سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
توجه به قبله هرگز مفهومش محدود كردن ذات پاك خدا در سمت معینى نیست، بلكه از آنجا كه انسان یك وجود مادى است و بالاخره باید به سویى نماز بخواند، دستور داده شده است كه همه به یك سو نماز بخوانند تا وحدت و هماهنگى در صفوف مسلمین پیدا شود.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

فلسفه قبله واحد چیست؟


توجه به قبله هرگز مفهومش محدود كردن ذات پاك خدا در سمت معینى نیست، بلكه از آنجا كه انسان یك وجود مادى است و بالاخره باید به سویى نماز بخواند، دستور داده شده است كه همه به یك سو نماز بخوانند تا وحدت و هماهنگى در صفوف مسلمین پیدا شود.


قبله

خداوند در همه جا حاضر و بر هر چیز ناظر

وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِیمٌ (بقره 115)

مشرق و مغرب از آن خداست، پس به هر سو روكنید، آنجا روى خداست، همانا خداوند (به همه جا) محیط و (به هر چیز) داناست.

یهود بعد از تغییر قبله‏ى مسلمانان از بیت المقدس به كعبه، ایجاد سۆال و یا القاء شبهه مى‏كردند كه به چه دلیلى قبله تغییر یافته است.

هر چند در آیات قبل (بقره، 106) به اجمال و سربسته، خداوند پاسخ اینگونه اعتراضات را بیان فرمود، ولى این آیه نیز بر این حقیقت تكیه مى‏كند كه مشرق و مغرب از آن خداست و به هر سو رو كنید، خدا آنجاست.

اگر كعبه نیز به عنوان قبله قرار داده شده است، براى تجلّى وحدت مسلمانان و تجدید خاطرات ایثارگرى و شرك ستیزى ابراهیم علیه السلام است و بدین خاطر داراى قداست و احترام مى‏باشد.

چنان كه در رساله‏هاى احكام مراجع آمده است، در نمازهاى مستحبى، قبله شرط نیست و حتّى مى‏توان در حال راه رفتن یا سواره بجا آورد. برخى روایات نیز در ذیل این آیه، به این مطلب اشاره نموده‏اند. (امام باقر علیه السلام مى‏فرماید: «انزل اللَّه هذه الایة فى التطوع خاصّة» این آیه در مورد نماز مستحبى نازل شده است. تفسیر برهان راهنما)

اگر به فرموده آیه‏ى قبل (آیه 114 سوره بقره)، گروهى در خرابى مسجد تلاش كردند، شما از پاى ننشینید كه توجّه به خدا در انحصار جهتى خاصّ نیست.

جهت قبله به شرق یا غرب باشد، موضوعى تربیتى و سیاسى است، اصل و مقصود، یاد خدا و ارتباط با او مى‏باشد. قرآن در ستایش گروهى از بندگان مى‏فرماید: «یَذْكُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‏ جُنُوبِهِمْ» (آل عمران، 191) آنان خدارا به حال ایستاده و نشسته و خوابیده یاد مى‏كنند.

سمتى كه به عنوان قبله تعیین شده (سمت كعبه) نقطه‏اى است مقدس كه از قدیمى‏ترین پایگاههاى توحید است و توجه به آن بیدار كننده خاطرات توحیدى مى‏باشد

و یا در پاسخ هیاهویى كه براى تغییر قبله درست شد، مى‏فرماید: «لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ» (بقره، 177) یعنى: اى مردم! نیكى این نیست كه رو به سوى شرق یا غرب در حال عبادت‏ بكنید، بلكه نیكى در ایمان واقعى شما به خدا و انجام كارهاى خداپسندانه است.

هر چند در آیه قبل، از بزرگترین ظلم یعنى تخریب مساجد یا منع از مساجد، سخن به میان آمد و یا اینكه در جاى دیگر مى‏فرماید: اگر جهاد نبود صوامع و بیع و مساجد ویران مى‏شدند.( حج، 40)

ولى آیه بشارت به این است كه مبادا مأیوس شوید و یا احساس ناامیدى و بى‏پناهى بكنید، تمام جهان، محل عبادت و همه جاى هستى قبله‏گاه است.

مسجد

نکات آیه

1- فلسفه قبله‏

نخستین سۆالى كه در اینجا پیش مى‏آید این است كه اگر به هر سو رو كنیم خدا آنجاست، پس توجه به قبله چه لزومى دارد؟

توجه به قبله هرگز مفهومش محدود كردن ذات پاك خدا در سمت معینى نیست، بلكه از آنجا كه انسان یك وجود مادى است و بالاخره باید به سویى نماز بخواند، دستور داده شده است كه همه به یك سو نماز بخوانند تا وحدت و هماهنگى در صفوف مسلمین پیدا شود، و از هرج و مرج و پراكندگى جلوگیرى به عمل آید فكر كنید اگر هر كسى به سویى نماز مى‏خواند و صفوف متفرق تشكیل مى‏دادند چقدر زننده و ناجور بود؟

چنان كه در رساله‏هاى احكام مراجع آمده است، در نمازهاى مستحبى، قبله شرط نیست و حتّى مى‏توان در حال راه رفتن یا سواره بجا آورد. برخى روایات نیز در ذیل این آیه، به این مطلب اشاره نموده‏اند. امام باقر علیه السلام مى‏فرماید: «انزل اللَّه هذه الایة فى التطوع خاصّة» این آیه در مورد نماز مستحبى نازل شده است

ضمنا سمتى كه به عنوان قبله تعیین شده (سمت كعبه) نقطه‏اى است مقدس كه از قدیمى‏ترین پایگاه هاى توحید است و توجه به آن بیدار كننده خاطرات توحیدى مى‏باشد.

و یک نکته قابل توجه اینکه علاوه بر این که مسلمانان، باید در عبادت، رو به كعبه كنند، حتى در كارهایى همچون خواب و خوراك خوبست به سمت قبله باشند و ذبح حیوانات باید رو به قبله باشد، وگرنه گوشت آنها حرام مى‏شود.

این جهت‏گیرى در همه امور به سوى كعبه توحید، درس ایمان و یاد خدا به مسلمانان مى‏دهد تا همواره توجّه به خانه محبوب و معبود داشته باشند و از غفلت به درآیند.

 

2ـ تعبیر به" وَجْهُ اللَّهِ"

تعبیر به " وَجْهُ اللَّهِ" به معنى صورت خدا نیست، بلكه "وجه" در اینجا به معنى ذات است.

در روایات متعددى مى‏خوانیم كه به این آیه، براى صحت نماز كسانى كه به غیر سمت كعبه از روى اشتباه و یا عدم توانایى بر تحقیق نماز خوانده‏اند استناد شده، و نیز به همین آیه براى صحت نماز خواندن بر مركب، استدلال نموده‏اند (براى توضیح بیشتر به كتاب وسائل الشیعه" كتاب الصلاة" " ابواب القبله" مراجعه نمائید.)

 

پیام‏های آیه:

هر كارى كه به فرمان خداوند بوده و رنگ الهى داشته باشد، وجه اللَّه و عبادت است. «فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»

2ـ خداوند در همه جا حاضر و بر هر چیز ناظر است. «إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِیمٌ»

آمنه اسفندیاری 

بخش قرآن تبیان


منابع:

1-  تفسیر نور ج1

2-  تفسیر نمونه ج1

3-  تفسیر برهان راهنما

4-  پرتوی از اسرار نماز ـ محسن قرائتی

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین