سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
گذشته از تأییدات غیبی معتبر كه مؤید زیارت عاشورایند، سندی صحیح برای آن ذكر شده است... و چه بسیار افرادى كه از بركت زیارت عاشورا به حوائج خود رسیدند و چه بسیار علمایى كه آن را تجربه كردند و به درجه معنوى نائل شدند.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

سندی محکم و متنی محکمتر

زیارت عاشورا

گذشته از تأییدات غیبی معتبر كه مؤید زیارت عاشورایند، سندی صحیح برای آن ذكر شده است... و چه بسیار افرادى كه از بركت زیارت عاشورا به حوائج خود رسیدند و چه بسیار علمایى كه آن را تجربه كردند و به درجه معنوى نائل شدند.
 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در عقیده عقلانی شیعه، حساب کلام خدا و کلام معصومین علیهم السلام که متصل به وحی است، از حساب کلام دیگران جداست.

 پی بردن به اینکه آیا فلان حدیث واقعا از خانه وحی صادر شده یا نه، آنقدر برای شیعه مهم بوده است که اقدام به تأسیس علم رجال یا شخصیت شناسی نمود و علاوه بر دقت در تدوین مجموعه های حدیثی معتبر، درباره مورد اعتماد بودن اشخاص بسیار سختگیری کرد و حتی در تاریخ حدیث می بینیم عالمان و افراد جلیل القدری به سبب نقل کردن روایت کردن از افراد ضعیف، با اینکه شخصیت ایمانی والایی داشته اند، مورد طرد واقع شده اند.

 

این سختگیریها درباره روایات مستحبات کمتر بوده است اما با این حال می بینیم، علمای شیعه در طول تاریخ نسبت به برخی از آنها اهتمام فوق العاده داشته و بسیار مورد توجه قرار داده اند که در این میان اقبال به «زیارت عاشورا» در بزرگان شیعه و در عموم مؤمنان بسیار چشمگیر است.

 

بسیاری از بزرگان و محققان، با توجه به متن قویم زیارت عاشورا، آن را بی نیاز از بررسی های سندی می دانند که جای شک و تردیدی در انتساب آن به خانه وحی نمی گذارد؛ اما با این حال تحقیقات و بررسی سندی و روایی ارزشمندی که بزرگان علم رجال در این زمینه انجام داده اند، حجت را بر مستشکلین تمام می کند.

 

حتی در روایات ضعیف السند، بسیاری از علما، عمل اصحاب و شهرت را جبران کننده ضعف سند می دانند؛ چه رسد به روایت زیارت عاشورا با آن متن محکم و با این همه توجه و اهتمام از سوی قاطبه علما و مؤمنان نسبت به آن.

 

آیت الله تبریزی

بیان آیت الله تبریزی

 

مرحوم «آیت الله العظمی شیخ جواد تبریزی» می فرماید:

«زیارت عاشورا از نظر سند صحیح مى باشد و هیچ گونه تحریفى در آن صورت نگرفته و اگر كسى مى گوید كه تحریف شده، باید دلیل اقامه كند كه از اقامه دلیل عاجز است؛ و فقط انكار مى كند تا مشهور شود (خالف تعرف).

 

نباید به حرف چنین اشخاصى گوش داد، نسخه «مصباح المتهجد» موجود است و در آن زیارت عاشورا به شكل معروف موجود مى باشد. نسخه اى كه من مشاهده كردم به زمان شیخ طوسى (قدس سره) بر مى گردد.

 

اصلاً این گونه زیارات به سند احتیاج ندارند، بلكه زیارت عاشورا مجرّب است هرچند كه بعضى به همین شكل معروف نقل كرده اند، مثل محمد بن المشهدى (قدس سره) در «المزار»، ابن طاووس (قدس سره) در «مصباح» و شهید اول (قدس سره) در كتاب «مزار» و...

 

و چه بسیار افرادى كه از بركت زیارت عاشورا به حوائج خود رسیدند و چه بسیار علمایى كه آن را تجربه كردند و به درجه معنوى نائل شدند. اصلاً این گونه زیاراتى كه مجرّب هستند و آثار آن بر همه ظاهر شده است، احتیاج به سند ندارند.

 

و با همه این احوال، زیارت عاشورا به همین شكل موجود محكم است و جاى تردیدى در آن نیست. بخوانید و مرا دعا كنید كه به دعاى خیر شما احتیاج دارم. خداوند آنان را كه در جهت دفاع از مظلومیت اهل بیت (علیهم السلام) تلاش مى كنند، موفق گرداند، ان شاء اللّه تعالى. (1)

 

آیت الله شبیری زنجانی

تحقیق آیت الله زنجانی

 

در ادامه تحقیقی از «آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی» كه یكی از فقهای برجسته معاصر بوده و محققی بزرگ  و کم نظیر در علم رجال به شمار می آید،  تقدیم می‌گردد: (2)

 

باسمه تعالی

گذشته از تأییدات غیبی معتبر كه مؤیّد زیارت عاشورایند، سندی كه در كتاب «مصباح المتهجد» برای آن ذكر شده است، سندی صحیح است.

 

نتیجه تحقیق در آن مبنی بر این است كه: در این كتاب بعد از بیان زیارت حضرت سید الشهداء از علقمه آمده است كه: "محمد بن خالد طیالسی از زبان سیف بن عمیره نقل كرده است كه وی گفت: همراه صفوان بن مهران جمّال و گروهی از یارانمان به نجف اشرف رفتیم.

 و پس از زیارت، صفوان رو به سمت امام حسین (كربلا) كرد و به ما گفت: «از همین بالا سر حضرت امیر مومنان علیه السلام امام حسین را زیارت می‌كنیم.

 من با امام صادق علیه السلام بودم كه او به سوی حضرت حسین علیهما السلام اشاره كرد». سیف ‌می‌گوید: آنگاه صفوان شروع به خواندن زیارتی كرد كه علقمه از محمد بن حضرمی و او از امام باقر علیه السلام در روز عاشورا نقل كرده بود."

ظاهر این عبارت می‌‌رساند كه حضرت صادق علیه السلام با همین زیارتی كه علقمه از امام باقر نقل كرده، اشاره نموده و زیارت كرده است.

 

در سند یاد شده، هیچ شكی در وثاقت (مورد اطمینان بودن) «سیف بن عمیره» و «صفوان بن مهران نیست» [و در كتب رجالی به وثقات ایشان تصریح شده است]، اما دو نكته باید ارزیابی شود:

 

الف- ارتباط با محمد بن خالد یا همان طرق به وی (یعنی كلام محمد بن خالد از كجا یا توسط چه كسی به ما رسیده است؟)

ب-  وثاقت خود محمد بن خالد (یعنی آیا محمد بن خالد فرد قابل اطمینان و راستگویی هست؟)

 

نكته اول یا همان طرق به محمد بن خالد را با دو بیان می‌توان اثبات كرد:

 

بیان اول: با بررسی سند و به خصوص عبارت «رَوَی محمدُ بنُ خالد...» – و به شكل «رُوِیَ عن محمدِ بنِ خالد» نبودن آن-  مشخص می‌شود كه در نزد شیخ طوسی نسبت این روایت به محمد بن خالد طیالسی ثابت بوده است. و همین در اعتبار این سند از این جهت كافی است. [یعنی شیخ طوسی فرموده: محمد بن خالد گفته است... نه اینکه بگوید: از محمد بن خالد نقل شده است...]

 

بیان دوم: به ظاهر، این حدیث [مستقیما] از كتاب محمد بن خالد اخذ شده است. در كتاب «الفهرست» كتابی به وی نسبت داده شده است كه از طرق حسین بن عبید الله غضائری و او از احمد بن محمد بن یحیی عطار و او نیز از پدرش و وی از محمد بن علی بن محبوب و محبوب از محمد بن خالد روایت كرده است.

 

همه‌ این یادشدگان از بزرگان و معتمدان شیعه هستند. به خصوص احمد بن محمد بن یحیی عطار كه از مشایخ اجازه نیز بوده است. مشایخ اجازه‌ای  كه بنابر تحقیق در قله وثاقتند.

 

اما نكته دوم  یا همان وثاقت محمد بن خالد كه امور متعددی بر آن دلالت دارد:

 

1- نقل روایت توسط محمد بن علی بن محبوب كه از بزرگان شیعه است از محمد بن خالد. این امر دلیل اعتماد وی به محمد بن خالد است و مورد وثوق بودن اوست.

 

2- دست یابی بزرگان مورد وثوق  به كتابهای گروهی از راویان مانند سیف بن عمیره و محمد بن معروف و رزیق بن زبیر از طرق طیالسی.

 

[برای نمونه دانشمندی چون] محمد بن جعفر رزّاز كه از بزرگان مورد اعتماد شیعه است از طرق طیالسی كتابهای آن دو را روایت كرده است كه این دلیل بر اعتماد رزاز به طیالسی است.

 

[نمونه دیگر] روایت كتاب رزیق توسط عبد الله بن جعفر حمیری از طرق محمد بن خالد.

همچنین بن زیاد اصول بسیاری را از طرق طیالسی روایت كرده است (بن زیاد با آنكه واقفی است اما مورد وثوق شیخ و نجاشی است).

 

3- روایت بسیاری دیگر از راویان مورد اعتماد و اجلّاء ثقات از طیالسی علاوه بر موارد یاد شده. [مانند]:

 

سعد بن عبد الله، سلمة بن خطاب كه به ظاهر ثقه است، پسرش عبد الله بن محمد بن خالد، علی بن ابراهیم و علی بن سلمیان رزازی، محمد بن حسن صفار، محمد بن حسین، معاویة بن حكیم.

 

آنچه یاد شد، از قویترین نشانه‌های وثاقت طیالسی است. شایان ذكر است كه حتی ابن غضائری كه معروف است به اشتباه بسیاری از ثقات را جرح كرده است، درباره طیالسی، جرحی از وی نرسید است.

 

بنابر این در مورد اعتماد بودن طیالسی هیچ شكی نیست. لذا سند زیارت عاشورا از این طریق صحیح و بدون خدشه است.

موسی حسینی شبیری زنجانی

بیستم جمادی الاولی


منابع:

(1)   سایت آیت الله العظمی شیخ جواد تبریزی

(2)   شیعه نیوز

تهیه و فرآوری : حامد رهنما ، گروه حوزه علمیه تبیان

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین