سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
قدر؛ یعنى، پیوند و شكل گرفتن هر پدیده و هر حادثه با سلسله علل خود و در شب قدر، این پیوند به دقّت اندازه‏ گیرى مى ‏شود؛
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

رابطه اختیار با شب قدر

بڑے مفسروں کی رائے شب قدر کے بارے میں

وقتی گفته می شود شب قدر پرونده افراد دست امام زمان (عج) می رسد و تا یک سال سرنوشت افراد را تعیین می کند این سوال پیش می آید كه آیا این همان جبر نیست؟!

شب قدر به این جهت "قدر" نامیده شده كه جمیع مقدرات بندگان در تمام سال در آن شب تعیین مى شود، شاهد این معنى سوره دخان است كه مى فرماید: " انا انزلناه فى لیلة مباركة انا كنا منذرین فیها یفرق كل امر حكیم "

ما این كتاب مبین را در شبى پر بركت نازل كردیم، و ما همواره انذار كننده بوده ایم، در آن شب كه هر امرى بر طبق حكمت خداوند تنظیم و تعیین مى گردد. (دخان/3 و 4)

این بیان هماهنگ با روایات متعددى است كه مى گوید: در آن شب، مقدرات یكسال انسانها تعیین مى گردد، و ارزاق و سرآمد عمرها، و امور دیگر، در آن لیله مباركه تفریق و تبیین مى شود.

البته این امر هیچگونه تضادى با آزادى اراده انسان و مساءله اختیار ندارد، چرا كه تقدیر الهى به وسیله فرشتگان بر طبق شایستگی ها و لیاقت هاى افراد، و میزان ایمان و تقوى و پاكى نیت و اعمال آنها است. یعنى براى هر كس آن مقدر مى كنند كه لایق آن است، یا به تعبیر دیگر زمینه هایش از ناحیه خود او فراهم شده، و این نه تنها منافاتى با اختیار ندارد، بلكه تاكیدى بر آن است .(1)

به بیان دیگر: قدر؛ یعنى، پیوند و شكل گرفتن هر پدیده و هر حادثه با سلسله علل خود و در شب قدر، این پیوند به دقّت اندازه‏ گیرى مى ‏شود؛ یعنى: اولاً، براى امام هر زمان این پیوند معلوم و تفسیر مى ‏شود. ثانیاً، رابطه این پدیده‏ها با علل خود روشن مى‏گردد.

از یك سو خداوند متعال، بر اساس نظام حكیمانه جهان، چنان مقدّر كرده است كه بین اشیاء، رابطه‏اى خاص برقرار باشد. براى مثال بین طول عمر و رعایت بهداشت و ترك بعضى از گناهان (مثل قطع صله رحم و دادن صدقه و ...)، رابطه وجود دارد. بر این اساس هر كس طول عمر مى‏خواهد، باید این اعمال را انجام دهد و در این مسیر قرار گیرد. آن‏كه این شرایط را مهیا كرد، طول عمر مى‏یابد و آن كه در این امور كوتاهى كرد، عمرش كوتاه مى‏گردد.

پس در افعال و كردار اختیارى بین عمل و نتیجه - كه همان تقدیر الهى است رابطه مستقیم وجود دارد.

در شب قدر همه كردار اختیارى انسان، اندازه‏گیرى و قالب بندى مى‏شود. خداى عالم به علت‏ها، بر اساس نظم موجود در میان اشیاى این جهان، برنامه ‏ریزى مى‏كند و «اختیار» انسان یكى از علت‏هاى مۆثر است

انسان تا زنده است، جاده‏اى دو طرفه در برابرش قرار دارد: یا با حسن اختیار، كمیل بن زیاد نخعى مى‏گردد و یا با سوء اختیار حارث بن زیاد نخعى، قاتل فرزندان مسلم مى‏شود؛ دو برادر از یك پدر و مادر: یكى سعید و دیگرى شقى.

پس تقدیر الهى؛ یعنى، آن كه با حسن اختیار خود به جاده مستقیم رفت، كمیل مى‏شود و آن‏كه با سوء اختیار خود، به بیراهه گناه و انحراف پا گذاشت، حارث مى‏گردد.

از سوى دیگر در شب قدر، معین مى‏شود كه هر انسان، بر اساس انتخاب و اختیار خود، كدام راه را انتخاب خواهد كرد و با توجه به دعاها، راز و نیازها و تصمیم‏ها، قابلیت چه نعمت‏ها و یا حوادثى را خواهد داشت.

پس بین تقدیر الهى و اختیار آدمى، هیچ منافاتى وجود ندارد؛ زیرا در سلسله علل و شرایط به ثمر رسیدن كار و ایجاد حادثه، اراده آدمى یكى از علل و اسباب است. آن‏كه با حسن اختیار خود، كردار نیك انجام مى‏ دهد یا مخلصانه دعایى مى‏خواند، نتیجه آن را در این جهان مى‏بیند و آن‏كه بر اثر سوء اختیار گناهى مرتكب مى‏شود، نتیجه تلخ آن را مى‏چشد.

پس اینكه در شب قدر، امور بندگان - اعم از مرگ و زندگى، ولادت و زیارت و... تقدیر مى‏شود، همگى با حفظ علل و شرایط و عدم موانع است و «اختیار» یكى از علت‏ها و شرایط آن به شمار مى ‏آید. به این جهت سفارش شده، در آن شب به شب زنده دارى و عبادت و دعا بپردازید، تا این عمل در آن شب خاص - كه از هزار شب برتر است شرایط نزول فیض الهى را فراهم آورد.

بین تقدیر الهى و اختیار آدمى، هیچ منافاتى وجود ندارد؛ زیرا در سلسله علل و شرایط به ثمر رسیدن كار و ایجاد حادثه، اراده آدمى یكى از علل و اسباب است. آن‏كه با حسن اختیار خود، كردار نیك انجام مى‏ دهد یا مخلصانه دعایى مى‏خواند، نتیجه آن را در این جهان مى‏بیند و آن‏كه بر اثر سوء اختیار گناهى مرتكب مى‏شود، نتیجه تلخ آن را مى‏چشد

نكته: خداوند مى‏ داند، هر چیزى در زمان و مكان خاص، به چه صورت و با توجّه به كدام شرایط و علل تحقق مى‏یابد و مى‏داند كه فلان انسان‏با اختیار خود، كدام كار را انجام مى ‏دهد. فعل اختیارى انسان، متعلق علم خداوند است كه در شب قدر، حدود آن مشخص مى‏شود. این امر با اختیار منافات ندارد و حتى بر آن تأكید مى‏كند؛ براى مثال معلم كاردان و مجرب، به خوبى ‏مى‏داند كدام یك از دانش‏آموزانش، به دلیل تلاش فردى و استعداد لازم، با رتبه بالا قبول مى‏شود و كدام یك به دلیل تلاش یا استعداد كمتر، در حد متوسط نمره مى‏آورد و یا تجدید مى‏شود. علم معلم، از راه دانش او به علت‏ها است و نفى كننده تلاش دانش ‏آموزان نیست.

در شب قدر همه كردار اختیارى انسان، اندازه‏گیرى و قالب بندى مى‏شود. خداى عالم به علت‏ها، بر اساس نظم موجود در میان اشیاى این جهان، برنامه ‏ریزى مى‏كند و «اختیار» انسان یكى از علت‏هاى مۆثر است. از این جهت تأكید شده است؛ شب نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم ماه مبارك رمضان را به عبادت، دعا و شب‏ زنده ‏دارى مشغول باشیم، تا این اعمال خیر، زمینه آمادگى و توان برتر ما شود و بتوانیم فیض الهى را درك كنیم. اگر عنصر اختیار در میان نبود و هر چه ما مى‏كردیم در سرنوشت ما تأثیر نداشت، هیچ دلیلى بر این همه تأكید بر شب‏ زنده ‏دارى و عبادت نبود.

 

پی نوشت:

(1)- تفسیر نمونه جلد 27 صفحه 188

بخش اعتقادات شیعه تبیان


منبع: پرسمان قرآنی

 

مطالب مرتبط:

اختیار انسان و شب قدر

رد شدن دعا در شب قدر!

چرا شب قدر را شب قدر مى گویند؟

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین