سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
خواستگاه طبقاتی و وضعیت مالی خانواده پهلوی قبل از کودتای 1299 باعث شد که به محض کسب قدرت به دنبال جمع‌‍‌آوری مال و ثروت باشند.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

فعالیت اقتصادی شمس پهلوی  


خواستگاه طبقاتی و وضعیت مالی خانواده پهلوی قبل از کودتای 1299 باعث شد که به محض کسب قدرت به دنبال جمع‌ ‍ ‌آوری مال و ثروت باشند.

شمس پهلوی

این میل که در عصر رضاشاه با غصب املاک و اموال مردم صورت گرفت، پس از شهریور 1320 و ورود نیروهای بیگانه که منجر به استعفای رضاشاه و ترک ایران شد، به امور اقتصادی و تجمع ثروت مبدل گشت. در این بین خواهر بزرگ شاه، شمس پهلوی فعالیت چشمگیری نمود. اولین اقدام او تجارت الماس بود که در زمان حضور او در افریقای جنوبی (زمان تبعید پدرش) انجام شد. بدین ترتیب که الماس و سنگهای قیمتی مرغوب در افریقای جنوبی شناسایی شده و با قیمت ارزان خریداری می‌گشت و سپس با واسطه به ایران ارسال می‌شد تا به چندین برابر به فروش برسد. اسناد زیادی درباره تجارت الماس در سال 1320 در آرشیو مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر موجود است. 1 از این اسناد برمی‌آید که رضاشاه نیز خود با این اقدام دخترش موافق بوده. و حتی در نامه‌‌ای که برای شمس نوشت قول داد که الماس درخواستی او را توسط اشرف به دست او برساند.2)

اما پس از فوت رضاشاه دست شمس از افریقای جنوبی کوتاه شد و شرایط آن روزگار کشور زمینه را برای انجام امور اقتصادی مهیا نمی‌کرد.

این رویه تا زمان دولت مصدق ادامه داشت. دکتر مصدق به دلیل صرفه‌جویی در امور اقتصادی دست خاندان شاهی را از کلیه امور برید و به جهت دخالتهای بی دلیل اشرف و ملکه مادر در سیاست آن دو را به اروپا تبعید کرد. دوران تبعید آنان با کمبودهای مالی بسیار سپری شد.

اما پس از فوت رضاشاه دست شمس از افریقای جنوبی کوتاه شد و شرایط آن روزگار کشور زمینه را برای انجام امور اقتصادی مهیا نمی‌کرد

اما پس از کودتای 28 مرداد 1332 که با وساطت امریکاییان در ایران صورت گرفت شمس، اشرف و ملکه مادر به ایران بازگشتند. از این زمان به بعد شرایط اقتصادی و اجتماعی ایران تغییر نمود. وامهای آمریکایی به سوی ایران سرازیر گشت و فروش بشکه‌های نفت خام به حداکثر رسید و ایران به ژاندارم منطقه مبدل گشت. در این بین با تقسیم اموال و اراضی که رضاشاه به زور از مردم این مرز و بوم گرفته بود، اعضای خاندان سلطنتی ثروتمند گشتند و به فعالیتهای اقتصادی پرداختند. به طوری که ظرف چند سال در کلیه شرکتهای بزرگ اقتصادی، تجاری، صنعتی و تولیدی یکی از این افراد دست داشتند و یا سرمایه‌گذار و سهامدار اصلی به حساب می‌آمدند

شمس پهلوی

در این زمان شمس نیز وارد عرصه اقتصاد شد و با به ارث بردن املاک وسیع در غرب تهران و مهرشهر کرج صاحب ثروت عظیمی گشت. او در ابتدا با فروش مقداری از این زمینها سرمایه‌ای به دست آورد و علاوه بر سرمایه‌گذاری در امور مختلف خود به تأسیس یک کارخانه آب میوه در املاک خود دست زد. میوه مورد احتیاج از باغهای وسیع املاکش به دست می‌آمد. این کارخانه اولین کارخانه آب میوه بسته‌بندی در ایران بود. او اندکی بعد شروع به ساختن کاخی بزرگ در این املاک کرد. و با اخذ بودجه عمرانی دولت جهت املاک خود بر قیمت آن افزود و شهرکی در حوالی آن به نام مهرشهر کرج ایجاد نمود.

از سرمایه‌گذاریهای اقتصادی فراوان شمس می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 1. تصفیه شکر اهواز 2. لبنیات پاک 3. قند دزفول 4. باغداری گل چشمه 5. سازمان زراعی مهرشهر 6. سردخانه‌های مختلف با ظرفیتهای مختلف در مهرشهر و گرگان 7. شرکت مهر ساختمان 8. شرکت آلوم پارس 9. شرکت دامداری ایران و اسکانیش 10. شرکت آب میوه و مربا 11. شرکت دامپروری. 3 علاوه بر آن قسمتی از درآمد او صرف تأسیس رستوران، پمپ بنزین و سوپرمارکت ‌شد. وی دارای ویلاها و کاخهای متعددی در سراسر جهان بود. مانند ویلای واشنگتن، ویلای پاریس، ویلای کالیفرنیا ،...و قصر مروارید، کاخ نوبهار و کاخ مهرشهر.

اما پس از کودتای 28 مرداد 1332 که با وساطت امریکاییان در ایران صورت گرفت شمس، اشرف و ملکه مادر به ایران بازگشتند

هزینه زندگی شمس برطبق اسنادی که پس از انقلاب اسلامی منتشر شد شامل :

ــ سال 1349 پانزده میلیون تومان، 1350 بالغ بر 20 میلیون تومان و در سال 1351 معادل 25 میلیون تومان بوده است و البته این جدای حسابهای کلان بانکهای خارج از کشور و هزینه کاخها و ویلاهای او بوده است. 4 وی در اواخر عصر پهلوی یکی از سرمایه‌داران بزرگ ایران به حساب می‌آمد.

 پی نوشتها:

1. سند 112الف 13227، 112الف 53216 و ش 112الف 93216 موجود در آرشیو مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.

2. اسناد ش 112الف 13326/ 112الف 2827/ 112الف 13227 مبنی بر الماس و برلیان درخواستی شمس به تهران. موجود در آرشیو مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.

3. الموتی، مصطفی. ایران در عصر پهلوی. ج 10. صص 73-72.

4. پهلوی‌ها. ج 2. ص 123. 

بخش تاریخ ایران و جهان تبیان

منبع : موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین