سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
وقتی سخن از تحول می‌گوییم، یعنی تغییرات گسترده‌ای که نتایج مشهود و متفاوتی در یک دوره زمانی نه چندان طولانی به ارمغان آورد؛ اما این تحولات می‌تواند هم در اساس و کلیت نظام حوزه ـ یعنی نگرش‌ها و اهداف و غایات آن ـ تصور شود و هم در عناصر و اجزای آن؛ به ‌ویژه
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

پیشگامان تحول در حوزه 1

حوزه

وقتی سخن از تحول می‌گوییم، یعنی تغییرات گسترده‌ای که نتایج مشهود و متفاوتی در یک دوره زمانی نه چندان طولانی به ارمغان آورد؛ اما این تحولات می‌تواند هم در اساس و کلیت نظام حوزه ـ یعنی نگرش‌ها و اهداف و غایات آن ـ تصور شود و هم در عناصر و اجزای آن؛ به ‌ویژه در برنامه‌ها و منابع و فرصت‌ها.

بخشی از کارنامه بالندگی و تحول در حوزه، به تغییر در زیرساخت‌های ذهنی و نگرشی و معرفتی شایع در میان حوزویان و رهبران آن برمی‌گردد که می‌توان آن را «تحول در نگرش‌ها» نامید؛

 

از قبیل: نوع نگاه به دین و اهداف و مأموریت‌های آن، قلمروی دین و شریعت، وظایف عالمان دینی، معنای رسالت و مفهوم امامت، وظایف و شرایط خاص دوره غیبت، علم دینی و اسلامی، تمدن اسلامی و... تأثیرات وسیع و شگرف امام خمینی و انقلاب اسلامی در حوزه را می‌توان در این نوع تحول، طبقه‌بندی کرد.

 

اما بخش دیگری از تحولات حوزه، مرهون تغییر و ابداع در حوزه برنامه‌های آموزشی، تبلیغی، درسی، تربیتی و... بوده و تحرک و پویایی محتوایی و ارتقای کارکردهای آن را سبب شده و در واقع از نوع «تحول در برنامه‌ها» است.

 

همچنین جهش و تحول برخی از مقاطع تاریخی حوزه نیز، مرهون توسعه جدی امکانات و زیرساخت‌ها، منابع انسانی، کالبدی و فیزیکی، مالی و تشکیلات سازمانی و سرمایه‌های اجتماعی، به دست رهبران والاهمت حوزه‌ها و نتیجه آن «تحول در منابع و فرصت‌ها» بوده است.

 

اما اندیشه تحول و اصلاح حوزه‌هاى علمیه، سخن جدیدى نیست و از دیرباز اندیشه مصلحان و دلسوزان حوزه را به خود مشغول داشته است.

 

 تلاش‌هاى فراوانى از سوى عالمان دردآشنا در یکی از ساحت‌های یادشده تحول صورت گرفته؛ چندان که در توفیقات و حرکت رو به کمال حوزه‌ها، نمی‌توان از نقش والای آن‌ها چشم پوشید.

 

در عین حال، تحقیق نشان می‌دهد، بزرگانی بوده‌اند که در هر سه عرصه یادشده تحول به بالندگی و اصلاح حوزه همت گماشته‌اند و به لحاظ عمق و وسعت تغییرات و تأثیرگذاری، پیشگامان و پرچمداران تحول حوزه به شمار می روند.

 

از این روی، ضمن پاسداشت مجاهدات مراجع و بزرگانی همچون حضرات آیات: حاج آقا حسین بروجردی، سیدمحسن حکیم، امام خمینی، سیدابوالقاسم خویی، سیدعلی سیستانی و نیز مصلحانی در غیر موقعیت مرجعیت، از قبیل: علامه محمدرضا مظفر و علامه سیدمرتضی عسکری

 نوشتار حاضر به فهرست اهمّ دیدگاه‌ها و اقدامات حضرات آیات: سیدمحمدهادی میلانی، شهید سیدمحمدباقر صدر (قدس‌سرهما) و رهبر معظم انقلاب (مدظله)، به عنوان مراجع پیشتاز و پیشگام در تحول حوزه پرداخته است. تکمیل این درآمد، نیازمند مجالی وسیع‌تر و زمانی فراخ‌تر است تا حق مطلب ادا شود.

 

آیت‌الله العظمی سیدمحمدهادی میلانی (1313 ـ 1395 ق)

مرجع بیدار حضرت آیت‌الله حاج سید محمدهادی میلانی در نجف و در خانواده اهل علم پا به هستی نهاد. اجداد او بخشی از سادات حسینی مدینه‌اند كه به آذربایجان کوچیده‌اند و نیای مادری او آیت‌الله شیخ محمدحسین مامقانی از فقهای بزرگ و پارسای قرن چهاردهم هجری است.

 

وی پس از گذراندن مقدمات علوم دینی، در دروس سطح از استادانی چون شیخ ابراهیم سالیانی و سید جعفر اردبیلی و حاج میرزا علی ایروانی و شیخ غلامعلی قمی و شیخ ابوالقاسم مامقانی بهره جست.

 

او همچنین از محضر اساتید بزرگی چون حضرات آیات: سیدابوالحسن اصفهانی، میرزا محمدحسین نائینی و آقا ضیاء‌الدین عراقی بهره‌‌های وافر برد و در طول بیست و سه سال حضور در دروس و محافل علمی این بزرگان بر آرا و نظریات دشوار فقهی و اصولی، پایه‌های علمی خود را استحكام بخشید.

 

تبحر وی در علوم عقلی مرهون شاگردی شیخ محمدحسین اصفهانی است؛ در علوم حدیث با آیت‌الله شیخ علی قمی مباحثه و مذاكره داشت و توانایی کلامی و تفسیری وی مدیون استاد بزرگ شیخ محمدجواد بلاغی بود و بعدها نیز در کنار فقه و  اصول، تفسیر تدریس می‌کرد.

 

حلقه درسی فقه و اصول ایشان بسیار با شكوه و مشهور به دقت عقلی و مهارت عرفی، و تسلط بر مبانی فقهی و اصولی بود و شاگردان فراوانی را تربیت كرد.

 

 تألیفات ایشان، علاوه بر رسائل و کتب پراکنده، تقریراتی است با نام «حاضرات فی فقه الإمامیه» در ده جلد، و کتاب نه جلدی «قادتنا كیف نعرفهم؟» حاصل یادداشت‌های ایشان در باب چهارده معصوم ـ علیهم السلام ـ و فضایل آن‌ها با استفاده از مدارك شیعه و سنّی. در ابعاد مرجعیت نیز ایشان در اعلام مواضع صریح علیه طاغوت و حمایت از انقلاب اسلامی پیشگام و متوجه اوضاع بین‌المللی مسلمین و حامی فعالیت‌های بین‌المللی تشیع بود.

 

دیدگاه‌ها

 

• توجه به رسالت‌های جهانی حوزه‌ها

• ایجاد حساسیت در حوزه نسبت به اهمیت تبلیغ و هجرت‌های کوتاه‌مدت تبلیغی

 

• عطف توجه حوزه به ارتباط و تعامل با دیگر مذاهب اسلامی و مراکز علمی آن‌ها در کشورهای مصر، سوریه، اردن و...

• تأکید بر ضرورت ایجاد نظام و سازماندهی در محتوا، برنامه و مدیریت آموزشی حوزه

 

• تقویت روحیه همدلی و تقریب نسبت به گرایش‌های داخلی حوزه، همچنین با فضاهای دانشگاهی، نویسندگان غیرمعاند، متفکران دیگر مذاهب و...

• پیوند ارگانیک میان مرجعیت و حوزه

 

اقدامات:

 

• تدوین و اجرای برنامه آموزشی منسجم و پیوسته، متفاوت از مراحل، سنوات و محتوای آموزشی رایج با اشراف ایشان

در این طرح، آموزش‌های حوزه در پنج مرحله صورت می‌گرفت: 

مرحله نخست؛ دوره سه ‌ساله مقدمات، شامل ادبیات عربی، صرف و نحو و تجزیه و ترکیب، منطق، خط، املا و انشا، ریاضیات، حفظ قرآن، دعاهای وارده و احادیث اخلاقی.

 

مرحله دوم؛ دوره سه‌ ساله شامل: بلاغت، اصول فقه در حد معالم، فقه در حد شرح لمعه، عقاید در حد باب حادی عشر و تاریخ.

مرحله سوم؛ دوره پنج ‌ساله شامل: آموزش رسائل و کفایه در اصول، مکاسب در فقه، شرح تجرید در اعتقادات، ادیان و مذاهب و تفسیر.

 

مرحله چهارم؛ دوره چهار ساله تخصصی فقه و اصول.

مرحله پنجم؛ تخصص و تحقیق در سایر علوم اسلامی به حسب ذوق و علاقه

 

• ایجاد برنامه‌های منظم تبلیغی و اعزام

 

• ابداع کارگاه‌های عملی نویسندگی، خطابه، مناظره تحت نظارت

• توسعه آموزش‌های مهارتی معطوف به رسالت حوزویان (خطابه، نویسندگی، ترجمه و ...)

• تفکیک برنامه، سنوات، شرایط و مراکز آموزشی علوم اسلامی به عمومی و تخصصی

 

• طراحی برنامه آموزشی ویژه برای علاقمندان غیرحوزوی علوم اسلامی

• تأسیس یا مشارکت در تأسیس مدارس علمیه جدید، وسیع و مجهز به امکانات آموزشی جدید در مشهد، قم و... (امام صادق، مدرسه عالی حسینی، مدرسه حقانی و ...)

 

• سامان‌دهی دروس جاری، ایجاد کرسی‌های جدید درسی حول اساتید برجسته

• ایجاد هسته‌ها و مراکز ویژه مطالعات و مناظرات بین مذهبی و بین ادیانی

• حمایت مالی، اجتماعی و محتوایی از ایده‌های نوی فضلای جوان حوزه در قم و مشهد

 

• توسعه جدی منابع مالی حوزه و خدمات رفاهی و تسهیلات مالی برای حوزویان

• ایجاد بسترهای اطلاع‌رسانی و تعاملی برای آشنایی و ارتباط حوزه با خارج از مرزهای مذهبی و ملی

• حمایت از تجدید و توسعه فضاهای آموزشی، کتابخانه‌ای و ستادی علوم اسلامی

 


منابع:

خبرگزاری رسا

 

گردآوری: مجتبی الهی خراسانی

 دانش‌آموخته و مدرّس سطوح عالی حوزه علمیه مشهد و عضو هیأت علمی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی

تهیه و تنظیم برای تبیان: محمد حسین امین گروه حوزه علمیه تبیان

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین