سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
اعتقاد به ربوبیت و عبادت در برابر سنگ و چوبى كه با دست خود تراشیده بودند، «ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ»، نشانه شدّت پستى این اعتقاد و عمل است؛ در حالى كه توسّل به اولیاى الهى، اعتقاد به وساطت كسانى است كه خداوند به آنان چنین منزلتى داده است.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

تضرع یا شرک ؟!

توسل

تضرع در مقابل اولیای الهی، نوعی شرك و پرستش آنها به حساب نمی‏آید؟ آیا توسل به پیامبر و امامان و حاجت خواستن از آنان، مۆثر دانستن غیرخدا و شرك نیست؟

«وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هۆُلاءِ شُفَعاۆُنا عِنْدَاللَّهِ» یونس (10)، آیه 18.؛ «و به جاى خدا، چیزهایى را مى‏پرستند كه نه به آنان زیان مى‏رساند و نه به آنان سود مى‏دهد و مى‏گویند: «اینها نزد خدا شفاعت‏گران ما هستند».

پاسخ این است كه «عبادت»، نهایت ذلت و خضوع، در برابر كسى است كه اعتقاد به الوهیت او داشته باشیم و یا او را فاعل استقلالى و غیر وابسته بدانیم. بنابراین، عبادت دو ركن دارد:

1. نهایت ذلت و خضوع.

2. اعتقاد به الوهیت یا فاعلیت استقلالى و ناوابسته.

هرگاه یكى از این دو ركن نباشد، دیگر مفهوم عبادت و پرستش صدق نمى‏كند. خداوند خود به فرشتگان فرمان داده است كه در مقابل آدم سجده كنند؛ «و یاد كن آن‏گاه كه فرشتگان را گفتیم: آدم را سجده كنید» بقره (2)، آیه 34.

و یا فرزندان را به نهایت خضوع و تذلل در برابر والدین دستور داده است؛

«و بال‏هاى ذلت و خوارى را از روى مهربانى براى آن دو (-(پدر و مادر)-) بگستران» اسراء (17)، آیه 24..

بدیهى است كه این اعمال، عبادت و پرستش غیر خدا محسوب نمى‏شوند؛ وگرنه، خدا امر به آنها نمى‏كرد.

توسّل‏

در توسّل، گاهى حاجت خود را از خدا مى‏خواهیم و هنگام دعا، او را به حق اولیایش قسم مى‏دهیم كه حاجت ما را برآورده سازد. این روش را پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله تعلیم فرمود و خود نیز بدان عمل مى‏كرد. متقى هندى، كنزالعمال، ج 12، ص 148، ح 34425؛ مسند، احمد بن حنبل، ج 4، ص 138. در چنین روشى، هیچ‏گونه احتمال شرك وجود ندارد.

در نوع دوم توسّل، خداوند را حاجت دهنده مى‏دانیم و از اولیاى الهى مى‏خواهیم بر آمدن حاجت ما از درگاه الهى درخواست كنند.

اعتقاد به ربوبیت و عبادت در برابر سنگ و چوبى كه با دست خود تراشیده بودند، «ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ»، نشانه شدّت پستى این اعتقاد و عمل است؛ در حالى كه توسّل به اولیاى الهى، اعتقاد به وساطت كسانى است كه خداوند به آنان چنین منزلتى داده است

درخواست دعا، نه تنها مۆثر دانستن غیر خدا نیست، بلكه اعتراف به این مطلب است كه تنها حاجت دهنده و مۆثر در عالم هستى، اوست.

در نوع سوم توسّل، به طور مستقیم حاجت خود را از اولیاى الهى طلب مى‏كنیم كه این نیز شرك نیست؛ زیرا تأثیرگذارى آنها، به صورت غیراستقلالى و وابسته به اراده و قدرت الهى است و اسباب و واسطه‏هاى فیض، همچنان كه در اصل وجود و بقاى خویش، وابسته و قائم به او هستند، در فاعلیت و تأثیرگذارى نیز وابسته به اراده و قدرت خداوند مى‏باشند.

بنابراین، نه توحید در ربوبیت به معناى انكار نقش اسباب است و نه اثبات نقش اسباب و واسطه‏هاى فیض، منافى با توحید ربوبى است. از این رو، تمسّك به آنها، منافاتى با توحید ربوبى ندارد؛ بلى، اگر كسى اسباب و واسطه‏هاى فیض را فاعل مستقل از اراده و قدرت خدا بداند و یا معتقد به مبدأ مۆثرى در عالم هستى باشد كه خدا آن را سبب و واسطه فیض قرار نداده، دچار شرك شده است.

بنابراین، توسّل و حاجت خواستن از اولیاى الهى، تمسّك به رابطه‏هاى فیض الهى و اسبابى است كه فاعل بودن آنان وابسته به قدرت و اراده خداوند است و در نتیجه، این حاجت خواستن، شرك در ربوبیت نیست؛ همچنان كه تمسّك به سایر اسباب (مثل پزشك و دارو)، شرك در ربوبیت نیست.

توسل

از سوى دیگر، چون آنان را «خدا» نمى‏داند، بلكه تمام افتخار اولیاى الهى این است كه بنده و مخلوق خداوند هستند، شرك در الوهیت (شرك در ذات) هم نیست.

با توجه به آن چه در تبیین مفهوم «عبادت» گذشت، شرك در عبادت و پرستش نیز نخواهد بود؛ چون عبادت، خضوع و خشوع همراه با اعتقاد به الوهیت یا ربوبیت معبود است.

بنابراین، هیچ‏كدام از اقسام شرك، بر این نوع‏ از توسّل، صدق نمى‏كند؛ برخلاف پرستش بت‏ها و شفاعت‏جویى مشركان كه خداوند درباره آنان مى‏فرماید: «وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هۆُلاءِ شُفَعاۆُنا عِنْدَ اللَّهِ» یونس (10)، آیه 18.

این آیه، مشركان را به دو جهت زیر مورد سرزنش و توبیخ قرار داده است:

1. عبادت و پرستش بت‏ها،

2. اعتقاد به وساطت بت‏ها.

مشركان مكه، اعتقاد به الوهیت بت‏ها نداشتند و آنها را «اللَّه» نمى‏دانستند؛ زیرا مى‏گفتند: «هۆُلاءِ شُفَعاۆُنا عِنْدَ اللَّهِ»؛ اما دچار شرك در ربوبیت بودند؛ یعنى، بت‏ها را موجوداتى مى‏دانستند كه مستقل از اراده و قدرت خداوند، منشأ تأثیر و جلب خیر و دفع ضررند و به همین جهت، با قربانى كردن و خضوع و خشوع در برابر بت‏ها، در صدد جلب رضایت آنها بودند. در نتیجه، عمل مشركان مكه از دو جهت زیر مورد نكوهش است:

درخواست دعا، نه تنها مۆثر دانستن غیر خدا نیست، بلكه اعتراف به این مطلب است كه تنها حاجت دهنده و مۆثر در عالم هستى، اوست

1. شرك در ربوبیت،      2. شرك در عبادت.

اعتقاد به ربوبیت و عبادت در برابر سنگ و چوبى كه با دست خود تراشیده بودند، «ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ»، نشانه شدّت پستى این اعتقاد و عمل است؛ در حالى كه توسّل به اولیاى الهى، اعتقاد به وساطت كسانى است كه خداوند به آنان چنین منزلتى داده است.

ما اولیاى الهى را نه «اللَّه» مى‏دانیم و نه اعتقاد به ربوبیت و فاعلیت استقلالى آنان داریم؛ بلكه به نظر ما، هر گونه فاعلیت‏

و تأثیرگذارى اسباب و واسطه‏هاى فیض، وابسته به اذن، اراده و قدرت خداوند است.

بنابراین، اصل اعتقاد به شفاعت و توسل، مورد سرزنش نیست؛ بلكه اعتقاد به شفاعت كسانى كه خداوند به آنها چنین مقامى عطا نفرمود، آن هم با اعتقاد به استقلال آنها، اشكال دارد؛ ولى اگر خداوند در طول اراده و قدرت خود (نه در عرض آن) به دیگر مخلوقات خویش نیز اختیاراتى بدهد و ما بدون اعتقاد به قدرت استقلالى آنها، به آنان توسل جوییم یا آنها را شفیع قرار دهیم، ربطى به شرك ندارد.

با توجه به توضیحاتى كه داده شد، معناى آیه 3 سوره زمر فهمیده مى‏شود؛ «وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِیُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى‏» زمر (39)، آیه 3.؛ «ما بت‏ها را پرستش مى‏كنیم؛ به خاطر این كه ما را به خدا نزدیك كنند»؛ زیرا تفاوت كار و اعتقاد آنها با توسل و اعتقاد به شفاعت، در دو مورد زیر است:

اولاً، آنان شفیع‏ها را مى‏پرستیدند (نَعبُدُهم)؛ در حالى كه پرستش تنها سزاوار خداست.

ثانیاً، به وسیله كسانى به خدا تقرب مى‏جستند كه خود خداوند آنها را قبول نداشت و از آن نهى كرده بود. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها)

بخش اعتقادات شیعه تبیان


منبع: پرسمان قرآنی

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین