سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
فتنه یا انحراف امرى است كه نخست در فكر و اندیشه پدیدار مى گردد و آنگاه ممكن است به مقام عمل نیز سرایت كند و به صورت قتل و خون ریزى، تجاوز و... جلوه كند.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

علل انحراف برخى از روشنفكران مسلمان

فتنه

علل انحراف برخى از روشنفكران مسلمانان چیست؟

براى پاسخگویى به پرسش فوق، بهتر است كه علل انحراف یك مسلمان ـ نه فقط روشنفكر ـ را بررسى كنیم:

آنچه امروزه انحراف و كجروى خوانده مى شود، در صدر اسلام عنوان «فتنه» داشته است: فتنه یا انحراف امرى است كه نخست در فكر و اندیشه پدیدار مى گردد و آنگاه ممكن است به مقام عمل نیز سرایت كند و به صورت قتل و خون ریزى، تجاوز و... جلوه كند.

بنابراین، انحراف (= فتنه) در بُعد فكرى ریشه و اساس است و آنچه در عمل بروز مى یابد، ثمره و میوه آن محسوب مى شود. به همین دلیل قرآن كریم انحراف فكرى (= فتنه) راـ از نظر ارزشگذارى ـ بدتر از اعمال ناشى از آن مى داند. «... وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ...»1؛ فتنه از قتل بدتر است.

پس از رحلت پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) با این كه مردم عقاید و نگرش صحیح را از ایشان آموخته بودند و در زمان حیات نبى اكرم(صلى الله علیه وآله) آماده هرگونه جانفشانى و فداكارى در راه اسلام و حفظ جان پیامبر(صلى الله علیه وآله) بودند و در جنگهاى گوناگون دوشادوش حضرتش به كارزار پرداخته بودند، به اعمالى دست زدند و فتنه هایى را پایه گذاردند كه نه تنها در سرنوشت مسلمانان كه در آینده بشریّت تأثیرهاى زیان بار و حسرت انگیز بر جاى گذارد. تأثیرهایى كه براى قرنها جامعه بشرى را از نیل به سعادت محروم ساخت و این پرسش را در اذهان بر جاى گذاشت كه چرا چنین فتنه هایى بعد از پیامبر(صلى الله علیه وآله) رخ داد و این نتایج را به بار آورد؟

سۆالى كه مسلمانان صدر اسلام نیز آن را از حضرت على(علیه السلام) پرسیدند و ایشان در پاسخ فرمودند: «إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ»2

فتنه یا انحراف امرى است كه نخست در فكر و اندیشه پدیدار مى گردد و آنگاه ممكن است به مقام عمل نیز سرایت كند و به صورت قتل و خون ریزى، تجاوز و... جلوه كند

امیرمۆمنان(علیه السلام) در این سخن علّت انحراف (= فتنه) را دو چیز معرّفى مى كند:

1ـ هوى و هوس:3 هوى و هوس اقسامى دارد كه از آن جمله علاقه شدید به پول و ثروت و انواع شهوترانى را مى توان نام برد.

یكى از هوسها كه شاید خاستگاه بیشتر فرقه هاى خاص دینى باشد، میل و علاقه فراوان به «شهرت» و مطرح بودن است. تا جایى كه فرد تمام تلاش خود را به كار مى گیرد و انواع مشكلات را به جان مى خرد و با صرف هزینه هاى بسیار سعى مى كند تا مورد توجّه و محبوبیّت دیگران قرار گیرد.

در طول تاریخ، بسیار بوده اند كسانى كه سالها مشقّت و سختى زندان و حتى شكنجه و تبعید را پذیرا مى شدند تا شاید طرفدارانى بیابند كه برایشان آواى «زنده باد» سر دهند. نظیر چیزى كه در بعضى از اقطاب صوفیّه مشاهده مى كنیم. چون هدف اصلى كسب محبوبیّت و شهرت است و این میسور نمى گردد مگر با گفتن سخنانى كه مورد پسند و خوشایند دیگران باشد، بنابراین چنین كسانى هیچ باكى از تغییر و تحریف حقایق ـ به گونه اى كه اهداف آنها را تأمین كند ـ ندارند، تا جایى كه بعضاً تناقضهاى اساسى در سخنانشان مشاهده مى گردد و در توجیه این تناقض گویى ها مى گویند: همه راه ها مستقیم و همه آراء بر حق اند و به اصطلاح طرفدار «صلح كل» مى شوند!

یكى از هوسها كه شاید خاستگاه بیشتر فرقه هاى خاص دینى باشد، میل و علاقه فراوان به «شهرت» و مطرح بودن است. تا جایى كه فرد تمام تلاش خود را به كار مى گیرد و انواع مشكلات را به جان مى خرد و با صرف هزینه هاى بسیار سعى مى كند تا مورد توجّه و محبوبیّت دیگران قرار گیرد

2ـ احكام تبتدع: دومین عامل پیدایش انحراف و فتنه، همان چیزى است كه تحت عنوان نوآورى و «بدعت در دین» مطرح مى شود كه از عامل اوّل ناشى مى گردد. حضرت على(علیه السلام) این دو عامل را به عنوان دو عامل آغازین انحراف انسان معرّفى مى كنند و در واقع هشدار مى دهند كه در تفسیر دین باید بنا را بر «تسلیم» گذارد و نه امیال و آراء شخصى.

به عبارت دیگر، انسان به دو گونه مى تواند با آیات و احكام الهى برخورد كند، یكى آن كه آنچه در آیات و روایات براى بیان احكام الهى آمده است بى چون و چرا بپذیرد و به آنها عمل كند و در فهم منابع شناخت دین؛ یعنى، آیات و روایات از روش صحیح استنباط و اجتهاد پیروى كند. دیگر آن كه از قبل امورى را بپذیرد و به آن معتقد گردد و با این پیش فرضها به سراغ تفسیر و تأویل آیات و احكام برود و بر خلاف شیوه اوّلْ آیات و روایات را به گونه اى تأویل كند كه مطابق فهم و میل او باشد و به جاى آن كه او تابع دین و شریعت باشد، دین تابع وى و مطابق خواست او تفسیر گردد. هر كجا كه احكام دینى با سلیقه اش سازگار نبود آن را آن طور كه خود و یا دیگران مى پسندند ارائه كند.

این در واقع همان نوآورى و بدعت در دین است كه به هدف تأمین منافع و جلب محبوبیّت و توجّه دیگران، و بُت ساختن خود در نزد آنها صورت مى گیرد و در قالب بیان و عبارات جذّاب ادبى و به عنوان «قرائت نو» از دین عرضه مى گردد.

به هر حال، دو عامل پیش گفته در كلام امیر مۆمنان(علیه السلام) ریشه انحراف (= فتنه) هر مسلمانى و از جمله روشنفكران است و باید از هر دو سخت پرهیز كرد.

 

پی نوشت ها :

\1ـ بقره / 191.

2- نهج البلاغه، خ 50.

3. بطور كلّى آن دسته از گرایشها و امیال انسانى كه موجب ضعف ایمان، سلب ایمان و یا عدم پیدایش ایمان مى شوند و یا مانع از كسب فضایل و ارزش هاى اخلاقى مى گردند «هوى و هوس» نامیده مى شوند.

بخش اعتقادات شیعه تبیان


منبع :

-          مشکات هدایت ، آ یت الله مصباح یزدی ، ص 191 - 193

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین