سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
امید‌واریم که با زیاد شدن معرفت عمومی اشخاص، کسی دست نیاز به سمت دیگران دراز نکند و فرهنگ کار و تلاش و قناعت، در امت اسلامی؛ به حد اعلای خود برسد، و همچنین مسئولین این نظام اسلامی، در زمینه‌ی محقق شدن این امر، اهتمام بیشتری بکار بگیرند.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

عواقب شوم گدایی کردن!!


امید‌واریم که با زیاد شدن معرفت عمومی اشخاص، کسی دست نیاز به سمت دیگران دراز نکند و فرهنگ کار و تلاش و قناعت، در امت اسلامی؛ به حد اعلای خود برسد، و همچنین مسئولین این نظام اسلامی، در زمینه‌ی محقق شدن این امر، اهتمام بیشتری بکار بگیرند.


گدایی-تکدی گری

یکی از مسائلی که مطرح است این است که؛ خواستن از دیگران و به تعبیر عامیانه، «گدایی»، چه جایگاهی در دین ما دارد؟

ما این مسأله را از دو جهت، مورد بررسی قرار می‌دهیم:

اول: خوبی یا بدی گدایی از نظر اسلام؛

دوم:‌ بررسی بیشتر این مسأله در آیات و روایات؛

 

 - خوبی یا بدی گدایی از نظر اسلام

‌از نظر اسلام، دو نوع گدایی وجود دارد؛‌ که یک نوع آن خوب است و نوع دیگرش بد.

اما گدایی خوب، آن است که انسان، خود را محتاج خداوند بداند و هرگونه حاجتی که دارد از او بخواهد و به تعبیر ساده‌تر، گدای درِ خانه‌ی خدا باشد، این نوع گدایی بسیار خوب است و مقتضای وجود و طبیعت انسان، همین است که ذاتا محتاج خداوند است و قرآن کریم هم به این معنا، تصریح دارد و می‌فرماید:‌ «یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ [فاطر/15] اى مردم! شما (همگى) نیازمند به خدائید و تنها خداوند است که بى‏‌نیاز و ستوده است»، و در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِه‏ [نساء/32]  (اگر درخواستى دارید،) از فضل (و رحمت و برکت) خدا بخواهید».

اما گدایی بد، آن است که انسان، دست نیاز به سوی انسان‌هایی دراز کند که مانند خودش نیازمند درگاه الهی هستند و همانطور که گدایی و خواستن از خداوند خوب است، گدایی از مردم، بد است، امام صادق(علیه‌السلام) از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نقل فرمود که: «خداوند تبارک و تعالى، صفت گدائى از دیگران را دشمن می‌دارد و دوست دارد که از خودش درخواست شود و هیچ عبادتى به درگاه خداوند (عزّوجلّ) دوست داشتنی‌تر از این نیست که دست طلب بردارند و با دعا و نیایش، حاجات خود را از او بخواهند، مبادا کسى از گدائى درگاه خدا شرم کند، گر چه به خاطر یک بند کفش باشد.»[1]

امام صادق(علیه‌السلام) در بیانی دیگر فرمود:‌ «اگر گدا می‌دانست با گدایی، چه گناه بزرگی را بدوش می‌کشد، هیچکس از دیگری، گدایی نمی‌کرد و اگر درخواست‌ شونده بداند که ممانعت، هم چه بار عظیمى دارد، کسى را ردّ نخواهد کرد»

 - بررسی بیشتر این مسأله در آیات و روایات

در زمینه‌ی ناپسندی گدایی از مردم، روایات فراوانی داریم.

امام‌صادق(علیه‌السلام) فرمود: «إِیَّاکمْ وَ سُۆَالَ النَّاسِ فَإِنَّهُ ذُلٌّ فِی الدُّنْیَا وَ فَقْرٌ تُعَجِّلُونَهُ وَ حِسَابٌ طَوِیلٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ [2] برحذر باشید از درخواست از مردم زیرا که خوارى دنیا، فقر زودرس و مایه‏‌ى طولانى شدن حساب قیامت است

و آن حضرت در روایتی دیگر فرمود: «شِیعَتُنَا مَنْ لَا یَسْأَلُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لَوْ مَاتَ جُوعاً [3] شیعه‌ی ما کسی است که از مردم درخواست نمی‌کند اگرچه از گرسنگی بمیرد

و امام علی(علیه‌السلام) فرمود: «الْمَسْأَلَةُ مِفْتَاحُ الْفَقْرِ [4] خواستن چیزى از مردم، کلید فقر (و پریشانى) است

 

گواهی گدا، پذیرفته نمی‌شود

شخصی که گدایی می‌کند، ارزش خود را تا حدی پایین می‌آورد که حتی شهادت او در مورد دیگران هم، پذیرفته نیست؛ روایت از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) است که: «شَهَادَةُ الَّذِی یَسْأَلُ فِی کفِّهِ تُرَدُّ [5] گواهی کسی که دست نیاز به سوی دیگران دراز می‌کند، پذیرفته نمی‌شود

 

باز هم از بدی گدایی

امام زین‌العابدین(علیه‌السلام)، وقتی دیدند که در روز عرفه، افرادی نزد مردم؛ دست نیاز دراز می‌کنند، فرمودند: «هَۆُلَاءِ شِرَارُ مَنْ خَلَقَ اللَّهُ النَّاسُ مُقْبِلُونَ عَلَى اللَّهِ وَ هُمْ مُقْبِلُونَ عَلَى النَّاسِ [6] اینان، بدترین مخلوق خدا هستند چون مردم روی به سوی خدا دارند و آنها روی به سوی مردم دارند

کمک

گدایی، ناپسند است اما راندن گدا هم پسندیده نیست

در مورد ناپسندی گدایی از انسان‌ها، صحبت شد،‌ امّا به فرموده‌ی قرآن کریم، راندن گدا هم ناپسند است، چنانکه خداوند می‌فرماید:‌ «وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَر [ضحی/10] تهیدست حاجت خواه را با خشونت مران»، و امام باقر(علیه‌السلام) در این مورد می‌فرماید:‌ «لَوْ یَعْلَمُ السَّائِلُ مَا فِی الْمَسْأَلَةِ مَا سَأَلَ أَحَدٌ أَحَداً وَ لَوْ یَعْلَمُ الْمُعْطِی مَا فِی الْعَطِیَّةِ مَا رَدَّ أَحَدٌ أَحَداً [7] اگر گدا بداند که در گدایی، چه بدی‌هایی هست، هیچکس از دیگری درخواست نمی‌کرد و اگر بخشنده‌ی با عطا بداند چه سعادتى در عطا و بخشش نهفته است، هیچ‌گاه کسى را محروم نمى‏‌کرد

و امام صادق(علیه‌السلام) در بیانی دیگر فرمود:‌ «اگر گدا می‌دانست با گدایی، چه گناه بزرگی را بدوش می‌کشد، هیچکس از دیگری، گدایی نمی‌کرد و اگر درخواست‌ شونده بداند که ممانعت، هم چه بار عظیمى دارد، کسى را ردّ نخواهد کرد.» [8]

امام باقر(علیه‌السلام) هم فرمود: «أَعْطِ السَّائِلَ وَ لَوْ کانَ عَلَى ظَهْرِ فَرَسٍ [9] به سائل (گدا) چیزی عطا کن اگرچه او بر پشت اسب باشد

 

ردّ نکردن گدا، اگرچه به چیزی کم

رد نکردن گدا مورد سفارش معصومین(علیهم‌السلام) است اگرچه با چیز کمی باشد، امام  علی(علیه‌السلام) به یکی از اصحاب خود به نام کُمَیل فرمود: «یَا کمَیْلُ لَا تَرُدَّنَّ سَائِلًا وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ أَوْ مِنْ شَطْرِ عِنَبٍ [10] اى کمیل! درخواست‏‌کننده را برمگردان اگرچه به نصف خرما یا نصف انگور باشد (که به او می‌بخشی).»

 

شاید فرشته باشد

در یکی از مناجات‌های حضرت موسی(علیه‌السلام) با خداوند، به آن حضرت گفته شد: «ای موسی! سائل (گدا) را گرامی دار (اگرچه) با بخششی اندک؛ و یا (او را) به نیکویی بازگردان زیرا کسی که نه انسان است و نه از جنّیان، بلکه از فرشتگان خداوند است نزد تو می‌آید تا در آنچه به تو دادم؛ تو را بیازماید و از آنچه به تو عطا کردم درخواست می‌کنند پس ای پسر عمران! مراقب باش که چگونه رفتار می‌کنی.»[11]

 

بخشش هم حدّی دارد

درست است که به بخشش از مال سفارش شده‌ایم اما این بخشش هم حدی دارد، و نباید آنقدر ببخشیم که خودمان محتاج شویم، در روایت است که یکی از یاران امام صادق(علیه‌السلام) به نام ولید‌بن‌صبیح می‌گوید نزد آن حضرت بودیم که گدایی؛ نزد ایشان آمد پس آن حضرت، به او چیزی بخشیدند، سپس شخص دیگری آمد، امام(علیه‌السلام) به او هم چیزی عطا کردند، نفر سومی هم آمد و باز هم آن حضرت به او بخشیدند، شخص دیگری هم آمد امام(علیه‌السلام) به او فرمودند: خداوند بر تو وسعت دهد (روزیت را زیاد گرداند) سپس فرمودند: اگر شخصى مالى داشته باشد که سى هزار درهم یا چهل هزار درهم باشد و بخواهد که چیزى باقى نماند یا چیزى را از آن باقى نگذارد، (و همه را در راه مشروع صرف نماید) مى‏‌تواند اما آخر از جمله آن سه کسى خواهد بود که دعاى ایشان رد می‌شود،  ولید می‌گوید: عرض کردم که آن سه کیستند؟ حضرت فرمودند که یکى از آنها شخصى است که مالى داشته باشد و همه را به صورت غیر صحیح؛ خرج کند (اگر چه در راه مشروع باشد) و بعد از آن بگوید که خداوندا! مرا روزى ده، پروردگار عالمیان می‌فرماید که آیا راه طلب روزی را برایت قرار ندادم؟»[12]

امام صادق(علیه‌السلام) از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نقل فرمود که: «خداوند تبارک و تعالى، صفت گدائى از دیگران را دشمن می‌دارد و دوست دارد که از خودش درخواست شود و هیچ عبادتى به درگاه خداوند (عزّوجلّ) دوست داشتنی‌تر از این نیست که دست طلب بردارند و با دعا و نیایش، حاجات خود را از او بخواهند، مبادا کسى از گدائى درگاه خدا شرم کند، گر چه به خاطر یک بند کفش باشد»

صدقه، اول به دست خدا می‌رسد بعد به دست سائل

از قرآن کریم و روایات استفاده می‌‌شود که صدقه، قبل از رسیدن به دست گدای فقیر، به دست خدای متعال می‌رسد،‌ پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در این‌مورد می‌فرماید: «صدقه‌ی مۆمن در دست فقیر قرار نمى‏‌گیرد مگر اینکه قبلا در دست خدا قرار مى‏‌گیرد سپس این آیه را تلاوت کرد: أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ [توبه/102] آیا نمى‏‌دانند که خدا توبه را از بندگانش قبول مى‏‌کند و صدقات را مى‏‌گیرد و خدا تواب و رحیم است.»[13]

 ‌

دعای گدا برای شما مستجاب می‌شود

همچنین از روایات، استفاده می‌شود که دعای شخص سائل در مورد کسی که به او صدقه می‌دهد مستجاب می‌شود ولی در مورد خودش مستجاب نمی‌شود، امام زین‌العابدین(علیه‌السلام) فرمود: «دَعْوَةُ السَّائِلِ الْفَقِیرِ لَا تُرَدُّ [14] دعاى سائل فقیر برگشت ندارد»، و آن حضرت؛ به خادمشان که مأمور صدقه دادن به فقیر بود، امر مى‏‌کرد که به فقیر بگوید دعای خیر کند [15] و از امام صادق(علیه‌السلام) روایت است که: «وقتى به آنان چیزی بخشیدید تلقین کنید که دعا کنند، چون دعاىشان در حق شما مستجاب مى‏‌شود ولى در حق خودشان مستجاب نمی‌شود.» [16]

 امید‌واریم که با زیاد شدن معرفت عمومی اشخاص، کسی دست نیاز به سمت دیگران دراز نکند و فرهنگ کار و تلاش و قناعت، در امت اسلامی؛ به حد اعلای خود برسد، و همچنین مسئولین این نظام اسلامی، در زمینه‌ی محقق شدن این امر، اهتمام بیشتری بکار بگیرند.

 

پی‌نوشت ها :

[1]. ج‏4، ص 20-21

[2]. اصول‌کافی، ج‏4، ص20

[3]. عدة الداعی و نجاح الساعی، ص99

[4]. تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص361

[5]. عدة الداعی و نجاح الساعی، ص99

[6]. همان

[7]. الکافی، ج‏4، ص20

[8]. نجاح‌الساعی، ص99»

[9]. الکافی، ج‏4، ص15

[10]. بحار الأنوار، ج‏74، ص270

[11]. [الکافی، ج‏4، ص15]

[12] «الکافی، ج‏4، ص16»

[13]. عدة الداعی و نجاح الساعی، ص68»

[14]. عدة الداعی و نجاح الساعی، ص68

[15]. «عدة الداعی و نجاح الساعی، ص68»

[16]. « من لا یحضره الفقیه، ج‏2، ص69»

فرآوری: محمدی

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان


منابع : سایت رهروان ولایت

سایت حوزه

سایت دارالحدیث 

 

مطالب مرتبط:

چگونگی دام شیطان برای ثروتمندان !

منشأ شهوات و زمینه گناهان چیست؟

عملی که نزول بلا را حتمی می کند

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین