سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
گفت‌وگو با و پژوهشگر حوزوی حجت‌الاسلام صادقی به مناسبت دهم ربیع‌الاول سالروز ارتحال فاطمه معصومه سلام الله علیها
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

حضرت معصومه از نگاه ائمه اطهار

-61* e95heg (3)

قسمت اول

گفت‌وگو با و پژوهشگر حوزوی حجت‌الاسلام صادقی

به مناسبت دهم ربیع‌الاول سالروز ارتحال فاطمه معصومه سلام الله علیها

دهم ربیع‌الاول سالروز ارتحال بانویی از تبار اهل بیت پیامبر (صلوات الله علیه و آله) است که دختر امام، خواهر امام و عمه امام است و ارادتمندان کویش او را عمه سادات می خوانند.

 

ضمن تسلیت رحلت حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها) شمه‌ای از شخصیت ایشان را تشریح نمایید.

بحث درباره صدیقه طاهره میدان وسیعی می طلبد  اولاً در روایات آمده است مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ  [1] «عارفا بحقها» در زیارت سایر ائمه معصومین هم آمده است در زیارت علی بن موسی الرضا‌(علیه السلام)[2] و نیز در زیارت ابا عبد الله‌(علیه السلام) آمده «من أتاه عارفا به حقه» [3] 

 

در خصوص قید«عارفاً به حقه» و شناخت حضرت معصومه‌(علیها السلام) در چند محور می‌توان سخن گفت، اول شناخت شناسنامه‌ای آن حضرت ؛ دوم: شناخت ویژگی‌ها و صفات والای  آن حضرت و سوم: علت تشریف فرمایی ایشان به قم و فضائل زیارت حضرت معصومه‌(علیها السلام) و در بخش پایانی «قم از دیدگاه مکتب اهل بیت‌(علیهم السلام)»

 

لطفاً به طور مختصر در خصوص بخش نخست، یعنی همان شناخت شناسنامه ای آن حضرت توضیح دهید.

ایشان در سال 173 ه ق در اول ماه ذی‌القعده در مدینه به دنیا آمدند و در مدینه نمو پیدا کردند، حضرت موسی بن جعفر‌(علیهما السلام) اولاد بسیاری داشتند و برخی از ارباب نسب، 37 فرزند برای ایشان شمرده‌اند، اما در میان دختران موسی بن جعفر (علیهما السلام) هیچ کس به عظمت و قدر و منزلت و افضلیت و برتری حضرت معصومه نمی باشد، ایشان برجسته‌ترین دختر موسی بن جعفر ‌(علیهما السلام) می باشند،

 

در سال 201 هـ ق که مامون، امام رضا علیه السلام در پوشش ولایت عهدی، به ایران و مرو و خراسان آورد، یک سال بعد خواهر گرامی‌اش به عشق شوق دیدار و تجدید عهد با امام زمانش به سوی خراسان حرکت کردند، این سفر ادامه داشت تا اینکه به ساوه رسیدند و بر اساس نقل مورخین،‌ حضرت درآنجا مریض شدند و در بستر بیماری افتادند و البته داستان مفصل است، ایشان همراهانی داشته‌اند و جنگی در گرفته است و مأموران حکومتی، بسیاری از همراهان حضرت را کشتند و به خاطر این حادثه غم  انگیز، حضرت تب دار و بیمار شدند.

موسی بن خزرج بن سعد اشعری که از فقها و بزرگان زمان خودش بوده و در قم ساکن بوده‌، وقتی با خبر شدند حضرت در ساوه هستند، به پیشواز حضرت به ساوه رفتند و حضرت را سوار ناقه کردند و مهار ناقه آن حضرت را موسی بن خزرج اشعری گرفته و به قم آورد و حضرت 17 روز در شهر قم اقامت کردند و بعد از آن روح بلند و والای ایشان به عالم ملکوت پرواز کرد.

بعضی از بزرگان گفته‌اند که حضرت را در شهر ساوه مسموم کردند و بعد از این جریانات حضرت سوال کردند چند فرسخ تا قم فاصله است؟ پاسخ دادند ده فرسنگ، حضرت فرمودند: مرا به قم ببرید که من از پدرانم شنیده‌ام که قم مرکز شیعیان است، موسی بن خزرج بن سعد اشعری که از فقها و بزرگان زمان خودش بوده و در قم ساکن بوده‌، وقتی با خبر شدند حضرت در ساوه هستند، به پیشواز حضرت به ساوه رفتند و حضرت را سوار ناقه کردند و مهار ناقه آن حضرت را موسی بن خزرج اشعری گرفته و به قم آورد و حضرت 17 روز در شهر قم اقامت کردند و بعد از آن روح بلند و والای ایشان به عالم ملکوت پرواز کرد.

 

حضرت معصومه‌(سلام الله علیها) در نگاه روایات و ائمه اطهار‌(علیهم السلام) از چه جایگاهی برخوردار هستند؟

حضرت معصومه از زنان کمل تاریخ اسلامند، هم از نظر شخصیت علمی و هم کمالات دیگر ؛ مرحوم علامه در بحار الانوار نقل می‌کند: عده‌ای از مردم قم به مدینه آمدند تا به محضر موسی بن جعفر برسند  ولی حضرت تشریف نداشتند، مسائل و مطالب را مکتوب کردند و به دست فاطمه معصومه‌(سلام الله علیها) دادند و حضرت سن مبارکشان بین 5 تا 6 سال بوده است و تمام مسائل را جواب دادند ؛ موسی بن جعفر‌(علیهما السلام) وقتی برگشتند و به جواب‌ها نگاه کردند، غنچه لبش باز شد و فرمود: «فداها ابوها»[4] سه مرتبه فرمود پدر فدای دختری باد که در این سن کم توانسته است این سوالات سنگین را جواب دهد،

اصولاً حساب اهل بیت‌(علیهم السلام) از بقیه مردم جداست در سال 61 هجرت وقتی قافله اسیران را به شهر شام بردند، مردم از یزید درخواست کردند اجازه بدهد امام سجاد‌(علیه السلام) بر بالای منبر بروند تا سخنرانی کنند و فکر می‌کردند، امام مرعوب جمعیت می‌شود و مطالب یادش می‌رود و می‌خواستند حضرت را استهزا کنند، یزید حاضر نشد تا اینکه بالاخره اجازه داد و حضرت به منبر رفت و خطبه‌ای خواندند، «فضجّ الناس بالبکاء» ...[5]

اندر فراز منبر هر کس بدید گفتا                      به به  طلوع کرده بر منبر آفتابی

یزید که دشمن خونی اهل بیت‌(علیهم السلام) است و گفت من این خاندان را می‌شناسم انه من اهل بیت قد ذق العلم ذقا این‌ها در همان گهواره مادر، شیر علم به دهان ایشان ریخته‌اند  .

 

حضرت معصومه از چه عظمتی برخوردار بودند؟

در عظمت حضرت معصومه‌ (سلام الله علیها) همین مقدار بس که او برای تجدید عهد با امام رضا، سلطان سریر ارتزاق، ثامن الحجج‌(علیه السلام) از مدینه حرکت کردند، به شوق برادر و امام و رهبر معصوم خودش، رنج این راه بر خود آسان نمودند و این نشان می‌دهد که ایشان یک زن ولایت مدار است و عارف به حق امام زمان خودش می‌باشد. دوری از امام و برادر خود، ایشان را به گونه‌ای رنج می‌داد که به شوق او رنج سفر بر خود هموار کرد.  

 

به برخی از ویژگی ها و مقامات آن حضرت اشاره کنید؟

اول، مقام شفاعت:

شفاعت در عالم قیامت از مقاماتی است که حضرت از آن مقام برخوردار هستند، چون در عالم برزخ شفاعت وجود ندارد و در روایت است «وَ اللَهِ مَا نَخَافُ عَلَيْكُمْ إلَّا الْبَرْزَخَ»؛ سوگند به خدا كه ما بر شما نگران نيستيم مگر از عالم برزخ. و امّا در قيامت چون در آنجا شفاعت بدست ماست، پس ما اولى هستيم به شفاعت نمودن از شما.

ویژگی شفاعت و اتصاف آن حضرت به این جایگاه در زیارتنامه آن حضرت تصریح شده است.

 

دوم، داشتن زیارت مأثوره:

امامان‌‌(علیهم السلام) ما زیارت ماثوره دارند، ولی معصوم زاده‌ها و امام زادگان زیارت نامه ماثوره ندارند مثلاً زینب کبری‌ (سلام الله علیها) آن شیر زن کربلا با آن عظمت و بزرگی و مقامات عالیه  زیارت ماثوره ندارد، بعضی امام زادگان زیارت ماثوره دارند از ویژگی‌های این بانوی مکرمه اسلام این است که زیارت ماثوره از حضرت جواد‌(علیه السلام) درباره ایشان رسیده است  و در زیارتنامه ایشان آمده است يا فَاطِمَةُ اشْفَعِي لِي فِي الْجَنَّةِ فَإِنَّ لَكِ عِنْدَ اللَّهِ شَأْناً مِنَ الشَّأْنِ [6] دختر موسی بن جعفر از تو می‌خواهم که مرا شفاعت کنی، زیرا جایگاه بلند و رفیعی داری.

زکریا بن آدم از حضرت خواست از شهر قم بیرون بروند حضرت فرمود، شما در شهر قم بمانید خدا به وسیله شما بلایا را از شهر قم دفع می‌کند، همان طوری که بلایا را از بغداد توسط پدرم دفع کرده است

خدا می‌داند از روزی که این بانوی بزرگ در قم اجلال نزول کردند، چقدر خیرات و برکات و چقدر معجزات و خوبی ها و خیرات به این سرزمین نازل شده است  و چه بلاها و شروری از این سرزمین دفع شده است.

این جایگاه دختر موسی بن جعفر است که از خاندان کرم هستند ؛ در زیارت جامعه آمده است که وَ عَادَتُکُمُ الْإِحْسَانُ وَ سَجِیَّتُکُمُ الْکَرَم [7]

 

زکریا بن آدم که در قبرستان شیخان قم  دفن هستند، از بزرگان و نام‌آوران و فقهای عصر خودشان هستند از اصحاب جلیل‌القدر امام  هشتم بودند، نقل است که شخصی اهل قم بود، نزد امام رضا‌(علیه السلام) آمد و گفت شُقَّتِی بَعِیدَةٌ وَ لَسْتُ أَصِلُ إِلَیْکَ فِی کُلِّ وَقْتٍ فَمِمَّنْ آخُذُ مَعَالِمَ دِینِی، شما در مرو خراسانی و من در بلاد بعیده ام و به شما دست رسی ندارم فَمِمَّنْ آخُذُ مَعَالِمَ دِینِی من معالم  دینم را از چه کسی  بگیریم حضرت فرمود : زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ الْقُمِّیِّ الْمَأْمُونِ عَلَی الدِّینِ وَ الدُّنْیَا فرمود شما را حواله می‌دهم به زکریا بن آدم که امین دین و دنیای مردم است [8] و حضرت وظیفه عالمان دینی و مسئولیت عالمان دینی را اینجا بیان کرده‌اند که ایشان باید امین دین و دنیای مردم باشند و گرنه علم تنها باعث سعادت بشر نمی‌شود، همان طوری که پرنده با دو بال پرواز می‌کند، عالمانی موفق اند که علم و عمل را توأمان دارند و خود ساخته باشند.

 

زکریا بن آدم از حضرت خواست از شهر قم بیرون بروند حضرت فرمود، شما در شهر قم بمانید خدا به وسیله شما بلایا را از شهر قم دفع می‌کند، همان طوری که بلایا را از بغداد توسط پدرم دفع کرده است [9] جایی که به برکت وجود زکریا بن آدم بلا دفع شود، دختر مو سی بن جعفر جای خود دارد ؛

 

13 قرن است که این بانوی بزرگوار در این شهر نزول اجلال کرده اند و منشأ برکات الهی بوده است و از همه مهم‌تر، شکل گرفتن حوزه علمیه قم در منطقه کویری و نیمه بیابانی قم است، اما خداوند آنقدر این بانوی بزرگوار را منشأ خیرات قرار داده که قم ام  القرای جهان شده است.

حضرت معصومه‌ (سلام الله علیها) هم دختر امام و هم عمه امام و هم خواهر امام است، شفاعت مختص به آخرت نیست بلکه از همین دنیا شروع می‌شود و به آخرت می‌رسد.

زریه پیامبر هر کجا باشند چه در مشرق و مغرب بلخ و بخارا و عراق باز هم نسل پاک پیامبرند.

گر ز مغرب بر زند خورشید سر               عین خورشید است نه چیز دگر

حضرت معصومه‌ (سلام الله علیها) هم دختر امام و هم عمه امام و هم خواهر امام است، شفاعت مختص به آخرت نیست بلکه از همین دنیا شروع می‌شود و به آخرت می‌رسد.

«آفتاب»، «آفتاب» است ولو از مغرب زمین طلوع کند، هر کجا فرزندان رسول اکرم‌(صلی الله علیه و آله) باشند «فرزندان فاطمه» باشند منشأ خیراتند.

در ادامه زیارت حضرت آمده است که « فانّ لکِ عندالله شان من الشان» یعنی تو شأنی داری که عقول بشر نمی‌تواند به آن «شأن» برسد و واقعا بهت آور و توصیف ناپذیر است و این جمله را هزاران نفر گفته‌اند و نه اشخاص عادی و معمولی؛ امام خمینی‌(ره) که معمار انقلاب است، بعد از 16 سال تبعید اولین کاری که بعد از ورود به این شهر مقدس انجام می دهد زیارت حضرت فاطمة معصومه‌ (سلام الله علیها) است و دست به سینه در مقابل دختر موسی بن جعفر  می‌گوید: یا «فاطمة اشفعی فی الجنه» همه عالمان ما از این بانوی گرامی می‌خواهند که  مشمول شفاعت ایشان قرار بگیرند.


پی نوشت ها:

[1] - بحارالأنوار ج : 48 ص : 317

عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا (علیه السلام) قَالَ قَالَ یَا سَعْدُ عِنْدَکُمْ لَنَا قَبْرٌ قُلْتُ جُعِلْتُ‌ فِدَاکَ قَبْرُ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَی قَالَ نَعَمْ مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ

[2] - عیون‌أخبارالرضا(علیه السلام) ج : 2 ص : 259

حدثنا الحسین بن إبراهیم بن تاتانة و الحسین بن إبراهیم بن أحمد بن هشام المکتب و أحمد بن علی بن إبراهیم بن هاشم و محمد بن علی ماجیلویه و محمد بن موسی بن المتوکل و علی بن هبة الله الوراق رضی الله عنهم قالوا حدثنا علی بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن محمد بن أبی عمیر عن حمزة بن حمران قال قال أبو عبد الله ع یقتل حفدتی بأرض خراسان فی مدینة یقال لها طوس من زاره إلیها عارفا به حقه أخذته بیدی یوم القیامة فأدخلته الجنة و إن کان من أهل الکبائر قال قلت جعلت فداک و ما عرفان حقه قال یعلم أنه إمام مفترض الطاعة شهید من زاره عارفا به حقه أعطاه الله تعالی له أجر سبعین ألف شهید ممن استشهد بین یدی رسول الله ص علی حقیقة و فی حدیث آخر قال قال الصادق ع یقتل لهذا و أومی بیده إلی موسی ع ولد به طوس و لا یزوره من شیعتنا إلا الأندر فالأندر 

[3] - حدثنی أبی رحمه الله عن سعد بن عبد الله عن محمد بن الحسین عن الحسن بن محبوب عن صباح الحذاء عن محمد بن مروان عن أبی عبد الله ع قال سمعته یقول زوروا الحسین ع و لو کل سنة فإن کل من أتاه عارفا بحقه غیر جاحد لم یکن له عوض غیر الجنة و رزق زرقا واسعا و أتاه الله بفرج عاجل إن الله وکل بقبر الحسین بن علی ع أربعة آلاف ملک کلهم یبکونه و یشیعون من زاره إلی أهله فإن مرض عادوه و إن مات شهدوا جنازته بالاستغفار له و الترحم علیه حدثنی حسن بن عبد الله بن محمد بن عیسی عن أبیه عن الحسن بن محبوب بإسناده مثله (کامل‌الزیارات ص : 86 )

[4] -  الفاطمة المعصومة  (سلام الله علیها) - محمد علی المعلم - ص 76 -77

السید أحمد المستنبط عن کتاب کشف اللئالی لابن العرندس الحلی ، وحاصلها : أن جمعا من الشیعة قصدوا بیت الإمام موسی بن جعفر ( علیهما السلام ) للتشرف بلقائه والسلام علیه ، فأخبروا أن الإمام (علیه السلام) خرج فی سفر وکانت لدیهم عدة مسائل فکتبوها ، وأعطوها للسیدة فاطمة المعصومة ( علی‌ها السلام ) ثم انصرفوا . وفی الیوم التالی - وکانوا قد عزموا علی الرحیل إلی وطنهم - مروا به بیت الإمام ( علیه السلام ) ، ورأوا أن الإمام (علیه السلام) لم یعد من سفره بعد ، ونظرا إلی أنه لا بد لهم أن یسافروا طلبوا مسائلهم علی أن یقدموها للإمام ( علیه السلام ) فی سفر آخر لهم للمدینة ، فسلمت السیدة فاطمة (علیها السلام) المسائل إلیهم بعد أن کتبت أجوبتها ، ولما رأوا ذلک فرحوا وخرجوا من المدینة قاصدین دیارهم . وفی أثناء الطریق التقوا بالإمام الکاظم (علیه السلام) وهو فی طریقه إلی المدینة ، فحکوا له ما جری لهم فطلب إلیهم أن یروه تلک المسائل ، فلما نظر فی المسائل وأجوبتها ، قال ثلاثا : فداها أبوها . فإن صحت هذه الحکایة فهی تدل - أولا : - علی أن السیدة فاطمة المعصومة عاصرت أباها مدة طویلة من الزمن فیکون القول بأن ولادت‌ها سنة 183 ه أو 179 ه غیر صحیح قطعا . وثانیا : تدل علی المقام العلمی الرفیع الذی بلغته السیدة فاطمة المعصومة (علیها السلام) ، بل کما قال الشیخ مهدی پور إنه دلیل علی أنها عالمة غیر معلمة ، هذا مع التوجه إلی أنها کانت صغیرة السن آنذاک

[5] - منتهى الآمال فى تواريخ النبى و الآل عليهم السلام(فارسى)، ج‏2، ص: 995 ؛ كامل بهائى، ص 300

[6] - بحارالأنوار ج : 99 ص : 267

یَا فَاطِمَةُ اشْفَعِی لِی فِی الْجَنَّةِ فَإِنَّ لَکِ عِنْدَ اللَّهِ شَأْناً مِنَ الشَّأْنِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تَخْتِمَ لِی بِالسَّعَادَةِ فَلَا تَسْلُبَ مِنِّی مَا أَنَا فِیه

[7] - زیارت جامعه کبیره ؛ مفاتیح الجنان ؛ من‌لایحضره‌الفقیه  ج 2 ص  615

[8] - وسائل‌الشیعة ج : 27 ص : 146

عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُسَیَّبِ الْهَمْدَانِیِّ قَالَ قُلْتُ لِلرِّضَا (علیه السلام) شُقَّتِی بَعِیدَةٌ وَ لَسْتُ أَصِلُ إِلَیْکَ فِی کُلِّ وَقْتٍ فَمِمَّنْ آخُذُ مَعَالِمَ دِینِی قَالَ مِنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ الْقُمِّیِّ الْمَأْمُونِ عَلَی الدِّینِ وَ الدُّنْیَا قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْمُسَیَّبِ فَلَمَّا انْصَرَفْتُ قَدِمْنَا عَلَی زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ فَسَأَلْتُهُ عَمَّا احْتَجْتُ إِلَیْهِ

[9] - بحارالأنوار ج : 49 ص : 278

عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ قُلْتُ لِلرِّضَا (علیه السلام) إِنِّی أُرِیدُ الْخُرُوجَ عَنْ أَهْلِ بَیْتِی فَقَدْ کَثُرَ السُّفَهَاءُ فَقَالَ لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ أَهْلَ قُمَّ یُدْفَعُ عَنْهُمْ بِکَ کَمَا یُدْفَعُ عَنْ أَهْلِ بَغْدَادَ بِأَبِی الْحَسَنِ (علیه السلام)

تهيه و تنظيم - حامد رهنما - گروه حوزه علميه تبيان

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین