سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
یکی از اصطلاحاتی که از قرآن مجید گرفته شده است و مورد توجه علما واقع گردیده مداوله می‌باشد که دلالت مى‏كند به استمرار انتقال، مانند تبادل دست به دست .
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

مداوله، سنت رایج خداوند در جهان


یکی از اصطلاحاتی که از قرآن مجید گرفته شده است و مورد توجه علما واقع گردیده "مداوله" می‌باشد که دلالت مى‏كند به استمرار انتقال، مانند تبادل دست به دست، و تبادل از مكان به مكان دیگر با حصول تحوّل.

معناى آیه شریفه 140 آل عمران این است كه: "سنت الهیه بر این جارى شده است كه روزگار را در بین مردم دست به دست بگرداند، بدون اینكه براى همیشه به كام یك قوم چرخانده شود قومى دیگر را از آن محروم سازد، و این سنت به خاطر مصالحى است عمومى كه فهم شما انسان‌ها جز به برخى از آن مصالح احاطه نمى‏یابد، و نمى‏تواند همه آن مصالح را درك كند". چهار نتیجه برای این سنت از خود آیه قابل استخراج است: آشكار شدن ایمان مۆمنان، گرفتن گواهان، نابودى تدریجى كافران، از بین بردن ناخالصی‌هاى مۆمنان.


قرآن

یکی از اصطلاحاتی که از قرآن مجید گرفته شده است و مورد توجه علما واقع گردیده است "مداوله" می‌باشد. این اصطلاح از آیه 140 سوره آل عمران گرفته شده است که خداوند متعال می‌فرماید:

"إِنْ یَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَیَّامُ نُداوِلُها بَیْنَ النَّاسِ وَ لِیَعْلَمَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ یَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الظَّالِمینَ".

"اگر به شما آسیبى رسیده، آن قوم را نیز آسیبى نظیر آن رسید و ما این روزها [ى شكست و پیروزى‏] را میان مردم به نوبت مى‏گردانیم [تا آنان پند گیرند] و خداوند كسانى را كه [واقعاً] ایمان آورده‏اند معلوم بدارد، و از میان شما گواهانى بگیرد، و خداوند ستمكاران را دوست نمى‏دارد".

در این مجال به بررسی این واژه و اصطلاح و بیان مقصود آن پرداخته می‌شود.

 

معنای مداوله

مداوله و تداول: از مادّه دول كه به معنى انتقال پیدا كردن با حصول تحوّل در جهت كیفیّت و یا صورت است، و مداوله دلالت مى‏كند به استمرار این انتقال، مانند تبادل دست به دست، و تبادل از مكان به مكان دیگر با حصول تحوّل.

جمله "وَ تِلْكَ الْأَیَّامُ نُداوِلُها بَیْنَ النَّاسِ" از كلمات كوتاه و جامعى است كه در میان دو جمله به عنوان جمله معترضه واقع شده است.

مۆمنین در آن روز اكثرشان پنداشته بودند از آنجا كه دینشان دین حق است علت تامه، آن است كه همیشه و در هر جنگى كه پیش آید غلبه كنند، و دشمن را كه بر باطل است هر قدر هم كه باشند و هر كیفیتى كه داشته باشند شكست دهند، پس در حقیقت خود مالك امر خویشند. خداى تعالى نیز با توجه دادن به سنت مداوله آنان را به باطل بودن پندارشان آگاه ساخت

معنای آیه 140 آل عمران

در آیه مورد نظر "قرح" از دو سو بیان شده و فاعل مداوله جمع متكلم آمده است، تا ضمن آن دست تدبیرى كه قرح پیش آورده است تعیین شود: به شما ضربه‏اى رسید كه انتظار نداشتید، به آنها هم پیش از آن ضربه‏اى رسید كه انتظار آن را نداشتند. این مداوله پدیده‏اى است پیوسته و همیشگى كه ناشى از اراده عمومى خداوند در برخوردهاى حق و باطل است.

كلمه "یوم" به معناى مقدار قابل ملاحظه از زمان است، كه حادثه‏اى از حوادث را در برگرفته باشد و به همین جهت كوتاهى و بلندى این زمان بر حسب اختلاف حوادث مختلف مى‏شود، هر چند كه استعمالش در مدت زمان بین طلوع و غروب خورشید شایع شده است ولى چه بسا كه در ملك و سلطنت و قهر و غلبه و امثال آن نیز به صورت مجازی استعمال شود.

در نتیجه به جاى اینكه بگویند: "روزى كه فلان جماعت در آن اجتماع كردند"، مى‏گویند: "روز فلان جماعت" و به جاى اینكه بگویند: "روزگارى كه آل بویه زمام را به دست داشتند" یا مى‏گویند: "روز آل بویه". گاهى هم در خود آن زمانى كه این زمامدارى و قدرت در آن وقت واقع شده استعمال مى‏شود.

در نتیجه معناى آیه شریفه این است كه: "سنت الهیه بر این جارى شده است كه روزگار را در بین مردم دست به دست بگرداند، بدون اینكه براى همیشه به كام یك قوم چرخانده شود قومى دیگر را از آن محروم سازد، و این سنت به خاطر مصالحى است عمومى كه فهم شما انسان‌ها جز به برخى از آن مصالح احاطه نمى‏یابد، و نمى‏تواند همه آن مصالح را درك كند".

قرآن كریم با یادآورى این مطلب، به جامعه‏ها امید و حركت مى‏بخشد و مقرّر مى‏دارد كه پیروزى در ملك هیچ كس نمى‏باشد، بنابراین دلیلى بر یأس وجود ندارد.

آنان كه اكنون در اوج پیروزى هستند، بزودى حركت ایّام آنها را به پایین مى‏كشد و آنها كه اكنون ضعیف و ناتوان و شكست خورده‏اند، روزى به پیروزى مى‏رسند و با این تذكّر، به آنها كه شاهد پیروزى را در آغوش كشیده‏اند هشدار مى‏دهد كه به خود مغرور نباشند و در مقابل، به آنها كه شكست خورده‏اند نوید مى‏دهد كه دچار یأس و نومیدى نشوند.

 

هدف از مداوله

برای درک اهداف سنت مداوله از ادامه همین آیه باید کمک گرفت. براى این موضوع چهار هدف را ذكر مى‏كند، ولى منحصر در آن نمى‏داند، زیرا در بیان این هدف‌ها مطلب با حرف "واو" شروع مى‏شود و این امر را مى‏رساند كه مسأله مداوله آثار و نتایج بسیارى دارد كه فهم مردم نمى‏تواند همه آن‌ها را درك كند و از میان آن‌ها فقط چهار نتیجه بیان مى‏شود:

1ـ آشكار شدن ایمان مۆمنان: این شكست باعث مى‏شود كه افراد با ایمان شناخته شوند و از آن‌ها كه ایمان ندارند متمایز گردند.

2ـ گرفتن گواهان: یكى دیگر از هدف‌هاى مورد نظر، تربیت افرادى نخبه و نمونه است كه وجود آن‌ها الگو براى دیگران باشد كه چگونه در هنگام سختی‌ها و شدائد تا سرحدّ بذل جان مقاومت نشان مى‏دهند تا ارزش‌هایى را كه به آن اعتقاد دارند حفظ كنند. چنین افرادى چه كشته شوند و چه در حال حیات باشند گواهان و حجّت‌هایى براى سایر مردم هستند.

3ـ از بین بردن ناخالصی‌هاى مۆمنان: هدف دیگرى كه قرآن براى مداوله مطرح مى‏كند ریختن ناخالصی‌ها است، به این معنى كه مۆمنان با این شكست‌ها پخته‏تر و در كوره ناكامی‌ها و تلخی‌ها ذوب شوند و طلاى وجودشان از آلودگی‌ها و شائبه‏ها جدا گردد و با بصیرتى بیشتر و تجربه‏اى جدیدتر به میدان بیایند.

"سنت الهیه بر این جارى شده است كه روزگار را در بین مردم دست به دست بگرداند، بدون اینكه براى همیشه به كام یك قوم چرخانده شود قومى دیگر را از آن محروم سازد، و این سنت به خاطر مصالحى است عمومى كه فهم شما انسان‌ها جز به برخى از آن مصالح احاطه نمى‏یابد، و نمى‏تواند همه آن مصالح را درك كند"

4ـ نابودى تدریجى كافران: یكى دیگر از آثار و خواصّ مداوله این است كه در اثر همین شكست‌ها و پیروزی‌ها و در طول حركت مداوم تاریخ، به تدریج كافران از بین مى‏روند و بساط كفر برچیده مى‏شود و این نتیجه نهایى مداوله و شكست‌ها و پیروزی‌هاى متناوب است ؛ زیرا مداوله سبب قوى‏تر شدن جبهه ایمان و ریختن ناخالصی‌هاى مۆمنان مى‏شود و این مساوى است با ضعیف‏تر شدن جبهه كفر و از بین رفتن تدریجى آن.

 

نکاتی پیرامون آیه

نکاتی که از این آیه به دست می‌آید می‌توان چنین بیان داشت:

1ـ ایام در بین مردم تقسیم شده است.

2ـ غرض از این تقسیم امتحان و جدا سازى مۆمن از كافر است و خالص كردن مۆمنین و نابود كردن تدریجى كفر و كافران است.

اگر این آیه به آیات قبل ضمیمه شود این معنا كشف مى‏شود كه مۆمنین در آن روز اكثرشان پنداشته بودند از آنجا كه دینشان دین حق است علت تامه، آن است كه همیشه و در هر جنگى كه پیش آید غلبه كنند، و دشمن را كه بر باطل است هر قدر هم كه باشند و هر كیفیتى كه داشته باشند شكست دهند، پس در حقیقت خود مالك امر خویشند. خداى تعالى نیز با توجه دادن به سنت مداوله آنان را به باطل بودن پندارشان آگاه ساخت.

فرآوری: زینب مجلسی راد

بخش قرآن تبیان        


منابع:

پرتوى از قرآن، ج‏5، ص 353.

ترجمه المیزان، ج‏4، ص 42.

كوثر، ج‏2، ص 252.

 

مطالب مرتبط:

فلسفه امتحان الهی

سیمای زیانکاران در قرآن کریم

آثار شكرگزاری بنده

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین