سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
انفاق در راه خدا در آمرزش گناهان اثر عمیق دارد زیرا بعد از دستور انفاق در این جمله مى‏فرماید: و گناهان شما را مى‏پوشاند
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

انفاقِ علنى، تبلیغ عملى است

انفاق

در مورد انفاق هیچ یك از این دو دستور (اظهار و اخفاى انفاق) جنبه عمومى و همگانى ندارد بلكه موارد مختلف است. در پاره‏اى از موارد كه اثر تشویقى آن بیشتر است و لطمه‏اى به اخلاص نمى‏زند، بهتر است اظهار گردد و در مواردى كه افراد آبرومندى هستند كه حفظ آبروى آنها ایجاب مى‏كند انفاق به صورت مخفى انجام گیرد و نیز آنجا که بیم ریاكارى و عدم اخلاص مى‏رود، مخفى ساختن آن بهتر خواهد بود.


إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُوْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ وَ یُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَیِّئاتِكُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ (بقره ـ 271)

اگر صدقات را آشكارا بدهید، پس آن كار خوبى است، ولى اگر آنها را مخفى ساخته و به نیازمندان بدهید، پس این براى شما بهتر است و قسمتى از گناهان شما را مى‏زداید و خداوند به آنچه انجام مى‏دهید آگاه است.

 

نکات مهم آیه:

1- تردیدى نیست كه انفاق علنى و آشكار در راه خدا و اختفاى آن، هركدام اثر مفیدى دارد، زیرا هنگامى كه انسان به طور آشكار و علنى مال خود را در راه خدا انفاق مى‏كند، اگر انفاق واجب باشد گذشته از این كه مردم تشویق به اینگونه كارهاى نیك مى‏شوند، رفع این تهمت نیز از انسان مى‏گردد كه به وظیفه واجب خود عمل نكرده است.

و اگر انفاق مستحبّ باشد، در حقیقت یك نحوه تبلیغ عملى است كه مردم را به كارهاى خیر و حمایت از محرومان و انجام كارهاى نیك اجتماعى و عام المنفعه تشویق مى‏كند.

و چنانچه انفاق به طور مخفى و دور از انظار مردم انجام شود، به طور قطع ریا و خودنمایى در آن كمتر است و خلوص بیشترى در آن خواهد بود، مخصوصاً درباره كمك به محرومان، آبروى آنها بهتر حفظ مى‏شود.

لذا آیه فوق مى‏ فرماید: "هر یك از دو كار در مورد خود خوب و شایسته است".

بعضى از مفسران گفته‏اند این دستور تنها درباره انفاق هاى مستحبى است و انفاق هاى واجب از قبیل زكات و مانند آن بهتر است همیشه آشكار و علنى باشد.

ولى مسلم است كه هیچ یك از این دو دستور (اظهار و اخفاى انفاق) جنبه عمومى و همگانى ندارد، بلكه موارد مختلف است.

در پاره‏اى از موارد كه اثر تشویقى آن بیشتر است و لطمه‏اى به اخلاص نمى‏زند، بهتر است اظهار گردد، و در مواردى كه افراد آبرومندى هستند كه حفظ آبروى آنها ایجاب مى‏كند انفاق به صورت مخفى انجام گیرد و یا بیم ریاكارى و عدم اخلاص مى‏رود، مخفى ساختن آن بهتر خواهد بود.

درباره اینكه انفاق سبب آمرزش مى‏شود از طرق اهل بیت علیهم السلام و اهل تسنن روایات زیادى وارد شده است از جمله در حدیثى آمده است:" انفاق نهانى خشم‏ خدا را فرو مى‏نشاند، و همان طور كه آب آتش را خاموش مى‏كند گناه انسان را از بین مى‏برد"

در بعضى احادیث تصریح شده كه انفاق هاى واجب بهتر است اظهار گردد، و اما انفاق هاى مستحبّ بهتر است مخفیانه انجام گیرد.

از امام صادق علیه السلام نقل شده كه فرمود: "زكات واجب را به طور آشكار از مال جدا كنید و به طور آشكار انفاق نمائید اما انفاق هاى مستحبّ، اگر مخفى باشد بهتر است." (الزكاة المفروضة تخرج علانیة و تدفع علانیة و غیر الزكاة ان دفعته سرا فهو افضل- تفسیر مجمع البیان جلد 1 و 2 صفحه 384، نقل از على بن ابراهیم جلد 1 صفحه 93)

همین طور امام باقر علیه السلام ذیل این آیه فرمود: زكات واجب را علنى پرداخت كنید، ولى زكات مستحبّ را مخفیانه بدهید. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 289)

(شاید دلیل این باشد كه زكات واجب یك وظیفه عمومى، معمولى و دور از ریا است. گرچه آیه در مورد كمك‏هاى مالى است، ولى در فرهنگ اسلام، به هر كار خیرى صدقه گفته مى‏شود. حتّى اگر سنگى را از میان راه مسلمین كنار زدیم، صدقه است. بنابراین كمك به محرومان از طریق علم و آبرو و وساطت نیز صدقه مى‏باشد.)

این احادیث با آنچه در بالا گفتیم منافات ندارد، زیرا انجام وظائف واجب كمتر آمیخته به ریا مى‏شود، چون وظیفه‏اى است كه در محیط اسلامى هر كس ناچار است آن را انجام دهد و همچون یك مالیات قطعى است كه باید همه بپردازند، بنابراین اظهار آن بهتر است و اما انفاقهاى مستحبى چون جنبه الزامى ندارد، ممكن است اظهار آن به خلوص نیت صدمه بزند لذا اختفاى آن شایسته‏تر مى‏باشد.

2- از جمله "وَ یُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَیِّئاتِكُمْ" استفاده مى‏شود كه انفاق در راه خدا، در آمرزش گناهان اثر عمیق دارد زیرا بعد از دستور انفاق در این جمله مى‏فرماید: "و گناهان شما را مى‏پوشاند".

البته مفهوم این سخن آن نیست كه بر اثر انفاق كوچكى، همه گناهان بخشوده خواهد شد، بلكه با توجه به كلمه "من" كه معمولاً براى "تبعیض" به كار مى‏رود، استفاده مى‏شود كه انفاق، قسمتى از گناهان را مى‏پوشاند. روشن است كه آن قسمت بستگى به "مقدار انفاق" و "میزان اخلاص" دارد.

درباره اینكه انفاق سبب آمرزش مى‏شود از طرق اهل بیت علیهم السلام و اهل تسنن روایات زیادى وارد شده است از جمله در حدیثى آمده است: "انفاق نهانى، خشم‏ خدا را فرو مى‏نشاند، و همانطور كه آب آتش را خاموش مى‏كند گناه انسان را از بین مى‏برد." (مجمع البیان، جلد 1 و 2 صفحه 385)

و نیز در روایتى آمده است: "هفت كس هستند كه خداوند آنها را در سایه لطف خود قرار مى‏دهد، در روزى كه سایه‏اى جز سایه او نیست: پیشواى دادگر، و جوانى كه در بندگى پروردگار پرورش مى‏یابد، و كسى كه قلب او با سجده پیوسته است، و كسانى كه یكدیگر را براى خدا دوست دارند و با محبت گرد هم آیند و با محبت متفرق شوند، و كسى كه زن زیباى صاحب مقامى او را به گناه دعوت كند و او بگوید من از خدا مى‏ترسم، و كسى كه انفاق نهانى مى‏كند به طورى كه دست راست او از انفاقى كه دست چپ او كرده آگاه نمى‏گردد!، و كسى كه تنها به یاد خدا مى‏افتد و قطره اشكى از گوشه‏هاى چشم او سرازیر مى‏شود." (مجمع البیان، جلد 1 و 2، صفحه 385)

از امام صادق علیه السلام نقل شده كه فرمود:  "زكات واجب را به طور آشكار از مال جدا كنید و به طور آشكار انفاق نمائید اما انفاق هاى مستحبّ اگر مخفى باشد بهتر است."

3- ضمناً مفهوم جمله "وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ" این است كه خدا عالم است به آنچه انفاق مى‏كنید، چه آشكار باشد و چه مخفى و همچنین او از نیات شما آگاه است كه اظهار و اخفاى انفاق را به چه منظور و هدفى انجام مى‏دهید.

در هر حال آنچه در انفاق موثر است نیت پاك و خلوص در عمل است، به علاوه دانستن و ندانستن مردم اثرى ندارد و آنچه مهم است علم خداست زیرا اوست كه جزاى اعمال انسان را مى‏دهد و از نهان و آشكار آگاه است.

 

پیام‏های آیه:

1ـ انفاقِ علنى، سبب تشویق دیگران و رفع تهمت بخل از انسان و یك نوع تبلیغ عملى است. «فَنِعِمَّا هِیَ»

2ـ شرط رسیدگى به فقرا، مسلمان بودن آنها نیست. «الْفُقَراءَ»

3ـ با اینكه صدقات و زكات، مصارف زیادى دارد، لكن نام فقرا در آیه نشانه اولویّت آنان است. «تُوْتُوهَا الْفُقَراءَ»

4ـ شما باید به سراغ فقرا بروید، نه آنكه آنان به سراغ شما بیایند. «تُوْتُوهَا الْفُقَراءَ» و نفرمود: «یأتكم الفقراء»

5ـ انفاقِ پنهانى، از ریا و خودنمایى دور و به اخلاص نزدیك است و آبروى گیرنده صدقه را محفوظ نگه مى‏دارد. «فَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ»

6ـ انسان، غریزه سودجویى و خیرخواهى دارد، گرچه در مصداق گاهى به سراغ شر مى‏رود. لذا پیامبران الهى، مصادیق و نمونه‏هاى خیر را براى انسان بیان كرده‏اند. «فَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ»

7ـ كمك به فقرا، بخشى از گناهان صغیره را مى‏بخشد. «یُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَیِّئاتِكُمْ» «سیئات» در قرآن در برابر گناهان كبیره آمده و به گناهان صغیره گفته مى‏شود.»

8ـ آنچه مهم است علم خداست، نه اطلاع و آگاهى مردم. «وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ»

آمنه اسفندیاری

بخش قرآن تبیان


منابع:

تفسیر نور ج 1

تفسیر نمونه ج 2

تفسیر مجمع البیان جلد 1 و 2

تفسیر نور الثقلین، ج 1

 

مطالب مرتبط:

خدا خودش صدای شکستن گردوها را می شنود

پول هایمان را چگونه خرج کنیم؟

انفاق بیش از حد، اسراف است

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین