وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
این تفسیر، در این جهت مانند دیگر تفاسیر روایی، به نقد و توضیح روایات دست نزده و از خود توضیحاتی نیاورده است; بلکه از کتاب های شیخ رجب برسی و جامع الاخبار و تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (علیه السلام) نقل کرده است. منابع روایی او بیش از 58 عنوان است.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

معرفی یکی از مهم ترین تفاسیر روایی شیعی

البرهان

البرهان تفسیری است روایی، مربوط به قرن یازدهم که مۆلف آن بر اساس تفاسیر روایی قدمای امامیه، مانند فرات، عیاشی، محمد بن عباس ماهیار، علی بن ابراهیم، تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (علیه السلام) و برخی تفاسیر دیگر دست به جمع آوری روایات اهل بیت (علیهم السلام) زده است و هدف مۆلف آن گردآوری و تنظیم آنها بر اساس ترتیب سوره های قرآن بوده است.

این تفسیر، در این جهت مانند دیگر تفاسیر روایی، به نقد و توضیح روایات دست نزده و از خود توضیحاتی نیاورده است; بلکه از کتاب های شیخ رجب برسی و جامع الاخبار و تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (علیه السلام) نقل کرده است. منابع روایی او بیش از 58 عنوان است.


تفسیر البرهان

یکی از مهم ترین تفاسیر روایی شیعی در قرن یازدهم و اوائل قرن 12 هـ ق، به زبان عربی.

نویسنده: سید هاشم بن سلیمان حسینی توبلی بحرانی، عالم شیعه اخباری مسلک، مفسر، محدّث و مولّف است.

وی در این تفسیر که به شیوه روایی است، موضوعات علوم شرعی، قصص، اخبار نبوی و مهم تر از همه فضایل اهل بیت امامیه را بیان کرده و بعد احادیث و روایات مأثوره از اهل بیت علیهم السلام و تناسب آنها با آیات قرآنی در ذیل آن آورده است. تفسیر "البرهان"، بسیاری از اخبار و اسرار علم قرآن که در زمینه تفسیر در کتاب های ناشناخته کهن آمده، گردآوری کرده و خوانندگان را به روایات بسیاری که بر مفسران این زمان، پنهان مانده رهنمون است.

 

معرفی اجمالی نویسنده

سید هاشم سلیمان حسینی توبلی، مشهور به "بحرانی" مفسر و محدث و مولف بزرگ شیعه و از علمای اخباری مسلک و از نوادگان سید مرتضی علم الهدی که به واسطه او نسبش به امام هفتم (موسی بن جعفر علیه السلام) می رسد.

سال تولد او را حدود 1050 هـ ق، در خانواده ای روحانی در «کتکان» از قراء توبلی حاکم نشین آن روز بحرین، نقل کرده اند. وی ظاهراً دوران مهمی از تحصیل خود را در موطنش گذراند و سفرهایی به مشهد در ایران و نجف داشته است.

در مشهد در محضر عبدالعظیم بن عباس استرآبادی، عالم اخباری از شاگردان شیخ بهائی بود. در نجف نیز، از شیخ فخرالدین طریحی رماحی، اجازه روایت دریافت کرد.

در این تفسیر، فضایل اهل بیت علیهم السلام، فضایل سور و آیات، احکام مربوط به محل نزول (مکی و مدنی)، بیان شأن نزول، مقاصد و معانی آیات، نقل شده است. حسی که به فضای این تفسیر می دهد، حاکی از دفاعی کلامی برای اثبات حقانیت و معرفی فضایل اهل بیت است

از دیگر مشایخ روایی او نیز، به گفته ای در «البرهان» کلینی، صدوق و شیخ طوسی بودند. وی در بحرین از موفقیت ممتازی برخوردار بود و غیر از تدریس و تالیف، زعامت فقهی و مرجعیت دینی - اجتماعی را بر عهده داشت، به قضاوت و رسیدگی به امور حسبیه می پرداخت و در رسیدگی به مظلومان و امور ستمدیدگان و برخورد با سلاطین و حکام بحرین و پایداری در امر به معروف و نهی از منکر بسیار جدی و از همین رو، محبوبیت زیادی در بین مردم داشت.

علی رغم تألیفات زیاد او و با وجود عنوان مرجعیّتش، هیچ رساله فتوایی در آثار او دیده نشده است. برخی عقیده مندند که بر اثر تقوای زیاد، از نوشتن رساله خودداری کرده است.

بحرانی در سال 1107 یا 1109 هـ ق وفات کرد و در «توبلی» (زادگاهش) مدفون شد که بعدها مقبره اش زیارتگاه خاص و عام قرار گرفت.

 

انگیزه تألیف

مۆلف در مقدمه کتاب با چینش سه مقدمه انگیزه خود را بیان می‌دارد:

1.همه بر شرف و بلند مرتبگی شأن قرآن، واقفند و می ‌دانند که نجات در تمسک به آن است، بحث، تلاوت و تفکر در معانی آن، سبب حیات قلب ها و علم و عمل بدان، سبب تخلص از سختی‌ هاست.

2.به اسرار و حقایق پنهان آن با عقول معمولی نتوان رسید، باید از اهل ذکر که اهل تنزیل و تأویل قرآنند، أخذ نمود.

3.دیدم که مفسرین و علماء، به آراء دیگرانی غیر از اهل بیت عصمت علیهم السلام رو آورده‌اند، درحالی‌که باید در فهم اسرار و حقایق قرآن تا آشکار شدن تأویل و تفسیر اهل بیت علیهم السلام توقف نمود به همین جهت برای فهم نظرات تفسیری و بیان اهل بیت علیهم السلام در تأویل و اسرار کتاب الهی، اقدام به جمع آوری روایات تفسیری وارده از آنها نمودم.

البرهان

ساختار و تقسیم بندی کتاب

کتاب دارای یک مقدمه و 16 باب است که در این 16 باب، مسائل قرآنی و دیدگاه های تفسیری را بیان می کند.

از جمله اینکه اول:

- در فضیلت و برتری عالم و متعلم،

- و بعد در فضیلت قرآن،

- و بعد ثقلین (ثقل اکبر و ثقل اصغر)،

- باب دیگر قرآن کریم به ترتیب نزول، جمع آوری نشده است،

- خودداری از تفسیر به رأی، مفسر صریحاً دیگران را از دست زدن به تفسیر نهی می کند اگر چه تعبیر او از تفسیر در اینجا به تأویل، بسیار نزدیک است.

- ظاهر و باطن قرآن،

- باب بعدی چرا قرآن به زبان عربی نازل شده است؟

- احادیث ناموافق با قرآن،

- اولین و آخرین سوره های نازل شده،

- در باب پانزدهم، مولّف همبستگی عترت و قرآن و تأکید بر اینکه باطن و علم قرآن، نزد ائمه معصومین است، پرداخته و در باب شانزدهم، منابع تفسیر خود را معرفی و بعضی از اصطلاحات رایج تفسیری را گفته است.

بحرانی در این تفسیر، فقط روایات و اخبار را آورده و در پایان هر بخش به صورت جداگانه، سلسله اسناد احادیث ضبط شده و احادیث اهل سنت را ذکر کرده است.

 

امتیاز تفسیر «البرهان»

1- مزیت این تفسیر بر این است که روایات تفسیری آن از منابع مهمی مانند تفسیر العیاشی، تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی، تفسیر منسوب به امام حسن عسگری و دیگر متون روایی شیعی، اعم از متون حدیثی یا تفسیری گرفته شده است.

این تفسیر، از این جهت که روایات ضعیف در آن نیز آمده و تخریج حدیث در آن صورت نگرفته با نقد جدی روبروست

2- در این تفسیر، فضایل اهل بیت علیهم السلام، فضایل سور و آیات، احکام مربوط به محل نزول (مکی و مدنی)، بیان شأن نزول، مقاصد و معانی آیات، نقل شده است.

حسی که به فضای این تفسیر می دهد، حاکی از دفاعی کلامی برای اثبات حقانیت و معرفی فضایل اهل بیت است.

 

چند نکته:

- چون مولّف، مقیّد به تفسیر آیات براساس روایات ائمه اطهار علیهم السلام بوده، در هر مورد که نتوانسته مناسب آیه، روایاتی بدست آورد، تفسیر آن را رها کرده لذا نمی توان این تفسیر را (البرهان) تفسیر کامل همه قرآن کریم، به شمار آورد.

- مولّف در توجیه روش خود در این تفسیر، مبنی بر اینکه تفسیر قرآن باید براساس روایات نقل شده از ائمه معصومین باشد، علم تنزیل و تأویل را فقط مختص آنان، یعنی کسانی که قرآن در بیتشان نازل شده، می داند و تأکید دارد بر اینکه علوم قرآنی، جایی جمع و متمرکز نمی شود مگر نزد اوصیای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و غیر از ائمه اطهار، هیچکس یارای آن را ندارد که تفسیری از قرآن ارائه دهد.

- این تفسیر، از این جهت که روایات ضعیف در آن نیز آمده و تخریج حدیث در آن صورت نگرفته با نقد جدی رو به روست.

 

وضعیت نشر

این کتاب، به وسیله مۆسسه بعثت تحقیق و با مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی، در پنج جلد، در قطع رحلی منتشر شده است.

 فرآوری: آمنه اسفندیاری

بخش قرآن تبیان       


منابع:   

کتابخانه طهور

ویکی فقه

ویکی پدیا

 

مطالب مرتبط:

ارتباط ثقل اکبر و ثقل اصغر

گزارشی از سه دهه فعالیت‌ تفسیری جمهوری اسلامی ایران(1)

آیا اسرائیلیات در قرآن وارد شده است؟

امتیازات تفسیر منهج الصادقین

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین