سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
کار اصلی کلیه، دفع سموم بدن است. مهم‌ترین این سموم، نمک و آبی است که از عروق به دست می‌آید.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

فیلتر بدن را دریابید

لزوم توجه بیشتر به بیماری‌های کلیوی


کار اصلی کلیه، دفع سموم بدن است. مهم‌ترین این سموم، نمک و آبی است که از عروق به دست می‌آید.


کلیه

آمارهای دقیقی در مورد روند بیماری‌های کلیوی در کشور وجود ندارد، ولی با هر پزشکی که صحبت می‌کنید، خبر از روند رو به افزایش آن می‌دهد. چندی پیش محمدرضا گنجی، رئیس انجمن نفرولوژی ایران با استناد به تحقیقی گفت: تحقیقی که به صورت آزمایشی در روستاهای بندر ترکمن روی 50 هزار خانوار انجام دادیم نشان داد که 20 درصد از این افراد، نارسایی مزمن کلیه دارند و از دیابت خود بی‌اطلاع بوده‌اند. پزشکان معتقدند که شیوع نارسایی کلیه از دیابت بیشتر است و امکان دارد نارسایی کلیه در همان موقع تهدیدکننده نباشد، اما خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را بیشتر کرده و سکته‌های قلبی و مغزی را افزایش می‌دهد. بنابراین، افزایش آگاهی مردم می‌تواند در کاهش خطرات بیماری‌های کلیوی مۆثر باشد.

کار اصلی کلیه، دفع سموم بدن است. مهم‌ترین این سموم، نمک و آبی است که از عروق به دست می‌آید. کلیه، طی فرایندی پیچیده، این دو را ترکیب کرده و به شکل ادرار از بدن خارج می‌کند. اگر این سموم بیشتر از حد معمول باشند، می‌توانند به کلیه آسیب وارد کنند؛ مثلاً مصرف بیش از اندازه نمک و مسکن‌هایی که دفع کلیوی دارند باعث کم‌کاری کلیه می‌شود.

دکتر مقداد طباطبایی، متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری و تناسلی در پاسخ به این سۆال همشهری که آیا نوع و کیفیت آب، تأثیری در میزان شیوع بیماری‌های کلیوی خصوصاً تولید سنگ دارد، گفت: چندین مقاله بسیار مهم RCT (معتبرترین مقالات پزشکی که بالاترین شواهد پزشکی را دارد) نشان می‌دهد برخلاف تصور عموم، نوع آب تأثیری در افزایش سنگ‌های کلیوی ندارد. موارد اصلی که در تولید سنگ تأثیر دارد، شامل ژنتیک (در ایجاد دسته‌ای خاص از سنگ‌ها)، محیط گرم (نقاطی که آب و هوای گرم‌تری دارد و میزان مصرف آب پایین است)، میزان بالای مصرف نمک (بیش از 80 درصد از سنگ‌های کلیه، ناشی از مصرف بیش از اندازه نمک است) و مصرف بیش از اندازه مواد پروتئینی به خصوص گوشت قرمز و مشکلات مادرزادی (فرد به دلیل بیماری‌های متابولیک، توانایی دفع املاح را ندارد) می‌شود.

وی در مورد انواع سنگ‌ها گفت: کسانی که بیماری‌های ژنتیک و متابولیک دارند، سنگ‌ها سیستینی تولید می‌کنند. کلیه کسانی که مصرف بیش از اندازه پروتئین دارند، سنگ‌های اسیداوریکی ایجاد می‌کند. کسانی که بیماری نقرس دارند، عمدتاً از این نوع سنگ‌ها هم دارند. درصد زیادی از کسانی که سنگ کلیه دارند، به دلیل مصرف زیاد نمک (سدیم و پتاسیم) سنگ‌های کلسیم- اگزالاتی تولید می‌کنند.

انواع سنگ کلیه

دکتر سید مقداد طباطبایی، اورولوژیست، معتقد است بروز بیماری‌های کلیوی در استان‌هایی مانند خوزستان، به دلیل کیفیت آب نیست، بلکه در این شهرها دمای هوا بالاست و افراد آب کمتری مصرف می‌کنند، در صورتی که این عادت، همراه با مصرف بیش از 3 گرم نمک در روز هم باشد، احتمال بروز سنگ کلیه بیشتر می‌شود. مثال ساده تأثیر نمک در بروز سنگ کلیه این است که در یک لیوان آب، یک قاشق نمک می‌توان حل کرد. بنابراین نمک اضافی ته‌نشین می‌شود. آب کم به علاوه نمک زیاد، مساوی با نمک ادراری و سنگ کلیه است.

دکتر طباطبایی در مورد سنگ‌ها با منشأ بیماری‌های عفونی گفت: ادرار آدمیزاد بر خلاف مدفوع، در حالت عادی یک ماده استریل است و عاری از هر گونه باکتری و عفونت یا میکروارگانیزم است. اما در مواردی که فرد دچار عفونت ادرار می‌شود، نوعی دیگر از سنگ‌های کلیه که به آن سنگ‌های عفونی می‌گویند، در کلیه تشکیل می‌شود و باید آن‌ها را جدی گرفت. به این سنگ‌ها، در اصطلاح سنگ‌های شاخ‌گوزنی می‌گویند.

سنگ کلیه

این سنگ‌ها می‌توانند کل فضای داخل کلیه را پر کنند. این سنگ‌ها با سنگ‌شکن‌های برون‌اندامی و لیزری، قابلیت شکسته شدن ندارند و در 99 درصد از مواقع، نیاز به جراحی دارند. پایه و اساس بروز این دسته از سنگ‌ها، عفونت‌های ادراری است و در صورت درمان نشدن عفونت، در عرض 4 تا 6 ماه دوباره در کلیه تشکیل می‌شوند. بنابر این، سوزش و تکرر ادرار را جدی بگیرید.

داروها پس از اینکه تأثیر مناسب را بر بدن می‌گذارند، از دو طریق عمده کلیوی و کبدی دفع می‌شوند. داروها یا در کبد شکسته و از طریق صفرا و مدفوع یا از طریق تبدیل شدن به مواد حلال از طریق کلیه دفع می‌شوند. دکتر طباطبایی، متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری و تناسلی در مورد تأثیر داروها در بروز سنگ کلیه گفت: برخی از داروها می‌توانند باعث ایجاد سنگ شوند؛ مثلاً کسی که بیش از حد، مکمل‌های حاوی کلسیم مصرف می‌کند، بیشتر در معرض ابتلا به سنگ کلیه است. این فرد مثل کسی است که مصرف بسیار زیاد لبنیات داشته باشد. البته در ایران به دلایل مختلف اقتصادی، مصرف زیاد لبنیات شایع نیست. در برخی از افراد به صورت نادر، سنگ‌هایی که ناشی از جنس دارو است، تولید می‌شود. به طور مثال داروی ایندیناویر که برای مبتلایان به ایدز تجویز می‌شود، سنگ‌ساز است.

برخی دیگر از داروها به دلیل دفع کلیوی، سنگی نمی‌سازند ولی به بافت کلیه آسیب وارد می‌کنند. دکتر سید مقداد طباطبایی در مورد این داروها گفت: شایع‌ترین این داروها مسکن‌ها هستند. مسکن‌های ضد التهاب مانند پروفن، ژلوفن، دیکلوفناک و نامیک‌اسید که به عنوان داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی شناخته می‌شوند، معروف‌ترین آن هستند و می‌توانند باعث بیماری‌های کلیوی نکروز پاپی و نکروز توبولار و در نهایت باعث کاهش عملکرد کلیه و کاهش قدرت فیلتر کردن آن شوند.

در نکروز توبولار که اتفاقی حاد است، لوله‌های میکروسکوپی کلیه دچار مرگ سلولی می‌شوند. بسته به وسعت آسیب‌دیدگی، کارکرد کلیه مختل می‌شود. وی تأکید کرد: انسان با یک چهارم کلیه‌اش هم می‌تواند زنده بماند. گر چه با افزایش سن، قدرت فیلتر کردن کلیه پایین می‌آید، ولی در صورت بروز بیماری، حجم کارکردی کلیه کاهش پیدا می‌کند. این فرد اگرچه از بخش‌های دیگر کلیه می‌تواند استفاده کند، ولی نسبت به فرد سالم آسیب‌پذیرتر خواهد بود.

از آنجایی که مسکن‌ها بیشتر از داروهای دیگر به شکل خودسرانه توسط مردم استفاده می‌شوند، می‌توانند به صورت مزمن به کلیه آسیب وارد کنند. کسانی که روزانه یک الی دو مسکن مصرف می‌کنند، بعد از 15-10 سال با کلیه‌ای مواجه می‌شوند که نیمی از آن از کار افتاده است. در آزمایش‌های چکاپ، میزان کراتینین ادرار سنجیده می‌شود. هر چقدر این عدد بالا برود، به معنای ضعیف شدن کلیه است. وی به افراد توصیه کرد که بالای 25 سالگی هر 5 سال، بالای 40 سالگی هر 3 سال و بالای 50 سالگی هر سال کارکرد کلیه را چک کنند. این توصیه سازمان جهانی بهداشت است.

تأثیر سبک زندگی بر کارکرد کلیه

دکتر محمدرضا نوروزی، اورولوژیست و نایب‌رئیس شورای عالی سازمان نظام پزشکی در گفت‌وگو با همشهری از یک منظر دیگر به بیماری‌های شایع کلیه می‌نگرد و در این باره می‌گوید: دستگاه ادراری- تناسلی، از دستگاه‌های حیاتی در بدن است. این دستگاه هم باعث نگه‌داشتن تعادل بدن در دفع مواد زائد و اعمال کیفی بدن مانند قدرت باروری می‌شود. کلیه به عنوان یکی از اعضای حیاتی بدن که 20 درصد از خون بدن در آن جریان دارد، تحت تأثیر عوامل محیطی فراوان می‌تواند بیمار شود. برخی از بیماری‌های ناشی از تغییر سبک زندگی مدرن و مصرف بیش از اندازه فست‌فود و چربی‌ ترانس در بروز بیماری‌های کلیه تأثیرگذارند. فشار خون و دیابت مزمن می‌تواند باعث نارسایی کلیه شود. همچنین عدم تحرک و چاقی و رژیم‌های غذایی نامناسب که شیوع افزایش‌یابنده‌ای دارد، به عنوان یکی از عوامل بیماری کلیوی است. مواد شیمیایی و آلاینده‌های محیطی نیز می‌تواند بر نارسایی دستگاه ادراری-تناسلی نقش مخرب داشته باشد. نارسایی کلیه به عنوان بیماری‌ای سخت و خاص که تعداد زیادی از افراد را درگیر خود کرده، مشقت و بار مالی زیادی را بر خانوارها تحمیل می‌کند.

سنگ کلیه

نکته جالب توجه این است که این بیماری‌ها روند کاهش سن را طی می‌کنند. دکتر نوروزی در این باره گفت: بیماری‌هایی که تا پیش از این در سنین بالا رخ می‌داد را الان در سنین پایین‌تر می‌بینیم. برخی از سرطان‌های صعب‌العلاج دستگاه ادراری- تناسلی اعم از سرطان کلیه، مثانه و بیضه و پروستات، جزو بیماری‌هایی هستند که شیوع و وفور آن‌ها رو به افزایش است. قبلاً این بیماری‌ها را در دهه‌های 5 و 6 زندگی می‌دیدیم ولی الان در افراد جوان شایع شده است.

وی عوامل اجتماعی را در پایین آمدن سن سرطان مۆثر دانست و گفت: پایین آمدن سن مصرف تنباکو و سیگار در بروز سرطان، بسیار مۆثر است. آلاینده‌های شیمیایی که در تجهیزات زندگی روزمره استفاده می‌شود، مانند روکش برخی ظروف پخت و پز، زندگی در مناطق آلوده یا کار کردن با مواد شیمیایی نیز می‌تواند باعث بروز سرطان‌های مثانه شود. دکتر نوروزی ادامه داد: اطلاع‌رسانی مطبوعات در سال‌های اخیر باعث شده است که بیماران در مراحل اولیه بیماری به پزشک مراجعه کنند.

وی در پاسخ به این سۆال که آیا بیماری‌های دستگاه ادراری- تناسلی قابل پیشگیری هستند، گفت: افراد باید به بیماری‌های عفونی که بدان مبتلا می‌شوند توجه کنند. عفونت‌های درمان نشده می‌تواند به کلیه آسیب برساند. در برخی از بیماران، تشخیص به موقع می‌تواند حیاتی باشد. به طور مثال، پروستات بیماری‌ای است که در ابتدا علامتی ندارد. در روند چکاپ‌ها فقط به علائم ادراری اکتفا نکنید. سرطان بیضه در بین جوانان 15 تا 35 سال شایع است، بنابراین والدین باید نحوه تشخیص آن را به فرزندان خود یاد دهند. برخی از بیماری‌ها را شاید نتوان پیشگیری یا پیش‌بینی کرد، ولی اگر زود تشخیص داده شوند، می‌توان درمان مۆثری برای آن در نظر گرفت. برخی علائم خفیف مانند وجود خون در ادرار می‌تواند نشانه‌ای از سرطان وخیم در مثانه و کلیه باشد. سوزش ادرار و یا تکرر ادرار می‌تواند نشانه‌ای از عفونت ادراری باشد. تغییر در رنگ، بو، کیفیت و مقدار ادرار هم می‌تواند نشانه بیماری باشد.

توصیه‌های حفاظت از کلیه

1- پرهیز از مصرف خودسرانه مسکن‌ها. افراد زیادی پس از هر سردرد و دل‌درد به صورت خودسرانه هر داروی مسکنی که دستشان برسد مصرف می‌کنند.

2- مصرف مایعات به میزان کافی. بر اساس استاندارد، افراد باید 2 تا 3 لیتر ادرار در روز داشته باشند. اگر کمتر باشد قدرت کلیه کمتر است. ترجمه ساده‌تر آن این است که رنگ ادرار باید زرد کم‌رنگ و شفاف و حتی متمایل به سفیدی باشد. در فصول گرم سال حداقل 8 تا 10 لیوان مایعات و در فصول سرد 4 لیوان آب مصرف کنید.

3- پرهیز از مصرف نمک. نمک به سم سفید معروف است. این ماده باعث بروز بیماری مزمن فشار خون می‌شود. ملاک مصرف زیاد نمک، این است که سر سفره‌تان نمکدان وجود داشته باشد.

4- مصرف متعادل لبنیات و گوشت. به دلایل اقتصادی، سرانه مصرف این مواد خوراکی در کشور پایین است. این مورد به کسانی توصیه می‌شود که هر روز گوشت قرمز مصرف می‌کنند. به این افراد توصیه می‌شود که بیش از 3-2 بار در هفته گوشت قرمز مصرف نکنند.

همشهری


باشگاه کاربران تبیان - ارسالی از: mo_1443

برگرفته از گروه: اطلاعات دارویی و پزشکی

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین