سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
اینکه درس خواندن خوب است، شیوه مند هم هست، راه و روش هم دارد، مساله تازه ای نیست. همه طلبه ها می دانند باید درس بخوانند. از این میان گروهی هستند که با اسلوب، شیوه و روش درس خواندن آَشنا هستند.
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

دو نکته طلبگی برای درس خواندن

 

تحصیل طلبه

اینکه درس خواندن خوب است، شیوه مند هم هست، راه و روش هم دارد، مساله تازه ای نیست. همه طلبه ها می دانند باید درس بخوانند. از این میان گروهی هستند که با اسلوب، شیوه و روش درس خواندن آَشنا هستند.

 یکی از راه ها و روش های موثری که می تواند فراگیری و یادگیری درس را آسان تر کند، یادداشت برداری است.

غالبا وقتی استاد مطلبی را می گوید که احساس می کنیم باید آن را درحافظه موقت مان بایگانی کنیم، سعی می کنیم در لابلای سطور و یا کنار کتاب یادداشت کنیم تا بعد از چندین بار مطالعه، کاملا آن را یاد گرفته و اصطلاحا برای ما ملکه شود.

اما خود این نوشتن هم راه و روش دارد، اسلوب دارد، تکنیک دارد.

خیلی ها مطلب می نویسند اما بعدا نمی توانند آن را پیدا کنند. یا طوری می نویسند که اگر کس دیگری بخواهد آن را بخواند هرگز نخواهد توانست.

 برخی هم آنقدر پراکنده نویسی می کنند که معلوم نیست کتاب مطالعه می کنند یا یادداشت های خودشان را به هر حال آش شله قلمکاری می شود که فقط آشپزش می فهمد چه کار می کند.

به هر حال در این مقاله به شیوه های نوشتن درس اشاره می کنیم. البته با دو سخن زیبا از مراجع بزرگوار، مقاله امروز را خدمت شما خوانندگان عزیز ارائه می کنیم.

کلامی از بزرگان

آیة الله فاضل لنکرانی (دامت برکاته) که از مراجع عظام و اساتید معظم درس خارج حوزه علمیه قم بود می فرماید:

آنچه برای یک طلبه مهم است، آن است که علاوه بر اینکه تمامی گفته‌های استاد را در حافظه اش ضبط می نماید، باید آن ها را با معیارهای فکری مورد قبول خود سنجیده و صحت و سقم آن را از نقطه نظر خود تشخیص دهد... یعنی در همان جلسه درس مساله را تمام کند و شب برای آنکه این مطالب را فراموش نکند آن ها را یادداشت کند.(1)

یکی دیگر از اساتید درس خارج می فرماید:

امام خمینی رحمه الله در درس خود در مسجد سلماسی قم، به طلاب می فرمودند: اگر بیست سال هم بر سر درس ما حاضر شوید، هیچ نتیجه ای نمی گیرید، مگر آنکه قبل از درس مطالعه کرده و با انتخاب نظریه بر سر درس حاضر شوید.(2)

شیوه‌های نوشتن درس

نوشتن درس اساتید (تقریر) از امتیازهای حوزه‌های علمیه است که از زمان‌های دور شروع شده و هنوز هم ادامه دارد.

اولین کسی که اقدام به این کار کرد، مؤلف مفتاح الکرامه بود که درس استادش مرحوم بحرالعلوم را تقریر کرد.(3) و بعدها با کوشش مرحوم آیة الله بروجردی رحمه الله در قم به صورت عادت عمومی طلاب درآمد.(4)

این کار به چند صورت انجام می گیرد:

1ـ نوشتن در جلسه درس به صورت کامل; این شیوه، معمولی‌ترین روشن است که معمولا به همان صورت بایگانی می شود و گاهی حواشی مختصری برآن اضافه می شود.

در این نوشته ها، معمولا ساختار جملات گفتاری - نه نوشتاری - است و به خاطر تند نوشتن مرتب نیست و لذا ارزش علمی چندانی ندارد بلکه در حکم یک نوار ضبط صوت است. لذا، برخی مراجع این روش را مفید نمی دانند.(5)

2ـ نوشتن رؤوس و کلیات مطالب استاد در جلسه درس، که برای حفظ مطالب استاد مفید است.

3ـ نوشتن مشروح درس استاد بعد از اتمام کلاس.

در این شیوه، شاگرد با توجه به پیش مطالعه و مباحثه، در سر درس گوش می دهد و یا به سؤال و اشکال می پردازد و در نهایت نظریه ای را انتخاب می کند و پس از درس، آن مطالب را به صورت منظم و مستدل می نویسد و حواشی و نظریات خود را اضافه می کند.

این شیوه، مورد تاکید بسیاری از بزرگان و موجب گسترش فقه و اصول و پیشرفت علمی بزرگان بوده است.(6) و حتی رهبر انقلاب (دامت برکاته) می فرماید:

یکی از عواملی که مرحوم آیة الله العظمی خویی را در کار گسترش فقه و اصول موفق کرد این بود که درس‌های ایشان به شکل منظم و مرتب نوشته می شد.(7)

4ـ نوشتن خلاصه درس بعد از کلاس; این شیوه، وقت کمتری را می گیرد و می تواند با روش سوم جمع گردد تا در موقع مراجعه مجدد، مطالب آماده و سریعا قابل دسترسی باشد.

شیوه‌های مباحثه درس

مباحثه یکی از امتیازهای بزرگ حوزه‌های علمیه است که بسیاری از مراکز علمی دنیا از آن بی بهره اند و موجب تثبیت مطالب در ذهن و رفع ابهام‌های درس و جوشش فکری افراد می گردد.

در این مورد، طلاب از روش‌های مختلفی استفاده می کنند.

1ـ روش روخوانی

یعنی، در مباحثه روزانه، یک نفر از روی نوشته خود (که در کلاس نوشته است) می خواند و دیگری گوش می دهد.

در یک آمارگیری نمونه ای که در حوزه علمیه قم به دست نگارنده صورت گرفت، 8معلوم شد که 45% از طلاب این گونه عمل می کنند.

2ـ روش تقریر

در این شیوه، یک نفر مطالب استاد را - بدون خواندن از روی نوشته - برای طرف مقابل تقریر می کند و مثل یک استاد بیان می کند و به سؤالات و اشکال‌های او پاسخ می گوید.

3ـ روش نقد و بررسی

برخی از طلاب، در مباحثه بعد از نقل کلمات استاد، آن ها را مورد نقد و بررسی قرار می دهند و با توجه به منابع دیگر به تفکر و تامل پیرامون آن ها می پردازند.

4ـ روش تحقیق جمعی

ما این شیوه را در شیوه‌های تدریس و نیز در روش‌های تحصیل توضیح دادیم.

5ـ روش پیش مباحثه

در این شیوه، طلاب ابتدا موضوع درس روزآینده را مطالعه می کنند و با توجه به منابع، در مورد اقوال و ادله آن به بحث و بررسی می پردازند. و یک نفر مثل یک استاد درس آینده را تقریر و استدلال می کند و به اشکال‌های دوستان خود پاسخ می دهد و سپس به جمع بندی مطالب می پردازد. در آمارگیری که در حوزه علمیه قم به دست نگارنده صورت گرفت 34% از افراد با این شیوه مباحثه می کنند.

بررسی: هر کدام از این شیوه ها نقاط قوت و ضعف دارد و با روش‌های خاص از تدریس و تحصیل سازگار است. ما به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

روش اول و دوم برای فهم کلام استاد مفید است و مناسب درس‌های سطح حوزه است.

روش سوم موجب تقویت قوه استنباط افراد می شود; هر چند برای افراد مبتدی در درس خارج دشوار است.

روش پنجم بهترین نوع مباحثه درس خارج است; چرا که قدرت استدلال و حل مساله و قوه استنباط افراد را تقویت می کند. ذهن خلاق و فعال می شود و در حقیقت مرحله نازل تدریس است و قدرت بیان طلاب را تقویت می کند.

کلامی از بزرگان

یکی از اساتید حوزه می فرماید:

یک روش مباحثه در درس خارج، همان تقریر درس استاد است; یعنی فقط می خواهند درس استاد را مباحثه کنند و چند نفر جمع می شوند و درس را برای یکدیگر تقریر می کنند; این مرحله نازله مباحثه درس خارج است; البته مفید هم هست، در حد حفظ کردن و تسلط بر مطالب استاد.(8)


منابع:

پایگاه راه و رسم طلبگی

1) مجله نور علم، دوره سوم، ش 8، ص 23.

2) این مطلب را آیة الله مؤمن (دامت عزه) حضورا برای نگارنده نقل کردند.

3) مجله حوزه، ش 51، ص 91.

4) همان، ش 43 - 44، ص 248.

5) ر ک: مجله نور علم، شماره 8، دوره 3، ص 23، سخنان آیة الله فاضل لنکرانی (دامت برکاته).

6) ر ک: مجله حوزه، ش 43 - 44، ص 248 و ش 1، ص 20.

7) همان، ش 53، ص 27.

8) روزنامه جمهوری اسلامی، شماره 3869، ص 12.

 

تهیه و فرآوری: محمد حسین امین گروه حوزه علمیه تبیان

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین