سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
از آنچه بیان شد این حقیقت روشن می شود که صِرفِ داشتن، در فرهنگ اسلامی فضیلت و ارزش نیست و رذیلت است و ضد ارزش، دقیقاً عکس آنچه امروز به وفور شاهد آنیم. مگر آنکه انسان داشته باشد و خرج کند آنهم نه برای خود بلکه برای دستگیری از دیگران و رونق دادن به شعار دی
عکس نویسنده
عکس نویسنده
نویسنده : امید پیشگر
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

هر کس پولدارتره، عزیزتره!

ثروتمند

در دنیای امروز داشتن یک فضیلت تلقی می شود. اینکه کسی از نظر مالی سرآمد دیگران باشد و بهتر از دیگران دستش به دهانش برسد ارزشی برای او قلمداد می شود و همین ارزشمند بودن ثروت و دارایی در فرهنگ رایجِ امروز، سبب شده تا ما شاهد یک ماراتون نفس گیر بین کسانی باشیم که داشتن را فضیلت می دانند و تلاش می کنند تا با رسیدن به دارایی بیشتر، برای خود ارزش بیشتری را دست و پا کنند.


این نوع ارزش گذاری، پدیده نوظهوری نیست که با رشد ثروت عمومی و امکان رفاهی به وجود آمده باشد. قرآن کریم از وجود چنین باوری در بین اقوام گذشته نیز خبر داده است. قرآن کریم از ثروتمندی خبر می دهد که داشته خود را فضیلت و برتری نسبت به دوست خود می پنداشت و در سخن به او گفت: من از نظر ثروت از تو برترم و آبرو و شخصیت و عزتم بیشتر و نفراتم از دارائی های تو فزونتر است «فَقالَ لِصاحِبِهِ وَ هُوَ یُحاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مالًا وَ أَعَزُّ نَفَراً»[1] ؛ بنابراین هم نیروى انسانى فراوان در اختیار دارم و هم مال و ثروت هنگفت و هم نفوذ و موقعیت اجتماعى، تو در برابر من چه مى‏گویى؟ و چه حرف حساب دارى؟![2]

و یا از مرفهین بی دردی گزارش می دهد که سعادت را منحصر در داشتن نعمت های مادی دانستند و تنها عامل شقاوت و بدبختی را در نداشتن این ثروت و دارایی؛ برای همین می گفتند: «نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالاً وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبینَ»[3] ؛ ما اموال و اولاد بیشترى داریم و عذاب نخواهیم شد. این نفى عذاب از خودشان برای آن بود که آنها سعادت را تنها در داشتن مال و اولاد بیشتر می دانستند و بس، بر اساس این نگرش، عذاب هم تنها در صورتی خواهد بود که شخص از مال و منالی برخوردار نباشد و چون اینها بهره مند بودند پس خود را معذب نمی دانستند.[4]

کلام امیرمۆمنان در باره ثروت اندوزی و داشت دنیایی امیرالمۆمنین در خطبه 160 نهج البلاغه این فرهنگ مادی و ارزش گذاری غیر دینی را به چالش کشیده و با استدلالی قابل توجه، ثابت می کند که داشتن فضیلت نیست.

امام با الگو قرار دادن رسول خدا و دیگر پیامبران بزرگ الهی، زندگی آنها را معیار ارزش و بی ارزشی دنیا و داشته های دنیوی معرفی می کند که چطور آنها با داشتنِ امکانِ فراهم کردن دنیایی آباد، خود را آلوده به زر و زیور آن نکردند و به حداقل و بلکه کمتر از آن بسنده کردند.

داشتن فضیلت نیست که اگر بود، بهترین های خلق؛ یعنی انبیاء و اولیای الهی می بایست از آن بهره مند می بودند که نبودند. بنابراین داشتن نه تنها فضیلت نیست؛ بلکه رذیلت هم هست؛ زیرا خدا به هر که داده است در واقع او را خوار کرده است

بیان الگوهایی حقیقی برای زندگی دینی آن حضرت درباره رسول خدا می فرماید:

«وَ لَقَدْ كَانَ فِی رَسُولِ اللَّهِ ص كَافٍ لَكَ فِی الْأُسْوَةِ وَ دَلِیلٌ لَكَ عَلَى ذَمِّ الدُّنْیَا وَ عَیْبِهَا وَ كَثْرَةِ مَخَازِیهَا وَ مَسَاوِیهَا ...» ؛ در زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله برای تو سرمشق کافی وجود دارد[5] و برای پی بردن به زشتی و عیب دنیا و فراوانی رسوایی ها و بدی هایش راهنمای خوبی است؛ زیرا دنیا همه چیزش را از پیامبر گرفت و در اختیار دیگران نهاد.

و بعد به زندگی موسی اشاره می کند که در اثر لاغری و آب شدن گوشت بدنش سبزی گیاه از پشت پرده شکمش نمایان بود (لَقَدْ كَانَتْ خُضْرَةُ الْبَقْلِ تُرَى مِنْ شَفِیفِ صِفَاقِ بَطْنِهِ لِهُزَالِهِ وَ تَشَذُّبِ لَحْمِه‏) .

سومین الگویی که امام معرفی می کند حضرت داوود است که درباره او فرمود: او با دست خویش از لیف خرما، زنبیل می بافت و از همنشینان خویش می پرسید: چه کسی از شما مرا در فروش آن کمک می کند؟ و از بهای آن نانِ جوی [فراهم می ساخت] و می خورد.

حضرت داوود

آنگاه از نداری و دنیای بی رونق عیسی سخن گفته و بعد به سیره پیامبر اکرم پرداخته و درباره او فرموده است:

از دنیا به حداقل قناعت كرد و دیده براى تماشاى آن باز نكرد. لاغرترین اهل دنیا و گرسنه ترین آنان از دنیا بود. دنیا به او عرضه شد؛ اما از پذیرفتنش امتناع كرد ... روى زمین غذا می خورد و مانند نشستن بندگان مى نشست و با دست خود پارگى كفشش را مى دوخت و لباسش را وصله مى كرد ... پرده اى با نقش و نگار بر در خانه اش آویخته بود، به یكى از همسرانش فرمود: فلانى! این پرده را از جلوی چشمان من دور كن که هر گاه آن را می بینم به یاد دنیا و زر و زیورش می افتم.

بعد حضرت چنین ادامه می دهد: پیامبر دل از دنیا کنده و به آن پشت کرده و یاد آن را در دل کُشته بود و دوست داشت زینت و زیور دنیا از دیده اش دور باشد تا دنیا را جایگاه قرار و آرامش نداند و به ماندن در آن امیدوار نگردد.

چرا داشتن فضیلت نیست؟ بعد از بیان این مقدمات، امام وارد استدلال اصلی می شود که در آن، بی ارزش بودن دنیاداری را ثابت و به صراحت بیان می کند که داشتن فضیلت نیست.

آن حضرت بعد از بیان دنیانداری انبیاء الهی به ویژه رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید:

پس لازم است تا انسان عاقل، نیک بیندیشد که «آیا خداوند با این کار، پیامبرش را گرامی داشت یا خوار کرد؟ «فَلْیَنْظُرْ نَاظِرٌ بِعَقْلِهِ أَكْرَمَ‏ اللَّهُ مُحَمَّداً بِذَلِكَ أَمْ أَهَانَه‏؟»

اگر بگوید: خوار كرد، به خدا سوگند که دروغ گفته و به خداوند بهتان بزرگى زده است و اگر بگوید: او را گرامی داشت؛ پس باید بداند كه خداوند دیگرانی را که سفره دنیا برایشان گشوده، بی ارزش نموده است «فَلْیَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهَانَ غَیْرَهُ حَیْثُ بَسَطَ الدُّنْیَا لَهُ».

از آنچه بیان شد این حقیقت روشن می شود که صِرفِ داشتن، در فرهنگ اسلامی فضیلت و ارزش نیست و رذیلت است و ضد ارزش، دقیقاً عکس آنچه امروز به وفور شاهد آنیم. مگر آنکه انسان داشته باشد و خرج کند آنهم نه برای خود بلکه برای دستگیری از دیگران و رونق دادن به شعار دینی که این معنای اخیر را می توان از خطبه 209 نهج البلاغه استفاده کرد

بنابراین داشتن فضیلت نیست که اگر بود، بهترین های خلق؛ یعنی انبیاء و اولیای الهی می بایست از آن بهره مند می بودند که نبودند. بنابراین داشتن نه تنها فضیلت نیست؛ بلکه رذیلت هم هست؛ زیرا خدا به هر که داده است در واقع او را خوار کرده است.

توصیه امیرالمۆمنین علیه السلام پس از این استدلال حضرت رو به توصیه می آورد؛ توصیه ای مبتنی بر آن چه تا کنون فرموده است:

آنکه در پی الگو و مقتداست باید از پیامبر خود پیروی کند و گام بر جای پای او نهد و به آنجایی درآید که او درآمد و گرنه از هلاکت ایمن نخواهد بود ... پیامبری که با شکم خالی از دنیا رفت و با سلامت وارد آخرت شد.

امیرمۆمنان علیه السلام از شیوه زندگی خود می گوید در پایان خطبه امام از سیره خود سخن می گوید و نشان می دهد خود به آنچه توصیه می کند پیش و بیش از دیگران عمل می کند. آن حضرت برای آنکه بی رغبتی به دنیا و دنیا نداری خود را به تصویر کشد و آن را به خوبی برای شنونده تبیین کند می فرماید:

به خدا قسم این پیراهن پشمین خود را آنقدر وصله زدم که از وصله کننده اش شرمسارم «وَ اللَّهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّى اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا».

نتیجه اینکه از آنچه بیان شد این حقیقت روشن می شود که صِرفِ داشتن، در فرهنگ اسلامی فضیلت و ارزش نیست و رذیلت است و ضد ارزش، دقیقاً عکس آنچه امروز به وفور شاهد آنیم. مگر آنکه انسان داشته باشد و خرج کند آنهم نه برای خود بلکه برای دستگیری از دیگران و رونق دادن به شعار دینی که این معنای اخیر را می توان از خطبه 209 نهج البلاغه استفاده کرد. 

 

پی نوشت:

1.      کهف/34

2.      تفسیر نمونه 12/429

3.      سبأ/35

4.      ر.ک به المیزان 16/383

5.      اشاره به آیه 21/ احزاب است که می فرماید: لَقَدْ كانَ لَكُمْ فی‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ؛ یقیناً براى شما در [روش و رفتار] پیامبر خدا الگوى نیكویى است.

امید پیشگر          

بخش نهج البلاغه تبیان


مطالب مرتبط:

نگاه قرآن به ثروت و دارایی

به مال و اولاد مغرور نشوید!

مهمترین درد جامعه امروز

ثروت حلاّل مشکلات است علم کیلویی چند؟

 

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین