سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
پل سازی ار زمانهای بسیار قدیم در ایران معمول بوده است. در این مقاله به برخی از شاخص تربن پلهای استان فارس پرداخته خواهد شد.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

کندوکاوهای هنری در پل های فارس


 پل سازی ار زمانهای بسیار قدیم در ایران معمول بوده است. در این مقاله به برخی از شاخص تربن پلهای استان فارس پرداخته خواهد شد.


پل های تاریخی فارس

در ایران ساختن پل های کوچک و بزرگ از زمان های بسیار قدیم رواج داشته و پل هایی نظیر سی و سه پل، پل خواجو و پل کرخه بیش از 400 سال قدمت دارند. احتمالا قدیمی ترین و ابتدایی ترین شکل پل به زمانی بازمی گردد که بشر توانست با استفاده از تنه درختان و سنگ های بزرگ، امکان عبور از نهرها و دره ها و مسیل ها را فراهم آورد. از این رو ساخت پل و استفاده از آن در مناطق کوهستانی و دارای عوارض طبیعی، بیش از نواحی مسطح و کویری معمول بوده است. قدیمی ترین پل قوسی در ایران که آثار آن تاکنون نیز برجای مانده، پلی است که اورارتوها در قرن هشتم پیش از میلاد بر رود ارس بنا کردند. از دوره هخامنشی نیز پل های قوسی ای باقی مانده است. باستان شناسان انگلیسی، یکی از این پل ها را که در قرن چهارم و پنجم پیش از میلاد در پاسارگاد ساخته شده، شناسایی کرده و از زیر خاک بیرون آورده اند. این پل با 16 متر پهنا روی سه ردیف پایه، هر ردیف شامل پنج ستون سنگی، بنا شده و سطح روی آن از چوب بوده است. یکی از غنی ترین استان کشور به لحاظ آثار تاریخی استان فارس است که در اینجا به برخی از پلهای مشهور آن اشاره خواهیم کرد.

 پل مشیر

این پل در شهرستان کازرون و سر راه شیراز بوشهر واقع شده و در سال 1288 هـجری قمری به دستور «حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک» والی وقت فارس ملقب به مشیرالملک احداث شد و همچنان تا سال 135ظ  هـجری شمسی مورد استفاده بود. معمار این اثر ارزشمند شخصی به نام «حاج محمد رحیمی» است که اهالی و بومیان منطقه پل را به نام معمار آن می شناسند. این پل از قلوه سنگ و ملاط ساروج ساخته شده و نمای بیرونی و سطح روی آن با آجر کوره ای مفروش شده است. پل مشیر در خط مستقیم و با دهانه های متعدد، روی رودخانه ساخته شده و مصالح مورد استفاده در آن، سنگ با ملات گچ و ساروج است. نوع قوس طاق ها جناغی است و در ساخت آنها از سنگ های تراشیده منظم استفاده شده. همچنین در نمای پل نیز از سنگ های تراشیده استفاده شده است. پایه های پل در جهت دیگر موج شکن مدور است. با ساخت پل جدید جاده شیراز بوشهر، «پل مشیر»، دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد.

از دوره هخامنشی نیز پل های قوسی ای باقی مانده است. باستان شناسان انگلیسی، یکی از این پل ها را که در قرن چهارم و پنجم پیش از میلاد در پاسارگاد ساخته شده، شناسایی کرده و از زیر خاک بیرون آورده اند. این پل با 16 متر پهنا روی سه ردیف پایه، هر ردیف شامل پنج ستون سنگی، بنا شده و سطح روی آن از چوب بوده است.

 پل مهرنرسه

در 15 کیلومتری فیروزآباد، در تنگه ای در مسیر فیروزآباد – شیراز، در کوه جنوبی و کنار نقش برجسته اردشیر ساسانی، آثار یک کتیبه پهلوی در هفت سطر وجود دارد که ترجمه آن براساس مطالعات پروفسور «هنینگ» استاد زبان پهلوی دانشگاه لندن، چنین است: «این پل به دستور مهرنارسه ورزگ فرمازاد برای شادی روح او به هزینه خودش ساخته شد. هر کس از این راه عبور کند، برای مهر نارسه و پسرانش به دلیل ساختن این پل درود فرستد. با کمک و لطف خداوند، نادرستی و فریب در آنجا نخواهد بود». مهرنرسه یا مهرنارسه، از بزرگ ترین فرمانداران و وزیران ساسانی بود که وزارت سه پادشاه قرن پنجم میلادی را برعهده داشت و کارهای عمرانی بسیار انجام داد. بقایای اندکی از پل در این محل مشهود است.

پل های تاریخی فارس

 پل خان مرودشت

این پل نزدیک مرودشت و در مسیر شیراز اصفهان روی رودخانه کُر بنا شده و از آثار دورصفویه است که بین سال 1021 تا 1043 هـ . ق توسط «امامقلی خان» حکمران فارس ساخته شده است. انتخاب محل احداث پل با دانش زیاد صورت گرفته و پایه های پل روی بستر صخره ای رودخانه قرار دارد. همین امر موجب استحکام و ماندگاری پل در طول چند قرن شده است. اهمیت این انتخاب زمانی مشخص می شود که بدانیم در دوره اخیر برای احداث پل جدیدی در این محل، به علت نامناسب بودن خاک و لجن زار بودن اطراف رودخانه، نهادن پایه ها روی شالوده طبیعی ممکن نشد و از این رو، پلی آهنی تهیه کرده اند و آن را روی چند شمعک قرار داده اند. پل دارای پنج دهانه است و پایه های آن استحکام زیادی دارد. قسمتی از پل که در دوره های بعد مرمت شده کاملا متمایز است.

 پل ایزدخواست

این پل نزدیک روستای ایزدخواست و مجاور کاروانسرایی در مسیر کاروان رو شیراز اصفهان، در دوره صفوی ساخته شد. این پل 50/67 متر طول با احتساب جان پناه ها – 50/4 متر عرض و حداکثر سه متر ارتفاع دارد. طاق های پل جناغی است و در ساخت پل، علاوه بر قطعات سنگ لاشه، از آجر استفاده شده است.

 پل کوار

این پل در یک کیلومتری کوار و در مسیر قدیمی شیراز فیروزآباد که به کناره خلیج فارس منتهی می شد، روی رودخانه «قره آقاج» بنا شده و ظاهرا بنای اولیه آن به دوره ساسانی تعلق دارد که در دوره های بعد به ویژه دوره صفویه و قاجاریه بازسازی شده است. پل کوار 125 متر طول، 30/10 متر ارتفاع و 80/3 متر عرض – با احتساب جان پناه ها – و شش دهانه به ابعاد مختلف داشت که امروزه دو دهانه میانی آن فروریخته است. پایه ها در جهت بالادست و پایین دست دارای موج شکن های نوک تیز است که شکل های آنها با توجه به شالوده صخره ای و بازسازی های صورت گرفته، متفاوت است. مصالح مورد استفاده، قطعات سنگ های طبیعی به اشکال و ابعاد مختلف و ملات ساروج است. پایه های پل هر کدام جداگانه روی صخره های طبیعی بستر رودخانه قرار گرفته و به همین جهت، نقشه پل متناسب با موقعیت این صخره ها در بستر رودخانه شکل گرفته است. چنین ساختار و شالوده ای، سبب استحکام و ماندگاری زیاد پل کوار شده است. در قسمت انتهای جنوبی پل و میانه پایه، متکی به صخره کناره رودخانه و نیز روی اولین پایه انتهای شمالی پل، اتاقی قرار دارد که دسترسی به آنها در مواقع کم آبی از روی صخره بستر رودخانه و توسط چند پله صورت می گیرد. این اتاق ها جهت اطراق و استراحت مسافران یا اقامت محافظان پل مورد استفاده بود.

این پل به دستور مهرنارسه ورزگ فرمازاد برای شادی روح او به هزینه خودش ساخته شد. هر کس از این راه عبور کند، برای مهر نارسه و پسرانش به دلیل ساختن این پل درود فرستد

 پل دارابگرد

بقایای پل در12 کیلومتری داراب و کنار دروازه شهر قدیمی دارابگرد واقع شده و از آثار دوره ساسانی است. این پل، ارتباط شهر دارابگرد را با نقاط دیگر از روی خندق دور شهر فراهم می کرد. پل صد متر طول و 10/6 متر ارتفاع داشت و از قطعه سنگ هایی به ابعاد مختلف ساخته شده و احتمالا دارای طاق هایی مدور نیز بود.

پل نو

این پل که امروزه تنها بقایای پایه های آن برجای مانده، در دشت مرودشت و راه کاروان رو شیراز – اصفهان، روی رودخانه کر قرار دارد و احتمالا از آثار دوره صفوی است که در دوره های بعد تعمیر و مرمت شده است. نزدیک این پل، آثار شناخته شده کوه قلعه – از جمله کاروانسرا و آثار هخامنشی کوه ایوب قرار گرفته است. از آنجا که این بنا به پل نو شهرت داشت، باید در این محل پل قدیمی تری بوده باشد. امروزه آثار اندکی از پل قدیمی قابل شناسایی است. در سال های اخیر، برای گذر از رودخانه، لوله های بتونی بزرگی در کنار هم و در بستر رودخانه قرار داده اند که آسیب های زیادی به این پل وارد آورده است.

 پل رودخانه خشک شیراز

این پل در داخل شهر شیراز و نزدیک دروازه اصفهان واقع شده و ظاهرا از ساخته های کریم خان زند است که بعدها تعمیر و بازسازی شده است. این پل به نام پل «علی ابن حمزه» نیز مشهور است.

بخش هنری تبیان


منبع

روزنامه شرق

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین