سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
نمونه‏ى عینى و عملى راه مستقیم و اسوه و الگو براى قدم برداشتن در راه، رهبران آسمانى هستند. آنها در دستورات خود درباره‏ى تمام مسائل زندگى از قبیل كار، تفریح، تحصیل، تغذیه، انفاق، انتقاد، قهر، صلح و علاقه به فرزند و، نظر داده و ما را به اعتدال و میانه‏روى س
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

راه مستقیم چه راهی است ؟


نمونه‏ى عینى و عملى راه مستقیم و اسوه و الگو براى قدم برداشتن در راه، رهبران آسمانى هستند. آنها در دستورات خود درباره‏ى تمام مسائل زندگى از قبیل كار، تفریح، تحصیل، تغذیه، انفاق، انتقاد، قهر، صلح و علاقه به فرزند و، نظر داده و ما را به اعتدال و میانه‏روى سفارش كرده‏اند.


راه
راه وسوسه‏هاى شیطان یا راه خدا

اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ (حمد6) (خداوندا!) ما را به راه راست هدایت فرما.

پس از اظهار تسلیم در برابر پروردگار و وصول به مرحله عبودیت و استعانت و استمداد از ذات پاك او نخستین تقاضاى بنده این است كه او را به راه راست، راه پاكى و نیكى، راه عدل و داد، و راه ایمان و عمل صالح هدایت فرماید، تا خدایى كه همه نعمتها را به او ارزانى داشته، نعمت هدایت را نیز بر آن بیفزاید.

امیر مؤمنان على (علیه السلام) در تفسیر جمله اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ مى‏فرمایند:ادم لنا توفیقك الذى اطعناك به فى ماضى ایامنا، حتى نطیعك كذلك فى مستقبل اعمارنا:

" خداوندا توفیقاتى را كه در گذشته بر ما ارزانى داشتى و به بركت آن تو را اطاعت كردیم، هم چنان ادامه ده تا در آینده عمرمان نیز تو را اطاعت كنیم" (معانى الاخبار و تفسیر امام حسن عسكرى طبق نقل تفسیر صافى ذیل آیه فوق)

امام صادق (علیه السلام) نیز  مى‏فرمایند: ارشدنا للزوم الطریق المؤدى الى محبتك، و المبلغ الى جنتك، و المانع من ان نتبع اهوائنا فنعطب، او ان ناخذ بآرائنا فنهلك‏

«خداوندا ما را بر راهى كه به محبت تو مى‏رسد و به بهشت واصل مى‏گردد، و مانع از پیروى هوس‌های كشنده و آراء انحرافى و هلاك كننده است، ثابت بدار.»  (معانى الاخبار و تفسیر امام حسن عسكرى، طبق نقل تفسیر صافى)       

كلمه‏ى «صراط» بیش از چهل مرتبه در قرآن آمده است. انتخاب راه و خط فكرى صحیح، نشانه‏ى شخصیت انسان است

در قرآن مجید دو نوع هدایت مطرح شده است:

الف: هدایت تكوینى، نظیر هدایت زنبور عسل كه چگونه از شهد گل‌ها بمكد و چگونه كندو بسازد. و یا هدایت و راهنمایى پرندگان در مهاجرت‏هاى زمستانى و تابستانى. آنجا كه قرآن مى‏فرماید: «رَبُّنَا الَّذِی أَعْطى‏ كُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‏» (طه، 50) بیانگر این نوع از هدایت است.

ب: هدایت تشریعى كه همان فرستادن انبیاى الهى و كتب آسمانى براى هدایت بشر است.

كلمه‏ى «صراط» بیش از چهل مرتبه در قرآن آمده است. انتخاب راه و خط فكرى صحیح، نشانه‏ى شخصیت انسان است.

راههاى متعدّدى در برابر انسان قرار دارد كه او باید یكى را انتخاب كند:

راه خواسته‏ها و هوس‏هاى خود.

راه انتظارات و هوس‏هاى مردم.

راه وسوسه‏هاى شیطان.

راه طاغوت‏ها.

راه نیاكان و پیشینیان.

راه خدا و اولیاى خدا.

انسان مؤمن، راه خداوند و اولیاى او را انتخاب مى‏كند كه بر دیگر راه‌ها امتیازاتى دارد:

الف: راه الهى ثابت است، بر خلاف راه‏هاى طاغوت‏ها و هوس‏هاى مردم و هوس‏هاى شخصى كه هر روز تغییر مى‏كنند.

ب: یك راه بیشتر نیست، در حالى كه راه‏هاى دیگر متعدّد و پراكنده‏اند.

ج: در پیمودن آن، انسان به مسیر و مقصد مطمئن است.

د: در پیمودن آن، شكست و باخت وجود ندارد.

راه مستقیم، راه خداست. «إِنَّ رَبِّی عَلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» (هود، 56) راه مستقیم، راه انبیاست. «إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ عَلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» (یس، 3 4) راه مستقیم، راه بندگى خداست. «وَ أَنِ اعْبُدُونِی هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ» (یس، 61) راه مستقیم، توكّل و تكیه بر خداست. «مَنْ یَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» (آل عمران، 101) راه مستقیم، یكتاپرستى و تنها یارى خواستن از اوست. (بنا بر اینكه الف و لام در «الصراط» اشاره به همان راه یكتاپرستى در آیه قبل باشد.)

راه مستقیم، كتاب خداوند است. (بنا بر روایتى در تفسیر مجمع البیان، ج 1، ص 58)

راه مستقیم، راه فطرت سالم است. (بنا بر روایتى از امام صادق علیه السلام در تفسیر صافى، ج 1، ص 86)

انسان، هم در انتخاب راه مستقیم و هم در تداوم آن باید از خدا كمك بگیرد مانند لامپى كه روشنى خود را هر لحظه از نیروگاه مى‏گیرد.

راه مستقیم یعنى میانه‏روى و اعتدال و احتراز از هر نوع افراط و تفریط، چه در عقیده و چه در عمل. یكى در عقاید از راه خارج مى‏شود و دیگرى در عمل و اخلاق. یكى همه كارها را به خدا نسبت مى‏دهد، گویا انسان هیچ نقشى در سرنوشت خویش ندارد و دیگرى خود را همه كاره و فعّال ما یشاء دانسته و دست خدا را بسته مى‏داند

در راه مستقیم بودن، تنها خواسته‏اى است كه هر مسلمان، در هر نماز از خداوند طلب مى‏كند، حتّى رسول اللَّه صلى اللَّه علیه و آله و ائمّه اطهار علیهم السلام از خداوند ثابت ماندن در راه مستقیم را مى‏خواهند.

راه مستقیم مراتب و مراحلى دارد. حتّى كسانى كه در راه حقّ هستند، مانند اولیاى خداوند، لازم است براى ماندن در راه و زیاد شدن نورِ هدایت، دعا كنند.

راه مستقیم، همان راه میانه و وسط است كه حضرت على علیه السلام مى‏فرماید: «الیمین و الشمال مضلّة و الطریق الوسطى‏ هى الجادّة» (بحار، ج 87، ص 3) انحراف به چپ و راست گمراهى و راه وسط، جاده‏ى هدایت است.

راه مستقیم یعنى میانه‏روى و اعتدال و احتراز از هر نوع افراط و تفریط، چه در عقیده و چه در عمل. یكى در عقاید از راه خارج مى‏شود و دیگرى در عمل و اخلاق. یكى همه كارها را به خدا نسبت مى‏دهد، گویا انسان هیچ نقشى در سرنوشت خویش ندارد و دیگرى خود را همه كاره و فعّال ما یشاء دانسته و دست خدا را بسته مى‏داند.

روزنامه اعتدال

یكى رهبران آسمانى را همچون مردمان عادى و گاهى ساحر و مجنون معرّفى مى‏كند و دیگرى آن بزرگواران را در حدّ خدا مى‏پندارد. یكى زیارت امامان معصوم و شهدا را بدعت مى‏داند و دیگرى حتّى به درخت و دیوار، متوسل شده و ریسمان مى‏بندد. یكى اقتصاد را زیر بنا مى‏داند و دیگرى، دنیا و امورات آن را نادیده مى‏انگارد.

در عمل نیز یكى غیرت نابجا دارد و دیگرى همسرش را بى حجاب به كوچه و بازار مى‏فرستد. یكى بخل مى‏ورزد و دیگرى بى‏حساب سخاوت به خرج‏ مى‏دهد. یكى از خلق جدا مى‏شود و دیگرى حقّ را فداى خلق مى‏كند.

اینگونه رفتار و كردارها، انحراف از مسیر مستقیم هدایت است. خداوند دین پا برجا و استوار خود را، راه مستقیم معرّفى مى‏كند. (قُلْ إِنَّنِی هَدانِی رَبِّی إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» انعام، 161)

در روایات آمده است كه امامان معصوم علیهم السلام مى‏فرمودند: راه مستقیم، ما هستیم. ( تفسیر نور الثقلین، ج 1 ص 20)

یعنى نمونه‏ى عینى و عملى راه مستقیم و اسوه و الگو براى قدم برداشتن در راه، رهبران آسمانى هستند. آنها در دستورات خود درباره‏ى تمام مسائل زندگى از قبیل كار، تفریح، تحصیل، تغذیه، انفاق، انتقاد، قهر، صلح و علاقه به فرزند و... ، نظر داده و ما را به اعتدال و میانه‏روى سفارش كرده‏اند. (در این باره مى‏توان به كتاب اصول كافى، باب الاقتصاد فى العبادات مراجعه نمود)

جالب آنكه ابلیس در همین صراطِ مستقیم به كمین مى‏نشیند. ( شیطان به خدا گفت: ( «لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِیمَ» اعراف، 16)

در قرآن و روایات، نمونه‏هاى زیادى آمده كه در آنها به جنبه‏ى اعتدال، تأكید و از افراط و تفریط نهى شده است. به موارد ذیل توجّه كنید:

«كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا» (اعراف، 31) بخورید و بیاشامید، ولى اسراف نكنید.

«لا تَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى‏ عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ» (اسراء، 29) در انفاق، نه دست بر گردن قفل‏ كن دست ‏بسته باش و نه چنان گشاده دستى كن كه خود محتاج شوى.

«الَّذِینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ كانَ بَیْنَ ذلِكَ قَواماً» (فرقان، 67) مؤمنان، به هنگام انفاق نه‏ اهل اسرافند و نه اهل بخل، بلكه میانه‏رو هستند.

«لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَیْنَ ذلِكَ سَبِیلًا» (اسراء، 110) نماز را نه بلند بخوان و نه آهسته، بلكه با صداى معتدل نماز بخوان.

نسبت به والدین احسان كن«وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً» (بقره، 83) امّا اگر تو را از راه خدا بازداشتند، اطاعت از آنها لازم نیست. «إِنْ جاهَداكَ عَلى‏ أَنْ تُشْرِكَ بِی» ) («فَلا تُطِعْهُما» ( لقمان، 15)

آرى، اسلام دین یك بعدى نیست كه تنها به جنبه‏اى توجّه كند و جوانب دیگر را فراموش كند، بلكه در هر كارى اعتدال و میانه‏روى و راه مستقیم را سفارش مى‏كند

پیامبر هم رسالت عمومى دارد «وَ كانَ رَسُولًا نَبِیًّا» (مریم، 51) و هم خانواده خویش را دعوت مى‏كند. «وَ كانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ» (مریم، 15) اسلام هم نماز را سفارش مى‏كند كه ارتباط با خالق است «أَقِیمُوا الصَّلاةَ» و هم زكات را توصیه مى‏كند كه ارتباط با مردم است. «آتُوا الزَّكاةَ» ( بقره، 43) نه محبت‏ها شما را از گواهى حقّ منحرف سازد«شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ» (نساء، 135) و نه دشمنى‏ها شما را از عدالت دور كند.«وَ لا یَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ» (مائده، 8) مؤمنین هم دافعه دارند«أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ» و هم جاذبه دارند. «رُحَماءُ بَیْنَهُمْ» (فتح، 9) هم ایمان و باور قلبى لازم است «آمَنُوا» و هم عمل صالح. «عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» (بقره، 25) هم اشك و دعا و درخواست پیروزى از خدا لازم است «رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَیْنا صَبْراً» (بقره، 250) و هم صبورى و پایدارى در سختى‏ها.«عِشْرُونَ صابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ» (انفال، 65) شب عاشورا امام حسین علیه السلام هم مناجات مى‏كرد و هم شمشیر تیز مى‏كرد.

اسلام مالكیّت را مى‏پذیرد، «الناس مسلّطون على اموالهم» (بحار، ج 2، ص 272) ولى اجازه ضرر زدن به دیگرى را نمى‏دهد و آن را محدود مى‏سازد.«لا ضَرر و لا ضِرار» (كافى، ج 5، ص 28)

آرى، اسلام دین یك بعدى نیست كه تنها به جنبه‏اى توجّه كند و جوانب دیگر را فراموش كند، بلكه در هر كارى اعتدال و میانه‏روى و راه مستقیم را سفارش مى‏كند.

 

پیام‏های آیه:

1ـ همه‏ى هستى، در مسیرى كه خداوند اراده كرده در حركتند. خدایا! ما را نیز در راهى كه خود دوست دارى قرار بده. «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ»2ـ  درخواست هدایت به راه مستقیم، مهم‏ترین خواسته‏ى یكتاپرستان است.

( «إِیَّاكَ نَعْبُدُ» ) ( «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ» )

3ـ براى دست‏یابى به راه مستقیم، باید دعا نمود. «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ»

4ـ ابتدا ستایش، آن گاه استمداد و دعا. («الْحَمْدُ لِلَّهِ») ( «اهْدِنَا»)

5ـ بهترین نمونه استعانت از خدا، درخواست راه مستقیم است. «إِیَّاكَ نَسْتَعِینُ اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ»

آمنه اسفندیاری

بخش قرآن تبیان


منابع:

1-  تفسیر نور ، ج1

2-  تفسیر نمونه ، ج1

3-  معانى الاخبار و تفسیر امام حسن عسكرى

4-  تفسیر مجمع البیان ، ج 1

5-  تفسیر صافى ، ج 1

6-  بحار، ج 87

7-  تفسیر نور الثقلین، ج 1

8-  بحار، ج 2

9-  كافى، ج 5

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین