وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
نیمه دهه ۴۰ صنعت سینمای ایران با بحران بی‌سابقه‌ای روبه‌رو بود. سینما هم مشتریان خود را از دست داده بود و هم حیثیت خود را. کارخانه رویاسازی ایرانی دیگر حتی به تقاضای مردم عادی‌ که فقط به دنبال تفریح و سرگرمی بودند‌ هم پاسخ نمی‌داد.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

تبارشناسی سینمای روشنفکری در ایران


نیمه دهه 40 صنعت سینمای ایران با بحران بی‌سابقه‌ای روبه‌رو بود. سینما هم مشتریان خود را از دست داده بود و هم حیثیت خود را. کارخانه رویاسازی ایرانی دیگر حتی به تقاضای مردم عادی‌ که فقط به دنبال تفریح و سرگرمی بودند‌ هم پاسخ نمی‌داد.

سینما

اما ناگهان در همان سال های اوج افول، فیلم هایی تولید شد که سرنوشت و روند سینمای ایران را به کلی تغییر داد. با ساخته شدن دو اثر مهم یعنی «قیصر» و «گاو» توسط مسعود کیمیایی و داریوش مهرجویی، نگاه ها به سینمای ایران به کلی تغییر کرد و سینمای ضعیف ایران وارد دوران تازه ای شد.

چون تا پیش از آن بجز تلاش هایی کوچک، سینمای ایران فقط با فیلم های ضعیف و نشانه های مبتذلش شناخته می شد.

 

داریوش مهرجویی فیلم گاو را بر پایه داستانی از غلامحسین ساعدی کارگردانی کرد. برای این فیلم به خاطر ارائه تصویری واقعی و تلخ از شرایط بد روستاهای ایران، پروانه نمایش صادر نشد، اما این فیلم مخفیانه ساخته و به خارج رسید و جایزه منتقدان را در جشنواره ونیز از آن خود کرد.

این موفقیت بین المللی آن هم به خاطر یک فیلم توقیف شده برای سینمای بحران زده ضربه ای گیج کننده بود. فیلم گاو تنها یک سال بعد مجوز نمایش گرفت، آن هم پس از افزودن یک توضیح در تیتراژ فیلم که داستان را به پیش از سال های انقلاب سفید عقب می برد.

فیلم دیگر قیصر بود. مسعود کیمیایی کارگردان جوان این فیلم، داستانی پرماجرا را با ریتم سنجیده و تکنیک شایسته تصویر کرده بود. فیلم تمام رکوردهای فروش سینمای ایران را پشت سر گذاشت. موفقیت تجارتی این فیلم نشان داد تماشاگران عادی هم خواهان آثار تازه ای هستند.

دهه 50 با ورود فیلمسازانی چون بهرام بیضایی، آربی اوانسیان، کامران شیردل، ناصر تقوایی، پرویز کیمیاوی، امیر نادری، عباس کیارستمی و... به طور کامل شکل گرفت. آثار این سینماگران که اغلب بر ادبیات داستانی مایه دار و پر قدرت آن سال ها متکی بود و از تئاتر تغذیه می کرد دارای رویکردهای انتقادی به اجتماع بود و شاکله هنری عمیقی داشت.

این سینما در استفاده از بیان واقعی، تکنیک ساده و فضاسازی طبیعی تا حد زیادی تحت تأثیر نئورئالیسم ایتالیا بود. برخی منتقدان این جریان را به تأسی از نوزایی سینمای فرانسه، «موج نو» نام دادند. فیلمسازان موج نو اغلب یا تحصیلکرده فرنگ بودند یا با سینمای روز جهان بخوبی آشنایی داشتند.

آثار کیمیایی، مهرجویی، تقوایی، بیضایی و... بارقه هایی از تکنیک های روز داستانگویی و فیلمسازی را بخوبی عیان می کرد.

در این سال ها سینمای ایران که پیش از آن صرفا وسیله تفریح عوام بود و به مردمان فرودست دروغ می فروخت وارد فضای روشنفکری شد و سازندگانش اغلب در محافل روشنفکری رفت و آمد داشتند و به مسائل اجتماعی اهمیت ویژه ای می دادند.

این نکته البته به این معنا نبود که فیلم های موج نو با مردم ارتباط برقرار نمی کرد و مهجور می ماند. اتفاقا غالب این آثار با فروش خوبی روبه رو می شد. اولین فیلم های موج نو که با دیدی تازه و ذهنیتی تحول خواهانه ساخته شد، به فروش خوبی دست یافت.

«طوقی» به کارگردانی مرحوم علی حاتمی، «خداحافظ رفیق» به کارگردانی امیر نادری، «پنجره» به کارگردانی جلال مقدم و قیصر فروش بسیار خوبی داشتند.

دهه 50 با ورود فیلمسازانی چون بهرام بیضایی، آربی اوانسیان، کامران شیردل، ناصر تقوایی، پرویز کیمیاوی، امیر نادری، عباس کیارستمی و... به طور کامل شکل گرفت. آثار این سینماگران که اغلب بر ادبیات داستانی مایه دار و پر قدرت آن سال ها متکی بود و از تئاتر تغذیه می کرد

موج نو توانست موقتا به بحران اقتصادی صنعت سینمای ایران پایان دهد، اما بزودی با مانع بزرگ تری روبه رو شد؛ سانسوری که هر روز با شدت بیشتر خلاقیت آزاد سینمایی را تهدید می کرد و روز به روز بر تعداد فیلم های توقیفی افزوده می شد.

فیلم «آرامش در حضور دیگران» (1349) اولین فیلم سینمایی ناصر تقوایی توقیف شد و پس از چهار سال به صورتی مثله شده به نمایش درآمد. فیلم «پستچی» (1351) به کارگردانی داریوش مهرجویی در جشنواره های بین المللی مورد ستایش قرار گرفت، اما در ایران با سانسور به نمایش درآمد. فیلم بعدی این کارگردان به نام «دایره مینا» (1353) که بی عدالتی های اجتماعی را ترسیم کرده بود، چهار سال برای دریافت مجوز نمایش انتظار کشید.

فیلم «گوزنها» (1353) ساخته مسعود کیمیایی در جشنواره جهانی فیلم تهران جایزه گرفت، اما یک سال بعد به صورت سانسور شده برای عامه تماشاگران به نمایش درآمد و کارگردان ناگزیر شد به دستور ساواک داستان فیلم را تغییر دهد و فیلمبرداری برخی صحنه های آن را تجدید کند.

فیلم «مرثیه» (1354) ساخته امیر نادری به زیر تیغ سانسور رفت. این فیلم که فقر و مسکنت را در زاغه های جنوب تهران نمایش می داد، سرانجام پس از سه سال با سانسور به نمایش درآمد.

همه اینها نشان می دهد سینمای موج نوی ایران بخشی از فعالیت روشنفکری و تحول خواه جامعه پیش از انقلاب اسلامی بود. بیشتر این کارگردانان، منتقدان بنیادین جامعه و فرهنگ آن دوران بودند و شرایط سیاسی را مورد نقد اساسی قرار می دادند.

برخی از آنها مجبور به تحمل مجازات سنگین، حبس یا بیکاری شدند. فیلمسازان مستقل، نهادی به نام «کانون سینماگران پیشرو» را تأسیس کردند. آنها در منشوری اعلام کردند مصمم هستند از استقلال سیاسی و اقتصادی صنعت سینما دفاع کنند، اما واکنش تند دولت، آنها را به عقب نشینی وادار کرد.

قسمت عمده و اصلی سینمای پس از انقلاب، یعنی سینمای جدی و هنری آن بر پایه هایی که موج نو ایجاد کرده بود ، بنا شد و همچنان به عنوان جریانی زنده در سینما پویا و فعال است.

 

بخش سینما و تلویزیون تبیان


منبع: جام جم

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین