن تحوّلات بالاخره به جهنّم منتقل مى ‏شود نعوذ باللّه منها.

 

پیام‏ های آیه:

1ـ هدف مجاهدان واقعى، بدست آوردن رضاى خداست، نه پیروزى و غنائم و خودنمایى. «أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ ...»

2ـ در جامعه اسلامى، نباید مجاهدان و مرفّهان یكسان دیده شوند. (با توجّه به شأن نزول) «أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ»، «كَمَنْ باءَ ...»

3ـ روى گردانى از جبهه و جنگ، بازگشت به غضب خداست. «كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ»

4ـ خشنودى یا خشم الهى باید تنها ملاك عمل یك مسلمان باشد. «رِضْوانَ اللَّهِ»، «بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ»

آمنه اسفندیاری                

کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث

بخش قرآن تبیان               


منابع: 

تفسیر نور ج 2

تفسیر نمونه ج 3

نور الثقلین جلد 1 

تفسیر مجمع البیان ذیل آیه فوق

تفسیر احسن الحدیث ج 2

 

مطالب مرتبط:

رفتاری که موجب خشم خدا می شود

عاملی که باعث خشم خدا به بنی اسرائیل شد؟

غضب الهیِ دختر پیامبر به اعتراف اهل سنت!

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین