سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
اخلاص و صداقت، دو شرط اصلی منبر رفتن و روضه خوانی، است .
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

پله اول و دوم منبر

قسمت اول

كتاب لؤلؤ و مرجان

اخلاص و صداقت، دو شرط اصلی منبر رفتن و روضه خوانی، است .

 

به نام خدا

در لزوم برقراری منبرها و مجالس روضه و وعظ شکی وجود ندارد و نمی توان جایگزینی برای آن معرفی کرد. اما از سوی دیگر همواره باید نواقص و اشتباهات را اصلاح کرد.

 گام اول را باید از خود و صنف خودمان برداریم. چنان که استاد مطهری می گوید:

 

«مسجدها باید محفوظ بماند، امامت جماعت‏ها باید محفوظ بماند، منبرها باید محفوظ بماند، روضه‏ها باید محفوظ بماند، ذكر مصیبت‏ها باید محفوظ بماند اما باید اصلاح شود.

 

 تحریفات در ذكر مصیبت‏ها الى ماشاءاللَّه است. جعل، دروغ، وضع در این قضایا الى ‏ما شاء اللَّه است و اینهاست كه روضه‏ها و ذكر مصیبت‏ها را كم اثر كرده والّا اصل روضه‏ و ذكر مصیبت باید باقى بماند و مسأله امام حسین و اشك ریختن براى امام حسین و محرّم و عاشورا و تظاهرات براى محرّم و دسته بیرون آمدن، تمام اینها باید محفوظ بماند.

 

ولى البته من نمى‏گویم حتما باید به آن شكلى كه از زمان قاجاریه معمول شده كه بیشتر از قفقاز به این طرف آمده انجام شود و حتما اینها هم باید باشد.

اینها كارهاى جدیدى است كه بیرون آمده، بسیارى از اینها درست نیست و باید عزاداریها را اصلاح كنیم. شیعه قسمتى از كیان خودش را با همین حَنین‏ها و ناله‏ها و فریادها و شكایت كردن از ظلم‏ها حفظ كرده‏است.» (1)

 

در این نوشتار با استفاده از کلمات «استاد شهید مطهری» به لزوم دو شرط اساسی «اخلاص» و «راستگویی و مستند سخن گفتن» برای اهل منبر می پردازیم و در نوشتار بعدی کلماتی گرانبها از مرحوم «آیت الله بهجت» در این باره ذکر می شود.

 

با توجه به اینکه در این نوشتار، اغلب سخنان استاد شهید مطهری، مرتبط با کتاب «لؤلؤ و مرجان» محدث نوری است، قدری به معرفی این کتاب پرداخته می شود.

 

معرفی اجمالی «لؤلؤ و مرجان»

 

عالم محقق، محدث نوری در مقدمه كتاب به بیان فضیلت گریستن و گریاندن در عزای امام حسین علیه السلام اشاره می‏كند و در متن كتاب به دو شرط اساسی قبول این عبادت، به عنوان دو پله منبر، یعنی اخلاص و صدق می‏پردازد و در پایان، ناپسندی گوش دادن به اخبار دروغ و تكلیف شرعی در قبال دروغگویان اهل منبر را یادآور می‏شود.

 

در فصل اول، در بحث از «اخلاص» به عنوان اولین پله منبر و شرط اساسی قبول آن؛ کسانی را كه منبر را وسیله كسب و تجارت خود قرار داده‏اند، محكوم می‏كند و آنان را مصداق ریاكار، مستأكل به آل محمد علیهم السلام، فروشنده آخرت به دنیا و واعظ بی‏عمل می‏داند. این عناوین از متون روایات گرفته شده و در اخبار، بسیار سرزنش شده‏اند.

 

اما در مقابل، مرحوم حاجی، با استناد به روایات، دادن هدایای مالی به روضه‏خوانان را كاری پسندیده ارزیابی می‏كند.

 

دومین پله منبر و دومین شرط اساسی آن، راستگویی است كه در فصل دوم از آن بحث شده است. این فصل بیش از نیمی از حجم كتاب را به خود اختصاص داده است.

 

 هدف اساسی مؤلف در این‏جا، جلوگیری از ذكر حكایات بدون مدركی است كه به خصوص در واقعه عاشورا، به كثرت نقل می‏شده و متأسفانه هنوز هم نقل می‏شود و اهل منبر برای گرم كردن مجلس و هر چه بیشتر سوزناك جلوه دادن مصایب اهل بیت علیهم السلام، به ذكر آن می‏پردازند؛ غافل از آن كه با این كار چهره واقعی اهل بیت علیهم السلام تحریف و ضربه‏های اساسی به مبانی مذهبی مردم وارد می‏گردد.

 

محدث نوری این فصل را با ستایش راستگویی و مذمت دروغگویی آغاز می‏كند و با احاطة كم نظیری كه در اواخر عمر شریفش به اخبار اهل بیت علیهم السلام داشته، در هر قسمت به ذكر گروه‏های مختلف احادیث می‏پردازد. پس از آن، اقسام دروغ و احكام هر یك را با دیدگاهی فقیهانه بر می‏رسد.

 

در ادامه به بیان معنی دروغ در نقل حكایات تاریخی می‏پردازد و با بحثی اصولی، ملاك‏های نقل اخبار و وقایع تاریخی را پی می‏گیرد.

حاجی نوری کتابش را با دیدگاهی تاریخی و با ذكر نمونه‏های حكایاتی كه بدون سند معتبری شایع شده است، خاتمه می‏دهد.

 

مباحث فقهی و اصولی كه در لا به لای كتاب مورد توجه بوده است، معمولا به اختصار بیان شده، ولی در مباحث حدیثی و تاریخی، تفصیل و عمق مطالب ستودنی است. (2)

 

توصیف استاد مطهری از «لؤلؤ و مرجان»

 

«كتاب لؤلؤ و مرجان‏ كه من در موضوع حادثه عاشورا نام مى‏بردم از مرحوم حاجى نورى (رضوان اللَّه علیه)، درست یك قیام به وظیفه بسیار مقدسى است كه این مرد بزرگ كرده است، مصداق قسمت اول این حدیث است كه‏ «إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فِی أُمَّتِی فَلْیُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَه». (3) در این‏طور موارد وظیفه علماست كه حقایق را بدون پرده به مردم بگویند ولو مردم خوششان نمى‏آید. وظیفه علماست كه با اكاذیب مبارزه كنند و مشت دروغگویان را باز كنند.» (4)

همچنین می فرماید:

«من این كتاب را از اول تا آخر خواندم، فوق العاده تحت تأثیر آن قرار گرفتم و مكرر در مكرر از این كتاب ترویج و تبلیغ كرده‏ام.» (5)

استاد در جایی دیگر، بیان مفصلتری دارند:

 

«مرحوم حاج میرزا حسین نورى (اعلى اللَّه مقامه) استاد مرحوم حاج شیخ عباس قمى و مرحوم حاج شیخ على اكبر نهاوندى در مشهد و مرحوم حاج شیخ محمدباقر بیرجندى محدث، بسیار مرد فوق العاده‏اى بوده است، مُحدّث است؛ ولى در فن خودش فوق العاده متبحّر است، عجیب متبحّر است.

 

از آن حافظه‏هاى بسیار قوى بوده است و مرد باذوقى هم بوده است و مرد بسیار با شور، با حرارت، با ایمان. گو اینكه این مرد بعضى از كتابها نوشت كه شأن او نبود و علماى وقت هم ملامتش كردند، ولى معمولا كتابهایش خوب است.

 

مخصوصاً كتابى در موضوع منبر نوشته است به نام «لؤلؤ و مرجان». این كتاب با اینكه كتاب كوچكى است، فوق العاده كتاب خوبى است.

 

در این كتاب راجع به وظایف اهل منبر سخن گفته است. همه این كتاب در دو فصل است: یك فصل [در] اخلاص، یعنى خلوص نیت، كه شرط اول گوینده، خطیب، واع1 روضه‏ خوان خلوص نیت است، كه وقتى منبر مى‏رود، روضه‏ مى‏خواند به طمع پول نباشد، به طمع دیگرى نباشد، و چقدر عالى در این موضوع بحث كرده است، كه من وارد بحثش نمى‏شوم.

 

پایه دوم صدق و راستى است و در اینجاست كه موضوع راست گفتن و موضوع دروغ گفتن [و] انواع دروغها [را بیان كرده،] كه من خیال نمى‏كنم در هیچ كتابى درباره دروغ به طوركلى، به اندازه‏ این كتاب بحث شده [باشد]. اخبار و روایاتش و انواع دروغ آنجا ذكر و تشریح شده است.

 

چنین كتابى شاید در دنیا وجود نداشته باشد. عجیب این مرد تبحّر به خرج داده است! این مردِ بزرگ، در همین كتاب خودش نمونه‏هایى، آن هم نمونه‏هایى از دروغهایى كه معمول است و اینها را به این حادثه بزرگ، حادثه تاریخى كربلا، نسبت مى‏دهند ذكر كرده است.

 

 آنچه كه من عرض مى‏كنم غالباً یا همه آن همانهایى است كه مرحوم حاجى نورى هم از آنها ناله كرده است، و حتى این مرد بزرگ صریحاً مى‏گوید:

 امروز باید عزاى حسین را گرفت، اما براى حسین در عصر ما یك عزاى جدیدى است كه در گذشته نبوده است و آن عزاى جدید این همه دروغهاست كه درباره حادثه كربلا گفته‏ مى‏شود و احدى جلو این دروغها را نمى‏گیرد.

 

 امروز بر این مصیبت حسین بن على باید گریست، نه بر آن شمشیرها و نیزه‏هایى كه در آن روز بر پیكر شریفش وارد شد.» (6)

ادامه دارد...


پی نوشت ها:

(1)   مجموعه ‏آثار استاد شهید مطهرى، ج‏24، ص276، لزوم اصلاح عزاداریها

(2)   کتابخانه اینترنتی سایت تبیان

(3)   الكافی، ج1، ص54، باب البدع و الرأی و المقاییس

(4)   مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهرى، ج‏17، ص131، با اندکی تغییر

(5)   مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهرى، ج‏17، ص 71 و72، با اندکی تغییر

تهیه و تنظیم : رهنما ، گروه حوزه علمیه تبیان

ظ
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین