توجّه به نسل و فرزندان، یك دورنگرى عاقلانه و خداپسندانه است كه حاكى از وسعت نظر و سوز و عشق درونى است و بارها در دعاهاى حضرت ابراهیم آمده است.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

به كمالات امروز خود قانع نشوید!


توجّه به نسل و فرزندان، یك دورنگرى عاقلانه و خداپسندانه است كه حاكى از وسعت نظر و سوز و عشق درونى است و بارها در دعاهاى حضرت ابراهیم آمده است.


پیروزی

كار مهم نیست، قبول شدن آن اهمیّت دارد

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْراهِیمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْماعِیلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ (127 ـ بقره)

و (بیاد آور) هنگامى كه ابراهیم، پایه‏هاى خانه (كعبه) را با اسماعیل بالا مى‏برد (و مى‏گفتند:) پروردگارا از ما بپذیر، همانا تو شنوا و دانایى.

از آیات و روایات متعدّد استفاده مى‏شود كه خانه كعبه، از زمان حضرت آدم بوده و حضرت ابراهیم علیه السلام آن را تجدید بنا نموده است. چنان كه آن حضرت در موقع اسكان همسر و فرزندش در سرزمین مكّه مى‏گوید: «رَبَّنا إِنِّی أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِكَ الْمُحَرَّمِ» (ابراهیم، 37) خداوندا بعضى از خاندانم را در این سرزمین خشك و بدون زراعت، در كنار خانه تو سكونت دادم.

بنابراین در زمان شیر خوارگى حضرت اسماعیل علیه السلام نیز اثرى از كعبه وجود داشته است. و در سوره‏ى آل عمران (آل عمران، 96) نیز از كعبه به عنوان اوّلین خانه مردم یاد شده است.

در آیه مورد بحث نیز سخن از بالا بردن پایه‏هاى خانه به دست ابراهیم علیه السلام است و این تعبیر مى‏رساند كه اساس خانه كعبه، قبلًا وجود داشته و ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام آن را بالا برده‏اند.

حضرت على علیه السلام نیز در خطبه قاصعه (نهج البلاغه، خطبه 192) مى‏فرماید: خداوند تمام مردم را از زمان حضرت آدم‏ تا ابد، با همین كعبه و سنگ‏هاى آن آزمایش مى‏نماید.

ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام در كار مساوى نبودند. در حدیث مى‏خوانیم:

ابراهیم بنّایى مى‏كرد و اسماعیل سنگ به دست پدر مى‏داد.

و شاید به سبب همین تفاوت، میان نام آن دو بزرگوار فاصله گذاشته است. «یَرْفَعُ إِبْراهِیمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْماعِیلُ»

 

پیام‏های آیه:

1ـ بانیان كارهاى نیك را فراموش نكنیم. «إِذْ یَرْفَعُ» «إِذْ» یعنى گذشته را یاد كن.

2ـ در مسیر اهداف الهى، كار بنّایى و كارگرى نیز عبادت است. لذا از خداوند قبولى آن را مى‏خواهند. «یَرْفَعُ إِبْراهِیمُ الْقَواعِدَ») ( «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا»

تا روح تسلیم نباشد، بیان احكام سودى نخواهد داشت. در اینجا ابراهیم علیه السلام ابتدا از خداوند روح تسلیم تقاضا مى‏كند، سپس راه و روش عبادت و بندگى را مى‏خواهد. «وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَكَ» ،«أَرِنا مَناسِكَنا»

3ـ كار مهم نیست، قبول شدن آن اهمیّت دارد. حتّى اگر كعبه بسازیم، ولى مورد قبول خدا قرار نگیرد، ارزش ندارد. «رَبَّنا تَقَبَّلْ»

4ـ كارهاى خود را در برابر عظمت خداوند، قابل ذكر ندانیم. حضرت ابراهیم نامى از كار و بنایى خود نبرد و فقط گفت: «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا»

در روایات آمده است: از شرایط استجابت و آداب دعا، ستایش خداوند است. ابراهیم علیه السلام دعاى خود را با ستایش پروردگار همراه ساخته است. «إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»

 

به كمالات امروز خود قانع نشوید

رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَیْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ .(بقره ـ 128)

(ابراهیم و اسماعیل همچنین گفتند:) پروردگارا! ما را تسلیم (فرمان) خود قرار ده و از نسل ما (نیز) امّتى كه تسلیم تو باشند قرار ده و راه و روش پرستش را به ما نشان ده و توبه‏ى ما را بپذیر، كه همانا تو، توبه‏پذیر مهربانى.

با آنكه حضرت ابراهیم و اسماعیل هر دو در اجراى فرمان ذبح، عالى‏ترین درجه تسلیم در برابر خدا را به نمایش گذاردند، امّا با این همه در این آیه از خداوند مى‏خواهند كه‏ ما را تسلیم فرمان خودت قرار ده.

گویا از خداوند تسلیم بیشتر و یا تداوم روحیّه تسلیم را مى‏خواهند. كسى كه فقط تسلیم خدا باشد، نه تسلیم عموى بت‏تراش مى‏شود و نه در برابر بت‏ها به زانو مى‏افتد و نه از طاغوت‏ها پیروى مى‏كند.

حضرت على علیه السلام نیز در خطبه قاصعه مى‏فرماید: خداوند تمام مردم را از زمان حضرت آدم‏ تا ابد، با همین كعبه و سنگ‏هاى آن آزمایش مى‏نماید

پیام‏های آیه:

1ـ به كمالات امروز خود قانع نشوید، تكامل و تداوم آن را از خدا بخواهید. «رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَكَ»                       

2ـ توجّه به نسل و فرزندان، یك دورنگرى عاقلانه و خداپسندانه است كه حاكى از وسعت نظر و سوز و عشق درونى است و بارها در دعاهاى حضرت ابراهیم آمده است. «وَ مِنْ ذُرِّیَّتِنا»

3ـ راه و روش بندگى را باید از خدا آموخت و گر نه انسان گرفتار انواع خرافات و انحرافات مى‏شود. «أَرِنا مَناسِكَنا»

4ـ تا روح تسلیم نباشد، بیان احكام سودى نخواهد داشت. در اینجا ابراهیم علیه السلام ابتدا از خداوند روح تسلیم تقاضا مى‏كند، سپس راه و روش عبادت و بندگى را مى‏خواهد. «وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَكَ» ،«أَرِنا مَناسِكَنا»

5ـ نیاز به توبه و بازگشت الطاف الهى، در هر حال و براى هر مقامى، ارزش است. «تُبْ عَلَیْنا»

 (در حدیث مى‏خوانیم: رسول اكرم صلى اللَّه علیه و آله هر روز، هفتاد مرتبه استغفار مى‏نمود، با اینكه او معصوم بود و هیچ گناهى نداشت‏)

یكى از آداب دعا، ستایش پروردگار است كه در این آیه نیز به چشم مى‏خورد. «التَّوَّابُ الرَّحِیمُ»

 

آمنه اسفندیاری

بخش قرآن تبیان


منابع:

تقسیر نور ج 1

نهج البلاغه، خطبه 192