سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
از جمله آداب تلاوت قرآن، دقت و توجه کامل به معنای آن است. قاری باید هنگام تلاوت آیاتِ بشارت دهنده، به لطف و رحمت الهی امیدوار شود و هنگام تلاوت آیات عذاب، از درگاه ربوبی طلب آمرزش نماید.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

از وظایف خود در برابر قرآن چه می دانید؟

تلاوت

از جمله آداب تلاوت قرآن، دقت و توجه کامل به معنای آن است. قاری باید هنگام تلاوت آیاتِ بشارت‌دهنده، به لطف و رحمت الهی امیدوار شود و هنگام تلاوت آیات عذاب، از درگاه ربوبی طلب آمرزش نماید.


خداوند می فرماید: «كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْكَ مُبَارَكٌ لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ وَلِیَتَذَكَّرَ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ»؛ [این‏] كتابى مبارك است كه آن را به سوى تو نازل كرده‏ایم تا در [باره‏] آیات آن بیندیشند، و خردمندان پند گیرند! (ص/29)

قرآن، آخرین پیام خداوند و معجزه ی جاویدان خاتم پیامبران،‌ روشنایی‌بخش تاریکی ها، محور اتحاد مسلمانان، منبع و منشأ علوم و فرهنگ اسلامی است.

کتابی است که در کرانه آن تمدن شکوهمند اسلامی زاده شد و بالید. کتابی مبارک که آیه آیه‌اش برای خردمندان درس آموز است؛ تدبر در آن راه‌گشای پیشرفت و کمال و عمل به آموزه های آن، نسخه ی شفابخش دردهای فردی و اجتماعی.

 

خداوند از ما چه می‌خواهد و چه وظیفه‌ای در برابر قرآن داریم؟

ما باید کتاب آسمانی را محور عقیده، فکر، تصمیم و عمل خود قرار دهیم و در غیر این صورت قرآن ما را پوک و پوچ می‌داند: «قُلْ یَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَى شَیْءٍ حَتَّىَ تُقِیمُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِیلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَیْكُم مِّن رَّبِّكُمْ وَلَیَزِیدَنَّ كَثِیرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَیْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْیَانًا وَكُفْرًا فَلاَ تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِینَ »؛

بگو: «اى اهل كتاب، تا [هنگامى كه‏] به تورات و انجیل و آنچه از پروردگارتان به سوى شما نازل شده است عمل نكرده‏اید بر هیچ [آیین بر حقّى‏] نیستید.» و قطعاً آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، بر طغیان و كفر بسیارى از آنان خواهد افزود. پس بر گروه كافران اندوه مخور. (مائده/ 68)

باید قرآن را جدی بگیریم «یَا یَحْیَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَیْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِیًّا»؛ اى یحیى، كتاب [خدا] را به جد و جهد بگیر، و از كودكى به او نبوّت دادیم. (مریم/ 12)

آن را تقاضایی بدانیم که هر کس در آن تدبر نکند ، مورد تندترین انتقادات الهی است «أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا»؛ آیا به آیات قرآن نمى‏اندیشند؟ یا [مگر] بر دل هایشان قفل هایى نهاده شده است؟ (محمد/ 24)

از سوی دیگر ما در برابر قرآن مسئول و مدیون هستیم «وَلَـكِن كُونُواْ رَبَّانِیِّینَ بِمَا كُنتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنتُمْ تَدْرُسُونَ»؛ بلكه [باید بگوید:] «به سبب آنكه كتاب [آسمانى‏] تعلیم مى‏دادید و از آن رو كه درس مى‏خواندید، علماى دین باشید.» (آل عمران/79)

انس با قرآن مسیر فکرها، اخلاق‌ها، استدلال‌ها، تصمیم‌ها، برخوردها را عوض و ایام فراغت ما را پر می‌کند. راستی که قرآن نور است و جامعه را از ظلمات به نور خود جذب می‌نماید.

قرآن ذکر است «نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ» (حجر/ 9) و گروهی که به قرآن بی‌اعتنایی کنند ، گرفتار زندگی تلخ خواهند شد «وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنكًا»؛ و هر كس از یاد من دل بگرداند، در حقیقت، زندگىِ تنگ [و سختى‏] خواهد داشت.(طه/ 124)

از جمله آداب تلاوت قرآن، دقت و توجه کامل به معنای آن است. قاری باید هنگام تلاوت آیاتِ بشارت‌دهنده، به لطف و رحمت الهی امیدوار شود و هنگام تلاوت آیات عذاب، از درگاه ربوبی طلب آمرزش نماید

از آیات قرآن استفاده می‌شود که قرآن خودش حقیقتی است در یک مقام عالی: «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِیمٌ * فِی كِتَابٍ مَّكْنُونٍ * لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنزِیلٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِینَ»؛ كه این [پیام‏] قطعاً قرآنى است ارجمند، در كتابى نهفته، كه جز پاك‏شدگان بر آن دست نزنند، وحیى است از جانب پروردگار جهانیان.(سوره واقعه/ 77-80)

سپس، از مقام عالی خودش نزول پیدا کرد به قلب مبارک رسول اکرم و بعد به صورت لفظ نازل شد. برای چه؟ برای اینکه مردم متذکر بشوند. «فَإِنَّمَا یَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَكَّرُونَ»؛ در حقیقت، [قرآن‏] را بر زبان تو آسان گردانیدیم، امید كه پند پذیرند. (دخان/58) این را ما تسهیل و آسان کردیم، یعنی سهل المنال کردیم، در دسترس قرار دادیم.

در یک آیه دیگر می‌فرماید: «وَلَقَدْ یَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍ»؛ و همانا قرآن را برای پندآموزی آسان کردیم، پس آیا پندگیرنده ای هست؟(سوره قمر/17)

در ادامه به چند وظیفه مسلمانان در مقابل قرآن کریم به اختصار اشاره می کنیم:

1. قرائت قرآن

در متون اسلامی بر قرائت قرآن بیش از خواندن دیگر کتاب‌ها تأکید شده است. خداوند می‌فرماید: فَاقرَۆا ما تَیَسَّرَ مِنَ القُران؛ (مزمل: 20) هرچه را از قرآن میسّر می‌شود، بخوانید.

در آیه دیگر می‌فرماید: إِنَّ الَّذِینَ یَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِیَةً یَرْجُونَ تِجَارَةً لَّن تَبُورَ ؛ (فاطر: 29)

در حقیقت، كسانى كه كتاب خدا را مى‏خوانند و نماز برپا مى‏دارند و از آنچه به ایشان روزى داده‏ایم، نهان و آشكارا انفاق مى‏كنند، امید به تجارتى بسته‏اند كه هرگز زوال نمى‏پذیرد.

نکتة دیگر در قرائت قرآن، تلاوت به نحو ترتیل است که مورد سفارش موکّد واقع شده است. (مزمل: 4)

ترتیل؛ یعنی خواندن با آرامش، طمأنینه و تدبّر، به دور از هرگونه عجله و شتاب.

از جمله آداب تلاوت قرآن، دقت و توجه کامل به معنای آن است. قاری باید هنگام تلاوت آیاتِ بشارت‌دهنده، به لطف و رحمت الهی امیدوار شود و هنگام تلاوت آیات عذاب، از درگاه ربوبی طلب آمرزش نماید. (میزان الحکمه: ج 8، ص 81)

تلاوت قرآن

2. استماع قرآن

هر عضوی از بدن، عبادت مخصوص به خود دارد. یکی از عبادت‌های گوش، استماع کلام الهی است. گوش دادن و سکوت کردن به هنگام شنیدن کلام الهی از وظایف مۆمنان در برابر قرآن است:

وَإِذا قُرِئَ القُرانُ فَاستَمِعُوا لَهُ وَ أَنصِتُوا لَعَلَّکُم تُرحَمونَ؛ (اعراف: 204) هنگامی که قرآن خوانده می‌شود، گوش فرادهید و خاموش باشید تا شاید مشمول رحمت خدا شوید.

استماع به معنای گوش دادن همراه با میل قلبی است و «انصات» به معنای سکوت کردن برای استماع.

3. تعلیم و تعلّم قرآن

یکی از وظایف مسلمانان نسبت به قرآن، تعلیم و تعلّم آن است. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

خَیرُکُم مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ وَ عَلَّمَهُ؛ (عوالی : ج 1، ص 99) برترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و به دیگران تعلیم دهد.

بر مسلمانان واجب است که افزون بر قرائت و تدبّر در آیات، در جهت یادگیری و استفاده از آن نیز به دیگران کمک کنیم تا در زمره کاروانی قرار گیریم که رسول‌خدا صلی الله و علیه وآله سوق دهنده آن به سوی بهشت است؛ همان‌طور که فرمود:

أَلا مَن تَعَلَّمَ القُرانَ وَ عَلَّمَهُ وَ عَمِلَ بِما فیهِ فَأَنَا سائِقٌ لَهُ إِلَی الجَنَّةِ وَ دَلیلٌ إِلَی الجَنَّة؛ (کنز العمال: ج 1، ص 531)

آگاه باشید که هر کس قرآن را بیاموزد و به دیگران یاد دهد و به احکام و دستورهای آن عمل کند، من سوق‌دهنده و راهنمای او به سوی بهشت هستم.

4. تدبر در قرآن

تدبر در لغت به معنای تفکر در باطن و عاقبت کارهاست. بنابراین تدبر در قرآن؛ یعنی اندیشیدن در مقاصدی که آیات قرآن برای تفهیم آنها نازل شده است.

فهم قرآن، جز در سایه تبعیت از اهل‌بیت علیهم السلام میسّر نیست؛ همان‌گونه که رسول اکرم صلی الله علیه و آله نیز اهل‌بیت را عِدل و قرین قرآن معرفی نموده است. آنان در تفسیر قرآن، فهم معانی و مقاصد آن، بهترین مفسّر و مبیّن هستند و سیره آنان بهترین الگو در عمل به قرآن می باشد

خداوند هدف از نزول قرآن را تدبر و پندگیری از آن دانسته است:

کِتابٌ أَنزَلناهُ إِلَیکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّروا آیاتِهِ وَ لِیَتَذَکَّرَ أُولُوا الأَلباب؛ (ص: 29) این کتابی است پر برکت که بر تو نازل کرده‌ایم تا در آیات آن تدبر کنند و خردمندان متذکر شوند.

در آیه‌ای دیگر، کسانی را که در قرآن تدبر نمی‌کنند، سخت مورد نکوهش قرار داده:

اَفَلا یَتَدَبَّرونَ القُرآنَ اَم عَلَی قُلوبٍ أَقفَالُهَا. (محمد: 24)

آیا آنها در قرآن تدبر نمی‌کنند، یا بر دل‌هایشان قفل نهاده شده است.

5. عمل به قرآن

تأکیدهای فراوان درباره قرائت، استماع، حفظ و تدبر در قرآن، مقدمه‌ای است تا به مضامین عالی و انسان‌ساز آن عمل کنیم و بدین‌رو، شاه راه تکامل را بپیماییم؛ چنان‌که در خود قرآن و روایات ما نیز آمده است. (فاطر،29 و میزان الحکمه: ج 8 ص 92 ـ 91)

مهم‌ترین عاملی که سبب مهجور ماندن قرآن می‌شود، عمل نکردن به آن است. در این‌باره باید به دو نکته توجه داشت:

الف: باید همه آیات و دستورهای این کتاب آسمانی مورد توجه قرار گیرد، نه اینکه به برخی از آنها نظیر اعمال عبادی عمل شود و برخی دیگر، مانند احکام اجتماعی و سیاسی مورد غفلت قرار گیرد.

ب: فهم قرآن، جز در سایه تبعیت از اهل‌بیت علیهم السلام میسّر نیست؛ همان‌گونه که رسول اکرم صلی الله علیه و آله نیز اهل‌بیت علیهم السلام را عِدل و قرین قرآن معرفی نموده است.

آنان در تفسیر قرآن، فهم معانی و مقاصد آن، بهترین مفسّر و مبیّن هستند و سیره آنان بهترین الگو در عمل به قرآن می باشد.

فرآوری: آمنه اسفندیاری

بخش قرآن تبیان      


منابع:

سایت ره توشه راهیان نور

کتابخانه طهور

 

مطالب مرتبط:

كلید فهم قرآن چیست؟

فهم، عمل و تدبر در قرآن کریم

بزرگترین مانع در شناخت قرآن

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین