سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
نسخ از نظر لغت به معنى از بین بردن و زائل نمودن است، و در منطق شرع، تغییر دادن حكمى و جانشین ساختن حكمى دیگر بجاى آن است.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

اسلام هرگز بن‏بست ندارد!!


مخالفین با نسخ از اهداف و آثار تربیتى، اجتماعى و سیاسى احكام غافل هستند. همانگونه كه پزشك براى بیمار در یك مرحله دارویى تجویز مى‏كند، ولى وقتى حال مریض كمى بهبود یافت، برنامه دارویى و درمان او را تغییر مى‏دهد. یا معلّم با پیشرفت درس دانش‏آموز، برنامه درسى او را تغییر مى‏دهد، خداوند نیز در زمان‏ها و شرایط مختلف و متفاوت، برنامه‏هاى تكاملى بشر را تغییر مى‏دهد.


ایمان

در اسلام تغییر احكام، دلیل بر شكست طرح قبلى نیست!!

ما نَنْسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ (بقره/ 106)

هر (حكم و) آیه‏اى را نسخ كنیم و یا (نزول) آن را به تأخیر اندازیم، بهتر از آن، یا همانند آن را مى‏آوریم، آیا نمى‏دانى كه خدا بر هر چیزى قادر است؟

كلمه «نُنْسِها» از مصدر «انساء» به معناى تأخیر انداختن یا حذف كردن است. بدین معنا كه نزول آیه به تأخیر افتد و پس از مدّتى نازل شود.

این آیه در مقام پاسخ به تبلیغات سوء یهود است. آنان سۆال مى‏كردند چرا در اسلام برخى قوانین تغییر پیدا مى‏كند؟ چرا قبله از بیت المقدس به كعبه تغییر یافت؟ اگر اوّلى درست بود پس دستور دوّم چیست؟ و اگر دستور دوّم درست است پس اعمال قبلى شما باطل است.

قرآن به این ایرادها پاسخ مى‏گوید:

ما هیچ حكمى را نسخ نمى‏كنیم یا آن را به تأخیر نمى‏اندازیم مگر بهتر از آن یا همانندش را جانشین آن مى‏سازیم.

در واقع آنان از اهداف و آثار تربیتى، اجتماعى و سیاسى احكام غافل هستند.

یكى از مهمترین مصادیق آیه، استمرار امامت در جامعه و جانشینى هر امام به جاى امام قبلى است، چنان كه در حدیثى ذیل این آیه مى‏خوانیم:

هر امامى از دنیا مى‏رود، امام دیگر جانشین او مى‏شود.( نخبة التفاسیر)

 

آیا نسخ در احكام جایز است؟

"نسخ" از نظر لغت به معنى از بین بردن و زائل نمودن است، و در منطق شرع، تغییر دادن حكمى و جانشین ساختن حكمى دیگر به جاى آن است، به عنوان مثال:

1- مسلمانان بعد از هجرت به مدینه مدت شانزده ماه به سوى بیت المقدس نماز مى‏خواندند، پس از آن دستور تغییر قبله صادر شد، و موظف شدند هنگام نماز رو به سوى كعبه كنند.

انسان همراه با نیازهاى فطرى و ثابت خویش، گاهى در شرایط خاصّ اجتماعى، اقتصادى، سیاسى و نظامى نیز قرار مى‏گیرد. در این موارد در كنار قوانین و مقررات و احكام ثابت، باید دستور العمل‏هاى متغیر داشته باشد كه از طریق نسخ یا فرمان پیامبر و جانشینان او به مردم ابلاغ شود. «ما نَنْسَخْ مِنْ آیَةٍ»

2- در سوره نساء آیه 15 در باره مجازات زنان زناكار دستور داده شده كه در صورت شهادت چهار شاهد، آنها را در خانه حبس كنند تا زمانى كه مرگشان فرا رسد، یا خداوند راه دیگرى براى آنان مقرر دارد.

این آیه به وسیله آیه 2 سوره نور نسخ شد و در آن آیه مجازاتشان تبدیل به یكصد تازیانه شده است.

در اینجا ایراد معروفى است كه به این صورت مطرح مى‏شود: اگر حكم اول داراى مصلحتى بوده پس چرا نسخ شده؟ و اگر نبوده چرا از آغاز تشریع گردیده؟ و به تعبیر دیگر: چه مى‏شد از آغاز حكم چنان تشریع مى‏گشت كه احتیاجى به نسخ و تغییر نداشت؟

پاسخ این سۆال را دانشمندان اسلام از قدیم در كتب خود آورده‏اند و حاصل آن با توضیحى از ما چنین است:

مى‏دانیم نیازهاى انسان گاه با تغییر زمان و شرائط محیط دگرگون مى‏شود و گاه ثابت و بر قرار است، یك روز برنامه‏اى ضامن سعادت او است ولى روز دیگر ممكن است بر اثر دگرگونى شرائط همان برنامه سنگ راه او باشد.

مراجع تقلید

یك روز دارویى براى بیمار فوق العاده مفید است و طبیب به آن دستور مى‏دهد، اما روز دیگر به خاطر بهبودى نسبى بیمار ممكن است این دارو حتى زیانبار باشد، لذا دستور قطع آن و جانشین ساختن داروى دیگر را مى‏دهد.

ممكن است درسى امسال براى دانش‏آموزى سازنده باشد، اما همین درس براى سال آینده بى فایده باشد، معلم آگاه باید برنامه را آن چنان تنظیم كند كه سال به سال دروس مورد نیاز شاگردان تدریس شود.

این مساله مخصوصاً با توجه به قانون تكامل انسان و جامعه‏ها روشنتر مى‏گردد كه در روند تكاملى انسانها گاه برنامه‏اى مفید و سازنده است و گاه زیانبار و لازم التغییر، به خصوص در هنگام شروع انقلابهاى اجتماعى و عقیدتى، لزوم دگرگونى برنامه‏ها در مقطع هاى مختلف زمانى روشن تر به نظر مى‏رسد.

البته نباید فراموش كرد كه اصول احكام الهى كه پایه‏هاى اساسى را تشكیل مى‏دهد در همه جا یكسان است، هرگز اصل توحید یا عدالت اجتماعى و صدها حكم مانند آن دگرگون نمى‏شود، تغییر در مسائل كوچكتر و دست دوم است.

این نكته را نیز نباید فراموش كرد كه ممكن است تكامل مذاهب به جایى برسد كه آخرین مذهب به عنوان خاتم ادیان نازل گردد به طورى كه دگرگونى در احكام آن بعدا راه نیابد.

گرچه معروف است كه یهود نسخ را به كلى منكرند و به همین دلیل دگرگونى قبله را به مسلمانان ایراد مى‏گرفتند ولى طبق منابع مذهبیشان ناچارند نسخ را بپذیرند.

تغییر قانون، علاوه بر زمینه‏هاى گوناگون و پیدا شدن مصالح جدید، نیاز به قدرت دارد. «نَنْسَخْ» ، «أَنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ»

چرا كه طبق گفته تورات هنگامى كه نوح(علیه السلام) از كشتى پیاده شد خداوند همه حیوانات را بر او حلال كرد، ولى این حكم در شریعت موسى(علیه السلام) نسخ شد و قسمتى از حیوانات تحریم گشت.

در تورات سفر تكوین فصل 9 شماره 3 مى‏خوانیم:

"و هر جنبنده‏اى كه زندگى نماید براى تو طعام خواهد بود و همه را چون علف سبزه به شما دادم" ولى عمومیت این حكم بعدا نسخ گردید.

 

پیام‏های آیه:

1ـ انسان همراه با نیازهاى فطرى و ثابت خویش، گاهى در شرایط خاصّ اجتماعى، اقتصادى، سیاسى و نظامى نیز قرار مى‏گیرد. در این موارد در كنار قوانین و مقررات و احكام ثابت، باید دستور العمل‏هاى متغیر داشته باشد كه از طریق نسخ یا فرمان پیامبر و جانشینان او به مردم ابلاغ شود. «ما نَنْسَخْ مِنْ آیَةٍ»

2ـ تغییر احكام، دلیل بر شكست طرح قبلى نیست، بلكه نشانه‏ى توجّه به مسائل جدید و تغییرى حكیمانه است. همانند تغییر كتاب و معلّم. «ما نَنْسَخْ مِنْ آیَةٍ»، «نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها»

در ظاهر دستورها متغیر و انبیا متعدّدند، ولى لطف خدا همواره یكسان است.«مِثْلِها»

4ـ جعل احكام و همچنین تغییر و تأخیر آنها، بدست خداست. «نَنْسَخْ»، «نُنْسِها»

5ـ همواره باید بهتر جایگزین شود، نه پست‏تر. «نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها»

6ـ اسلام هرگز بن‏بست ندارد. بعضى از قوانین، قابل تغییر است. «نَنْسَخْ»، «نُنْسِها»

7ـ تغییر قانون، علاوه بر زمینه‏هاى گوناگون و پیدا شدن مصالح جدید، نیاز به قدرت دارد. «نَنْسَخْ»، «أَنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ»

آمنه اسفندیاری 

بخش قرآن تبیان


منابع:

1-  تورات سفر تكوین فصل 9

2-  تفسیر نور ج1

3-  تفسیر نمونه ج1

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین