سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
طبق این برنامه قانون ورزش به عنوان یك ماده درسی در برنامه‌های كلاسی گنجانده شد و به تصویب مجلس هم رسید. بخش دیگری از این برنامه شامل اخذ شهریه از دانش‌آموزان «متمول» بود. اعلام این برنامه خشم اولیاء دانش‌آموزان را به همراه آورد
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

اولین تظاهرات دانش‌آموزی در تاریخ ایران


طبق این برنامه قانون ورزش به عنوان یك ماده درسی در برنامه‌های كلاسی گنجانده شد و به تصویب مجلس هم رسید.
بخش دیگری از این برنامه شامل اخذ شهریه از دانش‌آموزان «متمول» بود. اعلام این برنامه خشم اولیاء دانش‌آموزان را به همراه آورد

دانش آموزان

اولین گردهمایی اعتراض‌آمیز و تظاهرات دانش‌آموزان در تاریخ ایران در مهر 1306 اتفاق افتاد. این اعتصاب به خاطر آن بود كه وزیر معارف محمد تدین، از اولیاء دانش‌آموزان خواسته بود هر ساله مبلغی به عنوان «شهریه» بپردازند.

تدین كه در 11 خرداد 1306 در كابینه مهدیقلی هدایت (مخبرالسلطنه) سمت وزارت معارف را عهده‌دار شده بود تصمیم داشت در نظام آموزش و پرورش دست به یك رشته اصلاحات بزند. وی در 14 شهریور این سال بخشی از برنامه‌های خود موسوم به «اصلاحات» را اعلام كرد. طبق این برنامه قانون ورزش به عنوان یك ماده درسی در برنامه‌های كلاسی گنجانده شد و به تصویب مجلس هم رسید. بخش دیگری از این برنامه شامل اخذ شهریه از دانش‌آموزان «متمول» بود. اعلام این برنامه خشم اولیاء دانش‌آموزان را به همراه آورد.

اقبال یغمایی درباره این حادثه می‌نویسد:

«شورای عالی معارف، بنا به تمایل وزیر معارف، در اواسط شهریور 1306 تصویب كرد كه كلیه شاگردان مدارس اعم از ابتدایی و متوسطه و عالی، جز آنان كه بی‌بضاعت‌اند، باید شهریه بپردازند و مبلغ شهریه بدین شرح تعیین شده بود:

ـ كلاس اول، مدارس ابتدایی ماهی یك تومان و هر كلاس بالاتر یك قران اضافه.

ـ كلاس اول، مدارس متوسطه ماهی شانزده قران و هر كلاس بالاتر دو قران اضافه.

ـ مدارس عالی در سال سی تومان و به سه قسط.

و مشمولان یكی از این شرایط از پرداخت شهریه معاف شده بودند:

ـ اولاد معلمانی كه ده سال سابقه معلمی دارند.

ـ شاگردانی كه در امتحانات دوره ابتدایی در ردیف عشر اول قبول شدگانند.

ـ شاگردانی كه در امتحانات دوره متوسطه در ردیف خمس اول قبول شدگانند.

ـ شاگردانی كه پدرشان در راه وطن كشته یا ناقص‌العضو شده است.

تدین وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، عیسی خان صدیق اعلم معاون اداره كل معارف، علی‌اصغر خان حكمت رئیس اداره تفتیش و میرزا اسماعیل خان مرآت رئیس تعلیمات ابتدایی را به تنظیم نظامنامه‌ای جهت اجرای این تصویب‌نامه مأمور كرد.

«وقتی دانش‌آموز را وادار می‌كنند كه یا شهریه بده و یا ورقه بی‌بضاعتی و گدایی خود را در دست داشته باش، هیچ‌كس حتی آنهایی كه در نهایت استیصال امرار معاش می‌كنند ممكن نیست در پای میز رئیس، اقرار به تنگدستی و بی‌بضاعتی كنند و ثابت كنند كه آه در بساط ندارم و نمی‌توانم خرج تحصیل طفل خود را بدهم. زیرا این باعث می‌شود كه صدها طفل به خاطر آبرو از اشتغال به تحصیل باز بمانند

اما این نظامنامه ننوشته ماند؛ چه، شاگردان به نشان اعتراض از رفتن به كلاس خودداری كردند و همه مدارس عملاً‌ تعطیل شد. در این میان،‌ غوغا و آشوب شاگردان دارالفنون وسیع‌تر و شدیدتر بود. اینان به سردستگی میرزا ابوالفضل خان (ابوالفضل آل بویه) روز چهارشنبه دوازدهم مهر 1306 در محل وزارت معارف جمع آمدند و به تدین و مأموران شهربانی كه برای متفرق ساختن آنان آمده بودند پرخاش كردند و به مقاومت و ستیزه‌گری پرداختند. سرانجام به توصیه و پایمردی مۆتمن‌الملك رئیس مجلس، اجرای تصویبنامه شورای عالی معارف متوقف ماند.»(1)

روزنامه اطلاعات در شماره 12 مهر 1306 خود در مورد این رویداد تاریخی، مقاله‌ای تحت عنوان «اجتماع محصلین در وزارت معارف» به چاپ رسانده است. در این مقاله با اشاره به اینكه بسیاری از اولیاء محصلین از نقطه‌نظر مجانی بودن تحصیل است كه فرزندان خود را به مدرسه می‌فرستند در غیر این صورت درس و مشق و تحصیل در اكثر مقاطع، در كشور ادامه نمی‌یافت، آمده است:

«وقتی دانش‌آموز را وادار می‌كنند كه یا شهریه بده و یا ورقه بی‌بضاعتی و گدایی خود را در دست داشته باش، هیچ‌كس حتی آنهایی كه در نهایت استیصال امرار معاش می‌كنند ممكن نیست در پای میز رئیس، اقرار به تنگدستی و بی‌بضاعتی كنند و ثابت كنند كه آه در بساط ندارم و نمی‌توانم خرج تحصیل طفل خود را بدهم. زیرا این باعث می‌شود كه صدها طفل به خاطر آبرو از اشتغال به تحصیل باز بمانند.»

اما این نظامنامه ننوشته ماند؛ چه، شاگردان به نشان اعتراض از رفتن به كلاس خودداری كردند و همه مدارس عملاً‌ تعطیل شد. در این میان،‌ غوغا و آشوب شاگردان دارالفنون وسیع‌تر و شدیدتر بود

این مقاله تصریح دارد كه این گونه صرفه‌جوییها با آن اظهار علاقه شاه و مجلس و دولت كه مدعی توسعه و ترقی معارف و تحصیل عمومی هستند، منافات دارد و شورای عالی معارف نباید اصلاحات را از شهریه گرفتن مدارس شروع كند.(2)

پی نوشت:

1. هزار و یك حكایت، محمود حكیمی، جلد 4، انتشارات قلم، به نقل از: اقبال یغمایی، «سی‌امین وزیر معارف»، ماهنامه آموزش و پرورش، بهمن‌‌ماه 1352، ص 302.

2. به نقل از مقاله صفحه اول روزنامه اطلاعات، مورخ 12 مهر 1306.

بخش تاریخ ایران و جهان تبیان

منبع: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین