سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
در قرآن كریم آمده كه در صومعه و كلیسا، ذكر و یاد خدا هست؛ آیا نسبیت ادیان پلورالیزم با استفاده از آیات قابل اثبات می‌باشد؟ لطفاً به طور كامل توضیح دهید.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

پاسخ به شبهه تأیید پلورالیزم در قرآن


در قرآن كریم آمده كه در صومعه و كلیسا، ذكر و یاد خدا هست؛ آیا نسبیت ادیان پلورالیزم با استفاده از آیات قابل اثبات می‌باشد؟ لطفاً به طور كامل توضیح دهید.

توبه

پاسخ :

«پلورالیزم» در لغت، به معنای كثرت‌گرایی و مقصود از آن در فلسفه دین، پذیرش حقانیت ادیان مختلف است. طرفداران نظریه «كثرت‌گرایی»، برای اثبات مدعای خود،‌ ظواهر برخی از آیات قرآن كریم را مورد استناد قرار داده‌اند تا به این وسیله نظریه خود را به قرآن تحمیل نمایند و مزاج های خود را قرآنی جلوه دهند.

در این بخش به برخی از ادعاهای آنها، و نقد و تحلیل مستندات قرآنی پلورالیست‌ها می‌پردازیم:

الف - اشتباه اساسی پلورالیست‌ها در استناد كثرت‌گرایی به قرآن، از غفلت یا نادیده انگاشتن اصول و روش‌های تفسیر قرآن سرچشمه می‌گیرد، در واقع به اصول علم تفسیر توجه نكرده‌اند. كه عبارتند از:

1ـ در نظر گرفتن قرائت صحیح؛    2ـ توجه به مفاهیم كلمات در زمان نزول؛    3ـ در نظر گرفتن قواعد ادبیات؛   4ـ در نظر گرفتن قراین و سیاق؛   5ـ مبنا بودن علم و علمی؛   6ـ در نظر گرفتن انواع دلالت‌ها؛ 

7ـ احتراز و دوری جستن از ذكر بطون برای آیات؛ یعنی مفسر نباید بر اساس آراء بشری و استحسانات ذوقی، مطالبی را به عنوان معانی باطنی آیات كریمه، بیان نماید چون قلمرو تفسیر و حیطه كار مفسر، فهم معانی ظاهری قرآن است.

گوهر و جان نظریه «پلورالیزم» این نكته است، كه حقیقت دین و اسلام، همان تسلیم می‌باشد؛ ولی این كه در قالب آیین خاصی مانند؛ یهود یا مسیح و یا اسلام، تحقق پیدا كند، تأثیری در ماهیت آن نمی‌گذارد![1]

دلیل اول تكثرگرایان:

درباره ارزیابی و نقد دلیل نخست كثرت‌گرایان تذكر چند نكته ضروری می باشد.

1ـ در این كه اسلام به معنای تسلیم و خضوع است تردیدی نیست، ولی نكته اساسی توجه به معانی استعمالی آن در قرآن كریم است. با تأمل در آیاتی كه در آنها واژه اسلام آمده، می‌توان به سه معنا دست یافت.

این دلیل یكی از ضعیف‌ترین ادلة آنهاست، كه دارای كاستی‌های زیادی است. اشكال اساسی آن، توجه نكردن آنها به مفهوم «صراط مستقیم» در قرآن است. در حالی كه مقصود از صراط مستقیم حقیقت دین ـ یعنی تسلیم به امر الهی ـ است؛ چنانكه بعضی از آیات، معرفت ربوبی همراه با تعبد و عبادت حق را «صراط مستقیم» معرفی می‌كند «و ان اعبدونی هذا صراط مستقیم»

أ) تسلیم و خضوع در برابر خدا؛ ب) معنای تكوینی و معنای انقیاد و تأثر جبری و تكوینی موجودات از امر الهی است (مثل سورة آل عمران، آیة 83) كه تسلیم و اسلام تمامی اهل آسمان‌ها و زمین به معنای انقیاد و فرمانبرداری تكوینی آنان از امر الهی است، چون تسلیم اجباری و از روی كراهت (كرهاً) با معنای خضوع، ناسازگار است.[2] ج) چنان كه در (سورة مائده، آیة 3) بر شریعت پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله ـ واژ‌ة اسلام اطلاق شده است.

تكثر و اختلاف در معانی«اسلام» که از قرآن به دست می آید این كه در تفسیر آن نباید انحصارگرا بود، و در همه آیات، اسلام را به معنای تسلیم مطلق یا آیین خاص تفسیر كرد؛ بلكه باید تفسیر مطابق اصول و قواعد زمانی و تفسیری باشد.[3]

ب - اسلام امت‌های پیشین را تأیید می‌كند و این مطابق انحصارگرایی در معنای اسلام است، البته در نامگذاری امت‌های پیشین به اسلام، تردیدی نیست؛ ولی نكته مهم بقا و استمرار حقانیت آنان با ظهور اسلام است و افزون بر این آیات فراوان دیگری خلاف آن را اثبات می‌كنند.

اسلام

3ـ كثرت‌گرایان با نادیده انگاشتن آیات بعد و قبل، در حقیقت دست به تحریف كلام الهی زده‌اند.[4]

پلورالیست‌ها برای تأیید نظریه خویش، به تحریف كلام و نظر مفسران بزرگ روی آورده‌اند كه در واقع نه تنها اصول و قواعد تفسیری را رعایت نكرده‌اند، بلكه حفظ امانت‌داری را نیز به دست غفلت سپرده‌اند.

دلیل دوم:

از جمله آیاتی كه به آن استناد می‌كند سوره مائده، آیه 48، است كه می‌فرماید: «... برای هر یك از شما (امت‌ها) شریعت و راه و روش قرار داده‌ایم. و اگر خدا می‌خواست شما را یك امت قرار می‌داد، ولی (خواست) تا شما را در آن چه به شما داده است بیازماید. پس در كارهای نیك بر یكدیگر سبقت گیرید...»

 

نقد و بررسی

مفسران در طول چهارده قرن، برای تفسیر آیه مذكور، تفاسیر گوناگونی عرضه داشته‌اند كه وجه اشتراك تمام آنها دلالت نكردن این آیه بر تأیید ادیان دیگر است. علامه طباطبایی (ره) با تحلیل بر مسأله نسخ سایر ادیان توسط آیین اسلام می‌گوید: «مقصود از «امة واحده» در آیه مذكور، وحدت و یكنواختی استعدادها و بسترهای پذیرش شرایع در بین انسان‌هاست. به این معنا كه اگر خداوند می‌خواست، می‌توانست زمینه‌ها و استعدادهای انسان‌ها را یكدست و یكنواخت بیافریند تا آنها از ابتدا تا انتها، تنها قابلیت و شایستگی یك شریعت را داشته باشند، و در این فرض، سخن از تكثر و تكامل شریعت به میان نمی‌آمد. ولی خداوند چنین نكرد، بستری فراهم آورد تا انسان رو به رشد و تكامل نهد و این با صرف اختلاف در مناطق جغرافیایی یا زبانی و نژادی میسر نمی‌شود، بلكه راه آن، اختلاف به حسب گذشت زمان و بالندگی استعدادهای آدمی در پذیرش شریعت كامل است تا بدین سان قدم به عرصه امتحان بزرگ الهی بگذارد.»[5]

اسلام امت‌های پیشین را تأیید می‌كند و این مطابق انحصارگرایی در معنای اسلام است، البته در نامگذاری امت‌های پیشین به اسلام، تردیدی نیست؛ ولی نكته مهم بقا و استمرار حقانیت آنان با ظهور اسلام است و افزون بر این آیات فراوان دیگری خلاف آن را اثبات می‌كنند

دلیل سوم به ادعای كثرت‌گرایان :

قرآن از «صراط مستقیم» به صورت مطلق و نكره سخن می‌گوید، چنانكه می‌فرماید: «..انك علی صراط مستقیم»[6]؛ «... همانا تو بر راهی راست قرار داری». و آیات 4، سوره یس، نحل، 121، فتح 2 و... استناد نمودند. این به این معناست كه تمام ادیان صراط‌المستقیم هستند.

 

نقد و بررسی

این دلیل یكی از ضعیف‌ترین ادله آنهاست، كه دارای كاستی‌های زیادی است. اشكال اساسی آن، توجه نكردن آنها به مفهوم «صراط مستقیم» در قرآن است. در حالی كه مقصود از صراط مستقیم حقیقت دین ـ یعنی تسلیم به امر الهی ـ است؛ چنانكه بعضی از آیات، معرفت ربوبی همراه با تعبد و عبادت حق را «صراط مستقیم» معرفی می‌كند «و ان اعبدونی هذا صراط مستقیم»[7] و این كه مرا پرستید، این است راه راست»

در برخی آیات، صراط به خود خداوند اضافه شده است.[8] و در برخی دیگر «صراط مستقیم» به معنای هدایت در مقابل ضلالت به كار رفته است.[9]

بنابراین، حقیقت صراط مستقیم، همان عبودیت الهی و التزام به دین آسمانی است.[10]

افزون بر آنچه گذشت، «صراط مستقیم» الهی از زمان نخستین پیامبر همواره با تطور زمان و استعداد پیامبران و امت‌ها رو به تكامل نهاده است. 

 

پی نوشت ها :

[1] - بازرگان، مهدی، دین و تمدن، ص 52.

[2] - قدردان قراملكی، محمد حسن، مستندات قرآنی پلورالیزم، مجله معرفت، شماره 34، سال نهم، خرداد و تیر 1379،‌ ص 103.

[3] - ر.ك: همان.

[4] - ر.ك: همان.

[5] - طباطبایی، سیدمحمد حسین، المیزان فی تفسیر القران، قم، ج5، ص 253-252، برای آگاهی بیشتر به آیات مورد تمسك پلورالیست‌ها و پاسخ آنها ر.ك: مجله معرفت، همان.

[6] - زخرف/ 43.

[7] - یس/ 61.

[8] - شوری/ 53.

[9] - انعام/ 39.

[10] - رك: مجلة معرفت، همان.

 

بخش قرآن تبیان


منبع :

سایت ایکس شبهه

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین