سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
مهمترین آفات و موانع در راه تحصیل علم یقینى، آفات روانى هستند که انسان را از جستجوى حقیقت و وصول به علم قطعى باز مى دارند. کسى که تابع هواى نفس است،
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

آنچه نمی گذارد حقیقت را ببینیم !


مهمترین آفات و موانع در راه تحصیل علم یقینى، آفات روانى هستند که انسان را از جستجوى حقیقت و وصول به علم قطعى باز مى دارند. کسى که تابع هواى نفس است، از آنجا که کشف واقعیت ممکن است برایش درد سر ایجاد کند و وى را از رسیدن به خواسته هایش باز دارد، تمایلى به آن ندارد و از رفتن به دنبال حقیقت و تحصیل علم قطعى خوددارى مى کند.

نفس

در تحلیل این وضع به اینجا مى رسیم که چنین شخصى در واقع، خود را بطور کامل نشناخته و به گمان آن که تمام حقیقت و هستى وى همان بدن اوست، زندگى

1ـ هوای نفس

«و به هنگامى که گفته شود که وعده خدا حق است و درباره قیامت تردیدى وجود ندارد گفتید، نمى دانیم قیامت چیست و جز گمانى نداریم و ما را (درباره آن) علم و یقینى نیست .»(سوره جاثیه/ 32)

او علمى را دنبال مى کند که فقط در خدمت هواى نفس و اشباع تمایلات مادّى باشد و در غیر این صورت، رنج تحصیل علم را نه تنها تحمّل نخواهد کرد؛ بلکه، اگر علمى برخلاف مقتضیات هواى نفس باشد و جلوى خواسته هاى نفسانى او را بگیرد مورد انکار او قرار خواهد گرفت.

خداوند در یکى از آیات قرآن مى فرماید:

«وَ جَحَدُوا بِها وَاسْتَیقَنَتْها اَنْفُسُهُمْ ظُلْمَاً وَعُلُوَّاً.»( نمل/ 14)؛ [از روى ظلم و برترى طلبى آن را انکار مى کنند در حالى که بر آن یقین دارند]،انگیزه برترى طلبى و تجاوز به دیگران منشأ مى شود تا به دنبال علم یقینى نروند و حتى اگر زمینه اش هم فراهم شده انکارش بکنند. بنابراین، هواى نفس یکى از آفات روانى است که انسان را از جستجوى حقیقت و تحصیل علم قطعى باز مى دارد.

همان گونه كه اندام جسمانی انسان به وسیله غذا و ورزش قابل پرورش است، قوای فكری نیز قابل رشد هستند. از راه سۆال كردن و دقت در علل موجود در عالم كه تا كنون برایتان عادی و جزء این گونه باید باشد بود، میتوانید به پرورش فكر و حس كنجكاوی بپردازید. یافتن پاسخ هر سئوالی نیازمند مطالعه، تحقیق، تفكر و اندیشه است. با این روش پس از مدتی ملاحظه خواهید كرد كه توانایی پرسیدن و فرهنگ سئوال كردن در شما ایجاد شده و حس حقیقت جویی و كنجكاوی در شما كاملاً به صورت فعال در آمده است

2-تقلید

آفت دیگر تحصیل علم قطعى «تقلید» است. قرآن به شدّت تقلید بى دلیل را محکوم کرده چنانکه پیروى از هوا و هوس و نرفتن به دنبال درک حقایق را نادرست مى داند، انسان هایی که در هر زمینه ای دیگران را بدون تحقیق و مطالعه مقتدای خود می کنند و از عقل خود کوچکترن بهره ای نمی برند باید بدانند بابت تمامی افکار و اعتقاداتشان مۆاخذه خواهند شد و "تقلید" نمی تواند دلیل موجهی برای آنان باشد.

 

3- علم بی فایده

آفت و یا رذیلت دیگر آن است که معلوماتى را که به نحوى یا براى دنیا و یا براى آخرتش مفیدند رها کرده و به سراغ چیزى برود که به دردش نمى خورد نه براى زندگى دنیوى اش مفید است و نه براى آخرتش. در این صورت، کار او لغو و بیهوده است و آیاتى که کار لغو را مورد مذمّت قرار داده اند شامل این کار نیز که مصداقى از کارهاى لغو است مى باشد.  

حقیقت

چگونه میتوان حس حقیقت جویی و كنجكاوی را در خود پرورش داد؟

حقیقت جویی و كنجكاوی یكی از گرایشهای فطری انسان است. نشانه وجود آن نیز عبارتند از: گرایش به خیر و اخلاق، ابداع و خلاقیت، عشق و پرستش و زیبا دوستی

علوم و فنون و صنایع بدیعه است كه انسان در طول تاریخ حیات خود به آنها دست یازیده و پرورششان داده است.

اصولاً خاصیت علم این است كه به این گرایش انسان پاسخ می دهد و آن را اقناع می سازد.

اما برای رشد این حس راههای فراوانی وجود دارد. از آیات و روایات برمی آید كه خاصیت دانش دوستی را خداوند به انسان القا كرده است: «عَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِی بِأَسْمَاء...» (سوره بقره ، آیه 31) ؛ همه [معانى‏] نامها را به آدم آموخت سپس آنها را بر فرشتگان عرضه نمود و فرمود: «... از اسامى اینها به من خبر دهید

امام سجاد علیه السلام در دعای ابوحمزه می فرمایند: ... و أنا الجاهل الذی علمته؛ و من آن جاهلی هستم كه تو علمش آموختی و تعلیمش دادی. پس حال كه واضح گشت منبع تعلیم علم پروردگار است، میتوان گفت كه اولین راه پرورش حس حقیقت جویی، درخواست علم از این منبع است و خداوند به پیامبرش فرمود: بگو پروردگارا! علم مرا زیاد کن.(طه، آیه 14)

قرآن به شدّت تقلید بى دلیل را محکوم کرده چنانکه پیروى از هوا و هوس و نرفتن به دنبال درک حقایق را نادرست مى داند،انسان هایی که در هر زمینه ای دیگران را بدون تحقیق و مطالعه مقتدای خود می کنند و از عقل خود کوچکترن بهره ای نمی برند باید بدانند بابت تمامی افکار و اعتقاداتشان مۆاخذه خواهند شد و "تقلید" نمی تواند دلیل موجهی برای آنان باشد

دقت و تدبر در محیط پیرامون

قرآن به این معنا بسیار پرداخته است و تقریباً در تمامی مواردی كه ریشه نظر به كار رفته، این معنا مورد نظر بوده است. به عنوان یك قاعده كلی باید دانست كه كلمات دارای یك معنای عام و یك معنای خاص هستند، مثلاً میان كلمات دیدن، نگاه كردن، نظر كردن، تماشا كردن و... تفاوت وجود دارد.

در تمامی این كلمات مفهوم عام دیدن وجود دارد، ولی در كلمه نظر كردن و نگاه كردن قصد و توجه و دقت نیز وجود دارد. وقتی قرآن میفرماید: أفلا ینظرون الی الابل كیف خلقت و الی السماء كیف رفعت... منظور دیدن معمول نیست، بلكه سوره غایشه (88) آیه 18. دیدن با تدبر و تعمق است. این خیلی مهم است. هزاران سال بود مردم افتادن سیب از درخت را میدیدند و به آن توجهی نداشتند، در میان این همه آدم فقط نیوتن بود كه به آن نظر كرد و گفت: چرا باید سیب از درخت به زمین بیفتد و به سمت بالا نرود. همین دقت و توجه سبب كشف نیروی جاذبه شد. غیر از اینها در قرآن كریم فراوان به تدبر، تفكر و اندیشیدن توصیه و تأكید شده است.

همان گونه كه اندام جسمانی انسان به وسیله غذا و ورزش قابل پرورش است، قوای فكری نیز قابل رشد هستند. از راه سۆال كردن و دقت در علل موجود در عالم كه تا كنون برایتان عادی و جزء این گونه باید باشد بود، میتوانید به پرورش فكر و حس كنجكاوی بپردازید. یافتن پاسخ هر سئوالی نیازمند مطالعه، تحقیق، تفكر و اندیشه است. با این روش پس از مدتی ملاحظه خواهید كرد كه توانایی پرسیدن و فرهنگ سئوال كردن در شما ایجاد شده و حس حقیقت جویی و كنجكاوی در شما كاملاً به صورت فعال در آمده است.

فرآوری : محمدی

بخش قرآن تبیان


منابع :

کتاب اخلاق در قرآن ج2،آیت الله مصباح یزدی

سایت عرفان

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین