سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
فرآیند معاشرت چه قواعدی را می آموزیم و چه معیارها و موازینی را می بایست مورد تأکید و توجه قرار دهیم؟ جهت رعایت اختصار فهرست ذیل را با هم مرور می کنیم: 1- اولین قاعده جهان شمول که در روایات متعددی مورد اشاره قرار گرفته است. این است که: آنچه را برای خو
عکس نویسنده
عکس نویسنده
نویسنده : احمد رزاقی
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

بهترین خدمت و محبت به نزدیکان


امام باقر (علیه السلام) نیز تأکید فرموده اند: اگر بنده ای با دوست خود طرح برادری بیفکند و سپس در جستجوی خطاها و لغزشهای او برآید تا روزی آنها را به رُخش بکشد بیش از هر وقت دیگر به کفر نزدیک شده است؟


معاشرت
قواعد و معیارهای معاشرت

در فرآیند معاشرت چه قواعدی را می آموزیم و چه معیارها و موازینی را می بایست مورد تأکید و توجه قرار دهیم؟ جهت رعایت اختصار فهرست ذیل را با هم مرور می کنیم:

1- اولین قاعده جهان شمول که در روایات متعددی مورد اشاره قرار گرفته است. این است که: آنچه را برای خود نمی پسندی برای دیگران نیز نپسند و با دیگران به گونه ای رفتار کن که مایلی با تو رفتار کنند. اگر مایلی در غیاب تو علیه تو و خانواده سخنی نگویند تو نیز علیه دیگران سخنی نگو. اگر انتظار احترام و محبت داری خود نیز چنین کن. اگر از دروغ و ریا و چاپلوسی، دنیاطلبی و خساست و بخل و خودبینی متنفری، این صفات را از خود دور کن.

دنیا، دنیای پژواک است هر چه بگویی به سوی خودت باز می گردد. در معاشرت و تعامل با دیگران با چه معیارها و قواعدی برخورد می کنی همانها به سوی خودت باز خواهد گشت.

از مکافات عمل غافل مشو         گندم از گندم بروید جو ز جو

قاعده کاشت، داشت، برداشت دقیقاً در معاشرت و ارتباطات اجتماعی مصداق دارد. علی (علیه السلام) فرمود: ارحم ترحم. مهر بورز تا مورد مهر و محبت قرار گیری. همانطور که یاری می کنی یاری می شوی. فراموش نکن خداوند وعده داده در برابر یک نیکی ده پاداش خواهد داد: من جاء بالحسنه فله عشر أمثلها- (انعام/ 160)

و در برخی روایات آمده است یک نیکی مثل یک دانه گندم است که یک خوشه گندم (دهها پاداش) بازخورد دارد.

اگرچه رویکرد عرفانی و قرآنی، انسان کمال جو و بافضیلت را به آنجا رهنمون می سازد که نیکی به دیگران نه برای صرف پاداش و فواید شخصی بلکه برای رضای حضرت حق و برای آنکه جانشین خدا می بایست به تأسی از خالقش بدون توقع پاداش نیکی کند.

اگر خواهان معاشرتی گوارا، سالم و سودمند هستید تمام تلاشتان را بکار بگیرید و تنها بدنبال عیوب دیگران نباشید، بلکه وانمود کنید که بی اطلاعید. این مهم عوامل بسیاری از غیبت ها، حسادت ها، تنش ها و دعواهای خانوادگی و فامیلی و ناآرامی های روحی و روانی را از بین خواهد برد

2- دومین قاعده ای که در معاشرت می آموزیم و به فرزندانمان می آموزانیم این اصل مهم است که از رسول گرامی اسلام (ص) نقل شده است: مسلمان کسی است که مسلمانان دیگر از دست و زبانش در امان باشند.

اعضای خانواده مان، همسر، والدین، فرزندان، خویشان، همسایگان و شهروندان ما نباید از گفتار و رفتار ما برنجند.

امام رضا (علیه السلام) در روایتی فرمود: بهترین رسیدگی به خویشاوندان خودداری از اذیت و آزار آنان است.(بحار/ ج74/ ص88)

این حدیث به روشنی تاکید می کند که، پیش از انجام هر خدمت نسبت به اقوام، پرهیز از هر گفتار و کرداری است که ایشان را آزرده نماید.

در قرآن کریم نیز (در سوره حجرات/ آیه 11) به صراحت چنین آمده است: «ای کسانی که ایمان آورده اید مباد قومی، قوم دیگر را ریشخند کنند چه بسا آنها از اینها بهتر باشند ... همدیگر را به لقب های زشت نخوانید ... »

3- ما مسلمانان آغاز هر کار و عملکردی را با نام خدا توأم می سازم. مسافرت، معاشرت، سخنرانی، پوشیدن لباس و ... این یعنی آن عمل (گفتاری و غیرگفتاری) را به آدم الله مزیّن نموده و قدر و قیمت آنرا خدایی نموده ایم.

در معاشرت و مسافرت و دید و بازدیدها نیز که با نام و یاد خدا آغاز می کنیم نباید در حین و در انجام عملکردها، یاد و نام خدا فراموش شود. و معاشرت و مسافرت را آغشته به آلودگیهای غیرخدایی مثل غیبت، اسراف و مصرف بیهوده، هدر دادن عمر و اتلاف وقت و ایجاد مزاحمت برای دیگران و زیر پا نهادن حقوق شهروندان نمائیم.

در طول معاشرت از آغاز تا انجام با توجه به این دعای قرآنی: «رب ادخلنی مدخل صدق و اخرجنی نخرج صدق» (خدایا در هر کاری در وارد شدن و خارج شدن صداقت و بی ریایی و خدامحوری و نه خودمحوری را به من عطا فرما) را مرتب تداعی کنیم تا مبادا با نام خدا حرکت کنیم و در بین راه و یا در بازگشت از معاشرت با کوله باری از گناه و خطا توأم با ناراحتی ما استرس و خستگی بازگردیم.

معاشرت

جالب تر اینکه اگر معاشرت با آدم خدایی و نام خالق هستی نقش بگیرد هرگز به قهر و تلخی و تنش و جدایی ختم نمی شود. دوستی ها و معاشرت ماندگار و پایدار خواهد شد.اینجاست که علی (علیه السلام) فرمودند: الاخوان فی الله تعالی تدوم مووتهم لدوام سببها اخوان الدّنیا تنقطع مودتهم یسرعه انقطاع اسبابها. (غررالحکم/ ج2/ حدیث 1795)

دوستی و برادری اگر برای خدا باشد بادوام و پایدار خواهد شد چرا که سبب آن (خدا پایدار است و برادری (و دوستی) که برای دنیا باشد به زودی قطع خواهد شد چرا که اسباب آن دوستی موقت و ناپایدارند.

در معاشرت اگر در پی تأمین منافع و مطامع شخصی و خانوادگی باشیم و در واقع از خویشان و دوستان استفاده ابزاری کنیم تا به خواسته های خود برسیم، نباید انتظار جلب محبت و اعتماد و احترام دیگران را داشته باشیم. دیر یا زود معاشران و اطرافیان ما به امیال و اهداف ما پی برده، ما را تنها خواهند گذاشت. و بر اساس همان قاعده مهم طبیعی که هر چه بکاری درو می کنی بدیها و تلخی ها و تنهایی های آزاددهنده نصیبمان خواهد شد.

پس فراموش نکنیم که معاشرت را به مثابه عبادتی خدایی، خالصانه و برای رضای خدا و صله ارحام طراحی و مدیریت کنیم تا پایدار باشد و ماندگار.

4- در معاشرت نباید در پی رصد نمودن عیوب دیگران بود. این بیماری پایه های معاشرت و دوستی را سست و فرآیند ارتباطی را آزاددهنده و فرساینده خواهد نمود. بطوریکه هر دو سوی معاشرت در گردابی کشنده گرفتار خواهند شد. با عنایت به این مهم است که رسول گرامی اسلام می فرمایند: به عیوب دیگران نپردازید و دنبال عیوب دیگران نباشید که خداوند در پی عیب های شما خواهد بود و اگر خدا عیب های شما را افشاء کند رسوا خواهید شد.

امام باقر (علیه السلام) نیز تأکید فرموده اند: اگر بنده ای با دوست خود طرح برادری بیفکند و سپس در جستجوی خطاها و لغزشهای او برآید تا روزی آنها را به رُخش بکشد بیش از هر وقت دیگر به کفر نزدیک شده است؟

بنابراین اگر خواهان معاشرتی گوارا، سالم و سودمند هستید تمام تلاشتان را بکار بگیرید و  تنها بدنبال عیوب دیگران نباشید، بلکه وانمود کنید که بی اطلاعید. این مهم عوامل بسیاری از غیبت ها، حسادت ها، تنش ها و دعواهای خانوادگی و فامیلی و ناآرامی های روحی و روانی را از بین خواهد برد.

5- قهر کردن و قاطی شدن ممنوع- قهر و کینه از صفات شیطانی است. لذا در روایات و رویکرد دینی کسانی که با قهر فاصله گرفتن می خواهند نظرات و خواست های خود را بر دیگران تحمیل کنند مورد نکوهش واقع شده اند. البته در شرایطی خاص اگر راههای مسالمت آمیز، مشورت و دوستی و محبت برای حل مشکل و اختلاف جواب نداد می توان از قهر آن هم بشکل محدود استفاده کرد اما قهرهای طولانی موجب انجماد در روابط و بروز و گسترش آسیب های فراوان در فرآیند معاشرت خواهد شد.

قهر موجب رشد و گسترش رذایل و آفات اخلاقی بسیاری چون غیبت، تهمت، خیانت حتی قتل های خانوادگی و فامیلی می شود.

معاشرت و دید و بازدیدها باید به گونه مدیریت شود که از دخالت ها و حسادت ها و حساسیت های مداخله گرانه (که اغلب به کینه و کدورت و گاهی به شکسته شدن حریم خصوصی خانواده ها منجر می شود) جلوگیری به عمل آید

قطع رابطه، راه بین خانواده هایی که از هم فاصله گرفته اند را به راه متروکه مبدل ساخته و همچون راههای بیابانی زمینه های رشد خارها و بتّه های تیغ دار و برنده و پیدایی و تکثیر جانوران موذی و گزنده (مار و عقرب و ...) خواهد شد. روز به روز بر خسارتها و جراحت های روحی، روانی و صدامات مالی و حیثیتی افزوده خواهد شد.

گفته شد قهر و قطع رابطه نباشد. این یک روی سکه. روی دیگر سکه قاطی شدن و رفت و آمدها و روابط افراطی است. گاهی بعضی از افراد فامیل یا همسایه ها بقدری با هم و در هم می شوند که نسبت به همه امور و رموز شخصی و مخفی یکدیگر مطلع شده و حسادت ها و رقابت ها و دخالت های آزاردهنده موجبات اختلافات و دعواهای خانوادگی و گاهی روابط ناسالم و نامشروع بعضی از اعضای خانواده ها با یکدیگر می شود.

افراط و تفریط محصول افکار و رفتار افراد بی خرد و ضعیف النفس است. مأموریت شیطان چیزی نیست جز خارج نمودن انسان از اعتدال و کشانیدن وی به افراط یا تفریط در روایاتی از رسول گرامی اسلام چنین آمده است:

" با خویشان خود پیوند و دوستی کنید ولی همسایه آنان نشوید زیرا همسایگی با آنان کینه ها ایجاد می کند."

بنابر این معاشرت و دید و بازدیدها باید به گونه مدیریت شود که از دخالت ها و حسادت ها و حساسیت های مداخله گرانه (که اغلب به کینه و کدورت و گاهی به شکسته شدن حریم خصوصی خانواده ها منجر می شود) جلوگیری به عمل آید.

اصلی ترین عنصر مدیریت در معاشرت حفظ حریم خصوصی و رعایت اعتدال و تاکید بر این حدیث از علی (علیه السلام) است که فرمود: احب الاخوان علی قدرالتقول. به اندازه تقوای افراد با آنان برادری (معاشرت) کنید.

احمد رزاقی

 بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین