سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
قرآن درباره حفظ حقوق یتیم و مراعات حال او و رسیدگی و تكفّل امور یتیمان سفارش فراوان كرده است. ولی چون احتمال لغزش مالی و سوء استفاده كردن از اموال یتیمان بسیار است، لذا هشدار بیشتری لازم است، به گونه ای كه از نزدیك شدن به آن نیز نهی شده و تصرّف ظالمانه در
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

اهمیت حق و حقوق ایتام در قرآن 


قرآن درباره حفظ حقوق یتیم و مراعات حال او و رسیدگی و تكفّل امور یتیمان سفارش فراوان كرده است. ولی چون احتمال لغزش مالی و سوء استفاده كردن از اموال یتیمان بسیار است، لذا هشدار بیشتری لازم است، به گونه ای كه از نزدیك شدن به آن نیز نهی شده و تصرّف ظالمانه در اموال یتیمان، خوردن آتش شمرده شده است...


یتیم

آیه 34 سوره اسراء «وَلَا تَقْرَبُواْ مَالَ الْیَتِیمِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتَّی یَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولاً »

و به مال یتیم، جز به بهترین راه (كه به نفع یتیم باشد) نزدیك نشوید، تا آنكه به حدّ بلوغ و رشدش برسد (آنگاه اموالش را به او بر می گردانید) .

و به پیمان وفا كنید، كه (در قیامت) از عهد و پیمان سۆال خواهد شد.

 

نكته ها:

كلمه ی «اَشُدّ» از «شَدّ»، به معنای استحكام و رشد است در اینجا منظور مرحله ی رشد یتیم و استحكام جسمی و روحی در حفظ اموالش می باشد.

قرآن درباره حفظ حقوق یتیم و مراعات حال او و رسیدگی و تكفّل امور یتیمان سفارش فراوان كرده است. ولی چون احتمال لغزش مالی و سوء استفاده كردن از اموال یتیمان بسیار است، لذا هشدار بیشتری لازم است، به گونه ای كه از نزدیك شدن به آن نیز نهی شده و تصرّف ظالمانه در اموال یتیمان، خوردن آتش شمرده شده است. [1]

وقتی این آیه نازل شد، مسلمانان از حضور بر سر سفره ی ایتام كناره گرفتند و آنان را منزوی ساختند. آیه ی دیگری نازل شد كه مراد از نزدیک نشدن، سوءاستفاده است، والاّ افراد مصلح نباید به بهانه ی تقوا، یتیمان را رها كنند. «و ان تخالطوهم فاخوانكم واللّه یعلم المفسد من المصلح» [2]

در حدیث می خوانیم: مراد از عهد و پیمانی كه مورد سۆال است، محبّت و دوستی و اطاعت از علیّ علیه السلام است.[3]

 

پیام ها:

1- اسلام، پشتیبان محرومان، ضعیفان و یتیمان است. «لاتقربوا مال الیتیم»

2- هر جا احتمال سوءاستفاده باشد، باید بیشتر سفارش كرد. [4] «لا تقربوا مال الیتیم»

3- كودكان، حقّ مالكیّت دارند. «مال الیتیم»

4- جاذبه ی مال به قدری زیاد است كه نزدیک شدن به آن هم گاهی گناه و حرمت را در پی دارد. «و لا تقربوا مال. . . »

5- ارث یكی از اسباب مالكیّت است. «مال الیتیم»

مسائل داد وستد و رعایت حقوق مردم در معاملات، چنان مهم است كه قرآن بارها بر آن تأكید كرده وبزرگ ترین آیه قرآن، مربوط به آن و سوره ای به نام «مطففّین» (كم فروشان) نام نهاده شده است. اوّلین دعوت بعضی پیامبران، همچون شعیب علیه السلام نیز ترك كم فروشی بوده است

6- تصرّف در مال یتیم مشروط به رعایت بالاترین و پرثمرترین شیوه هاست. (اگر منافع یتیم در گردش مال اوست، باید آن را به كار انداخت، نه آنكه بی تفاوت ماند. ) «لاتقربوا. . . الاّ بالّتی هی احسن»

7- در تصمیم گیری های مالی، باید منافع و مصالح یتیمان مراعات شود. «الاّ بالّتی هی احسن»

8- تصرّف نابجا و حیف و میل اموال یتیمان، ممنوع است. «لاتقربوا. . . الاّ بالّتی هی احسن»

9- زمان واگذاری مال یتیم به خود او، وقتی است كه به بلوغ فكری و اقتصادی و جسمی برسد. «حتّی یبلغ اشدّه»

10- به پیمان ها- هرچه و با هر كه باشد- وفادار باشیم. «اوفوا بالعهد»

11- توجّه به مسئولیّت، انسان را از گناه باز می دارد. «اِنّ العهد كان مسئولا»

آیه 35سوره اسراء « وَ أَوْفُواْ الْكَیْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُواْ بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِیمِ ذَلِكَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً»

و چون با پیمانه داد و ستد كنید، پیمانه را تمام دهید و با ترازوی درست وزن كنید كه این بهتر و سرانجامش نیكوتر است.

 

نكته ها:

«قِسطاس» ، از تركیب دو كلمه ی «قِسط» به معنای عدل و «طاس» به معنای كفه ی ترازو می باشد. [5] در حدیث آمده است: امام معصوم، نمونه و مصداق «قسطاس مستقیم» در جامعه ی اسلامی است. [6]

مسائل داد وستد و رعایت حقوق مردم در معاملات، چنان مهم است كه قرآن بارها بر آن تأكید كرده وبزرگ ترین آیه قرآن، [7] مربوط به آن و سوره ای به نام «مطففّین» (كم فروشان) نام نهاده شده است. اوّلین دعوت بعضی پیامبران، همچون شعیب علیه السلام نیز ترك كم فروشی بوده است. [8]

جاذبه ی مال به قدری زیاد است كه نزدیک شدن به آن هم گاهی گناه و حرمت را در پی دارد. «و لا تقربوا مال. . . »

پیام ها:

1- بازار مسلمانان، باید از تقلّب و كم فروشی دور و فروشنده باید امین، دقیق، درستكار و با حساب و كتاب باشد. «اوفوا الكیل»

2- ایفای كیل و پیمانه ی صحیح، از نمونه های وفای به پیمان است (كه در آیه ی قبل گذشت) ، زیرا معامله، نوعی تعهّد است. «اوفوا بالعهد. . . اوفوا الكیل»

3- ترازو و وسایل سنجش و محاسبات تجاری، باید سالم و دقیق باشد. «وزنوا بالقسطاس المستقیم»

4- دقّت در ترازو، وزن و محاسبات، عامل خیر وبركت است و كم فروشی، خیر و بركت را می برد. «ذلك خیرٌ»

5- فلسفه ی فرمان های الهی، خیر خود انسان هاست. «اوفوا، زنوا. . . ذلك خیر»

6- درستكاری اقتصادی، برتر از دارایی و كسب مال از راه كم فروشی است. نتیجه دادوستد درست و رعایت حقوق مردم، به خود انسان باز می گردد، چون ایجاد اعتماد می كند، ولی كم فروشی و نادرست بودن میزان و حساب، جامعه را به فساد مالی و سلب اعتماد می كشاند. پس پایان و پیامد خوب، در گرو درستكاری است. «ذلك خیر»

7- كسب و كار صحیح، موجب خوش عاقبتی است. «احسن

تأویلاً» (كم فروش گرچه به سود موّقت می رسد، ولی از دست دادن اعتبار دنیوی، نابسامانی اقتصادی و روانی جامعه و فراهم شدن عذاب اخروی، كار او را بدفرجام می كند. )  

 

پی نوشت ها :

[1] . نساء، 10

[2] . بقره، 220

[3] . بحار، ج 24، ص 187

[4] . به همین دلیل، حضرت علی علیه السلام در نهج البلاغه، در مورد رعایت حقوق اجیر، كشاورز، زن و یتیم، سفارش بیشتری كرده است. مانند: «اللّه اللّه فی الایتام» نهج البلاغه، نامه 47

[5] . تفسیر المیزان

[6] . بحار، ج 24، ص 187

[7] . بقره، 282

[8] . شعراء، 181- 183  

بخش قرآن تبیان


منبع: پایگاه درس هایی از  قرآن 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین