سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
در مقاله ی قبل روش های غیرمستقیم کاهش یا حذف رفتارهای نامطلوب دانش آموزان مورد بررسی قرار گرفت.حال در این مقاله ، به ذکر روش های مستقیم کاهش رفتار خواهیم پرداخت . همان طور که در مقاله ی قبل ذکر شد ، به باور روان شناسان...
عکس نویسنده
عکس نویسنده
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

حذف رفتارهای نامطلوب 

روش های کاهش یا حذف رفتارهای نامطلوب در دانش آموزان (2)


در مقاله ی قبل روش های غیرمستقیم کاهش یا حذف رفتارهای نامطلوب دانش آموزان مورد بررسی قرار گرفت.حال در این مقاله ، به ذکر روش های مستقیم کاهش رفتار خواهیم پرداخت .همان طور که در مقاله ی قبل ذکر شد ، به باور روان شناسان ، بهتر آن است که  از روش های مستقیم دوری گزید ؛ اما  گاهی مواردی پیش می آید که مجبور به استفاده از روش های تنبیهی هستیم ، بدین منظور در این مقاله به ذکر این روش های مستقیم می پردازیم :

کودک
خاموشی

اولین روش را با ذکر یک مثال توضیح می دهیم : مادری که هربار با گریه کردن کودک ، او را بلند می کند و در آغوش می گیرد ، متوجه می شود که بر میزان گریه های کودک برای بغل شدن افزوده می شود . حال اگر مادر تصمیم بگیرد که چندین بار به گریه های کودک بی توجهی نشان دهد ، پس از گذشت زمان کوتاهی ، دیگر کودک به گریه کردن ادامه نخواهد داد .

این روش در موقعیت های تحصیلی کاربردهای فراوانی دارد. برای مثال ، معلمی که می بیند توجه بیش از حد او به منجر به لوس شدن یک دانش آموز شده است ، توجه خود را از او می گیرد و بدین طریق رفتار نامطلوب را در او خاموش می کند .

 

محروم کردن

وقتی معلم ورزش یکی از بازیکنان را به سبب انجام عملی خلاف مقررات بازی از زمین اخراج می کند ، از روش محروم کردن استفاده کرده است . باید توجه داشت که این روش در صورتی موفقیت آمیز است که فرد را ازمحلی که دوست دارد در آنجا بماند ، به محل دیگری که دوست ندارد به آنجا برود بفرستیم . مثلا یک دانش آموز از معلم تاریخ خود متنفر است و سرکلاس او بازیگوشی می کند ؛ معلم تاریخ او را از کلاس اخراج می کند . دانش آموز به حیاط می رود و فوتبال بازی می کند . این عملِ معلم ، نه تنها باعث بهبود کار دانش آموز نشده است ، بلکه او را به فوتبالی که مورد علاقه اش رسانده است و از کلاس تاریخ که مورد علاقه اش نبوده دور کرده است .

 

جریمه کردن

جریمه کردن رانندگان متخلف از طریق دریافت پول از آنها، کم کردن مقداری از حقوق کارمندان به سبب غیبت از کار ، و کم کردن نمرات دانش آموزان در نتیجه ی کارهای بدی که انجام داده اند ، نمونه های از جریمه کردن می باشد .

نکته ی مهمی را که در رابطه با کاربرد روش جریمه کردن باید در نظر گرفت این است که : " جریمه نباید خیلی سنگین باشد ". مثلا نمره ای که از دانش آموز کسر می شود ، باید آن قدر باشد که او بتواند با کوشش بیشتر آن را جبران کند . یا کسر حقوق کارمند ، باید به نسبتی باشد که او بتواند با باقیمانده ی حقوق خود زندگی اش را اداره نماید.

معلم دانش آموزی را که پس از تذکرات مکرر باز هم به ریختن خرده کاغذ و خرده تراش مداد به کف کلاس درس ادامه می دهد ، وا می دارد تا نه تنها آشغال هایی را که خود ریخته جمع کند ، بلکه تمام کف کلاس رانیز جارو بکشد . در این صورت به روش مورد استفاده جبران اضافه می گویند

جبران کردن

معلم ، دانش آموزی را که خرده کاغذ و خرده تراش مداد را در کف اتاق می ریزد وا می دارد تا آنها را جمع کند و در سطل زباله بریزد . این عما را جبران کردن می نامند . در این روش ، گاه می توان از شخص خواست تا علاوه بر جبران عمل خلاف خود ، به انجام اعمال  اضافی نیز بپردازد . مثلا معلم دانش آموزی را که پس از تذکرات مکرر باز هم به ریختن خرده کاغذ و خرده تراش مداد به کف کلاس درس ادامه می دهد ، وا می دارد تا نه تنها آشغال هایی را که خود ریخته جمع کند ، بلکه تمام کف کلاس رانیز جارو بکشد . در این صورت به روش مورد استفاده جبران اضافه می گویند .

تنبیه

خشن ترین و نامطلوب ترین روش تغییر رفتار، تنبیه است ؛ به همین دلیل ما آن را به عنوان آخرین روش از روش های منفی کاهش رفتار معرفی می کنیم . به عنوان موردی از تنبیه ، اگر پس از انجام رفتاری نامطلوب از سوی کودک ، مثل گفتن یک حرف زشت ، با ارائه یک محرک آزارنده به دنبال رفتار او ، مثلا سیلی زدن به او ، بخواهیم احتمال بروز رفتار نامطلوب ( حرف زشت ) را در او کاهش دهیم ، او را تنبیه می کنیم .

رفتار تنبیه شده ، پس از تنبیه ، همچنان در خزانه ی رفتاری فرد باقی می ماند و تا زمانی که عامل تنبیه کننده حاضر و ناظر است به صورت پنهانی حفظ می شود ، ولی به محض اینکه عامل تنبیه کننده تضعیف شد یا از میان رفت ، آن رفتار مجددا ظاهر می گردد

مشکلات ناشی از کاربرد تنبیه

هرچند که مشاهدات روزانه و شواهد تجربی نشان داده اند که تنبیه در کاهش دادن رفتار نامطلوب به طور موقت و آنی موثر است ، اما باید توجه داشت که تنبیه ، باعث از بین رفتن رفتار تنبیه شده نمی شود و تنها تاثیری که دارد این است که رفتار نامطلوب را موقتا وا پس می زند .

رفتار تنبیه شده ، پس از تنبیه ، همچنان در خزانه ی رفتاری  فرد باقی می ماند و تا زمانی که عامل تنبیه کننده حاضر و ناظر است به صورت پنهانی حفظ می شود ، ولی به محض اینکه عامل  تنبیه کننده تضعیف شد یا از میان رفت ، آن رفتار مجددا ظاهر می گردد . مثلا کودکی که به علت حرف زشت زدن از پدرش کتک می خورد،  می آموزد که در حضور او حرف زشت نزند ، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که در غیاب پدر ، مثلا در حضور مادر یا افراد دیگر ، این کار را انجام ندهد .

از مشکلات دیگر استفاده از تنبیه ، پیامد هایی جانبی آن است که از نظر پرورشی بسیار نامطلوب اند. یکی از آنها احساس ناخوشایند حاصل از تنبیه در لحظه تنبیه شدن است ، که سبب انزجار و نفرت تنبیه شونده از تنبیه کننده می گردند . حتی اگر تنبیه شونده بداند که تنبیه به خیر و صلاح اوست و تنبیه کننده از روی دلسوزی او را تنبیه می کند ، باز هم شخص تنبیه شونده به تنبیه کننده احساس انزجار و نفرت پیدا می کند .

کودک

مشکل دیگر استفاده از روش تنبیه آن است که تنبیه کردن عملی مسری است . کسانی که شاهد تنبیه شدن افراد به وسیله ی دیگران بوده اند ، در مواقع و مکانهای دیگر خود به تنبیه کسان دیگر اقدام کرده اند .

 دانش آموزانی که شاهد تنبیه کردن دانش آموزان دیگران بوده اند بعدها خود رفتار تنبیه شده را تقلید کرده اند . بنابراین معلمی که در حضور جمع، دانش آموز را تنبیه می کند، به آنها آموزش پرخاشگری می دهد .

 بارها دیده شده کودکانی که مرتبا از پدر یا مادر خود کتک می خورند ، در غیاب آنها به کتک زدن فرزندان کوچک تر خانواده می پردازند .

 پرخاشگری عارضه ی دیگر تنبیه است . آزمایش با حیوانات نشان داده است وقتی به دو حیوان که با یکدیگر در صلح و صفا زندگی می کنند ضربه برقی ( شوک الکتریکی ) وارد شود ، به جان هم می افتند و نسبت به یکدیگر رفتار خصمانه انجام می دهند . مثل ضرب المثل :" زمین سفت را گاو از چشم گاو می بیند ".

از دیگر اشکالات کاربرد تنبیه و سایر روشهای تغییر رفتار این است که اگر این روشها ادامه یابند ، فرد تنبیه شده ممکن است سرانجام به تنبیه کننده حمله ور شود .

 

مثلا نوجوانی که از کودکی از پدر خود کتک می خورده ، ممکن است سرانجام در برابر او بایستد. یا دانش آموزی که تحت روشهای مداوم تنبیهی آموزشگاه قرار می گیرد، ممکن است روزی به تخریب اموال آموزشگاه یا ایجاد مزاحمت برای معلمان و مسئولان مدرسه بپردازند

با توجه به زیان های متعدد ناشی از کاربرد تنبیه و سایر روشهای تنبیهی، بهتر است هرگز از آنها به عنوان روشهای پرورشی استفاده نکنیم و به جای آنها روش های غیر مستقیمی که در مقاله ی قبل ذکر شد  را مورد استفاده قرار دهیم.

 

 

 

سرور حاجی سعید

بخش خانواده ایرانی تبیان


مطالب مرتبط :

تنبیه بدنی ،هرگز

می زنم چون برام مهمی !

کتک بخوری! تربیت میشی؟

ایده آل ترین تنبیه

استانداردهایی برای  تنبیه

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین