سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
بدترین افراد کسی است که به دیگران به خاطر بدبینی اعتماد ندارد و دیگران نیز به خاطر بدرفتاری به او اعتماد ندارند. این روایت، هم رابطه بدبینی را با رفتار بد و هم تأثیر بدبینی را در روابط اجتماعی نشان می‏دهد.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

3 اصل معجزه‌گر در مثبت اندیشی


در سراسر نهج‏البلاغه به ابعاد مثبت و سازنده رفتارها، صفات افراد، و افکار سازنده توجه شده است. حضرت علی علیه‏السلام نه تنها خود به این موارد توجه داشتند، بلکه دیگران را نیز هدایت می‏کردند تا این ابعاد را به طور اختیاری و آگاهانه مورد توجه قرار دهند.

دوستی

برای مثال، به زیبایی‏های جهان توجه داشته باشیم، صفات خداوند را که همه مثبت هستند فراموش نکنیم، کارهای نیک و مثبت دیگران را به خاطر داشته باشیم و از پیامدهای مثبت اعمال غفلت نکنیم. توجه به این ابعاد جهان ـ در واقع ـ نگاه واقع‏بینانه و در عین حال، مثبت‏نگرانه به مسائل است. انتظار مثبت نسبت به آینده، شامل سه حیطه می‏شود:

1. انتظار کمک از سوی خداوند:

یک مسلمان با توکلی که به خداوند دارد و اعتقادی که به نقش خداوند در بروز رویدادها دارد، قطعا در مورد آینده خوش‏بینی‏اش متکی به امید به خداوند است. خوش‏بینی یعنی امید به خداوند:

«حُسْنُ الظَّنِّ أَنْ تُخْلِصَ الْعَمَلَ وَ تَرْجُو مِنَ اللَّهِ أَنْ یَعْفُوَ عَنِ الزَّلَل»؛(نهج‏البلاغه، خ 185)

خوش‏بینی آن است که عمل را خالص نموده و در مورد بخشش از لغزش‏ها به خداوند امیدوار باشی.

در نهج‏البلاغه نیز انتظار مثبت نسبت به آینده در مورد افراد درستکار مطرح شده است:

«کذَلِک الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ الْبَرِیءُ مِنَ الْخِیَانَةِ یَنْتَظِرُ مِنَ اللَّهِ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ إِمَّا دَاعِی اللَّهِ فَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ لَهُ وَ إِمَّا رِزْقَ اللَّه»؛  (همان، خ 1، 2 و 11)

فرد مسلمانی که از خیانت به دور است نسبت به آینده دو انتظار مثبت دارد: یا به ندای حق لبیک می‏گوید که آنچه نزد خداست بهترین است، یا روزی خود در این دنیا را از خداوند دریافت می‏نماید. بنابراین، فرد مسلمان خوش‏بین نسبت به آینده انتظار مثبت دارد.

2. انتظار عملکرد درست از سوی دیگران:

در منابع اسلامی از سوء ظن به دیگران منع شده است. معنای سوء ظن آن است که فرد مسلمان نسبت به برادران دینی خود انتظار عملکرد بد و منفی داشته باشد. در اینجا می‏خواهیم به این واقعیت اشاره کنیم که بدبینی نسبت به دیگران تنها ناظر به اعمال و رفتار گذشته مردم نیست، بلکه بخشی از بدبینی ناظر به این است که نسبت به رفتارهای دیگران در آینده انتظار منفی داشته باشیم. در نتیجه، امیدوار بودن به دیگران و انتظار خوب داشتن از دیگران یکی از مۆلفه‏های خوش‏بینی است:

 «الرجل السوء لا یظن با حد خیرا لانه لا یراه الا بوصف نفس»؛ (همان، ن 53 )

فرد مسلمانی که از خیانت به دور است نسبت به آینده دو انتظار مثبت دارد: یا به ندای حق لبیک می‏گوید که آنچه نزد خداست بهترین است، یا روزی خود در این دنیا را از خداوند دریافت می‏نماید. بنابراین، فرد مسلمان خوش‏بین نسبت به آینده انتظار مثبت دارد

افراد بدبین انتظار عملکرد نادرست از سوی دیگران دارند؛ زیرا خودشان نیز به خاطر بدبینی عملکرد درست ندارند. «شر الناس من لایثق باحد لسوء ظنه و لا یثق به احد لسوء فعله»؛ (همان، خ 110 و 199، ح 252) بدترین افراد کسی است که به دیگران به خاطر بدبینی اعتماد ندارد و دیگران نیز به خاطر بدرفتاری به او اعتماد ندارند. این روایت، هم رابطه بدبینی را با رفتار بد و هم تأثیر بدبینی را در روابط اجتماعی نشان می‏دهد. وقتی کسی به دیگری اعتماد نمی‏کند «انتظار منفی» از عملکرد او در آینده دارد.

نکته‏ای که در مورد خوش‏بینی نسبت به افراد دیگر مطرح می‏شود این است که بر اساس نهج‏البلاغه، تنها خوش‏بینی نسبت به نیات و رفتار افراد تابع موقعیت است، اما سایر زمینه‏های خوش‏بینی موقعیتی نیستند، بلکه دایمی‏اند:

«إِذَا اسْتَوْلَی الصَّلَاحُ عَلَی الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ وَ إِذَا اسْتَوْلَی الْفَسَادُ عَلَی الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّر»؛( همان، خ 165)

 هنگامی که صلاح و نیکی بر زمان و مردم زمان گسترش یابد، در این حال، اگر کسی گمان بد به دیگری ببرد که از او گناهی ظاهر نشده، به او ستم کرده است و هنگامی که فساد بر زمان و اهل زمان مستولی شود هر کسی گمان خوب به دیگری ببرد خود را فریب داده است. دو قسمت از نامه 53 نیز به این امر دلالت دارد.

3. انتظار وقوع رویدادهای خوشایند:

وقتی که فرد مسلمان انتظار کمک از سوی خداوند داشته باشد، و انتظار دارد که دیگران نیز به صورت درست عمل کنند، نتیجه منطقی‏اش این می‏شود که انتظار داشته باشد در آینده رویدادهای خوشایند رخ خواهد داد و کارها بر وفق مراد پیش خواهد رفت. پس انتظار مثبت نسبت به وقوع رویدادهای مثبت نتیجه منطقی کمک از سوی خداوند و عملکرد دیگران و تلاش خود فرد است.

فراوری: فاطمه زین الدینی

بخش نهج البلاغه تبیان  


منابع:

برگرفته از مقاله الگویی نوین از خوش بینی از منظر نهج البلاغه، نوشته نجیب الله نوری

مجله دین و روانشناسی 

 

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین