سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
محتواى سوره نمل‏: محتواى این سوره از نظر كلى همان محتواى سوره‏هاى مكى است، از نظر اعتقادى بیشتر روى مبدء و معاد تكیه مى‏كند، و از قرآن و وحى و نشانه‏هاى خدا در عالم آفرینش و چگونگى معاد و رستاخیز، سخن مى‏گوید و از نظر مسائل عملى و اخلاقى، بخش قابل ملا
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

بهترین جمله براى شكر الهى !

دعا

محتواى سوره نمل‏:

محتواى این سوره از نظر كلى همان محتواى سوره‏هاى مكى است، از نظر اعتقادى بیشتر روى مبدء و معاد تكیه مى‏كند، و از قرآن و وحى و نشانه‏هاى خدا در عالم آفرینش و چگونگى معاد و رستاخیز، سخن مى‏گوید و از نظر مسائل عملى و اخلاقى، بخش قابل ملاحظه‏اى از سرگذشت پنج پیامبر بزرگ الهى، و مبارزات آنها با اقوام منحرف بحث مى‏كند، تا هم دلدارى و تسلى خاطر براى مؤمنانى باشد كه مخصوصا در آن روز در مكه در اقلیت شدید قرار داشتند، و هم هشدارى باشد براى مشركان لجوج و بیدادگر كه سرانجام كار خویش را در صفحه تاریخ طاغیان گذشته ببینند، شاید بیدار شوند و به خود آیند.

یكى از امتیازات این سوره بیان بخش مهمى از داستان" سلیمان" و" ملكه سبأ" و چگونگى ایمان آوردن او به توحید، و سخن گفتن پرندگانى، همچون هدهد، و حشراتى همچون مورچه، با سلیمان است.

این سوره به خاطر همین معنى، سوره" نمل" (مورچه) نامیده شده، و عجب اینكه در بعضى از روایات به نام سوره سلیمان آمده است، (گاه سوره سلیمان و گاه مورچه!) و این نامگذاریها بسیار حساب شده است، این نامگذاریها كه از تعلیمات پیامبر (صلی الله علیه و آله) سرچشمه گرفته، گاهى بیانگر واقعیات مهمى است كه در شرایط عادى، مردم از آن غافلند. ضمنا این سوره از علم بى پایان پروردگار، و نظارت او بر همه چیز در عالم هستى، و حاكمیت او در میان بندگان كه توجه به آن، اثر تربیتى فوق العاده‏اى در انسان دارد سخن مى‏گوید.

سوره نمل با" بشارت" شروع مى‏شود، و با" تهدید" پایان مى‏یابد، بشارتى كه قرآن براى مؤمنان آورده، و تهدید به اینكه خداوند از اعمال شما بندگان غافل نیست.

 

فضیلت سوره نمل‏

در حدیثى از پیامبر گرامى اسلام (صلی الله علیه و آله) چنین آمده است:

«من قرء طس سلیمان كان له من الاجر عشر حسنات، بعدد من صدق سلیمان، و كذب به، و هود و شعیب و صالح و ابراهیم و یخرج من قبره و هو ینادى لا اله الا اللَّه»: " هر كس سوره طس سلیمان (سوره نمل) را بخواند خداوند به تعداد كسانى كه سلیمان، و همچنین هود و شعیب و صالح و ابراهیم را تصدیق و یا تكذیب كردند، ده حسنه به او مى‏دهد، و به هنگام رستاخیز كه از قبرش بیرون مى‏آید، نداى لا اله الا اللَّه سر مى‏دهد."(مجمع البیان)

هر چند در این سوره، سخن از موسى و سلیمان و داود و صالح و لوط است و سخنى از هود و شعیب و ابراهیم به میان نیامده، ولى از این جهت كه همه انبیاء از نظر دعوت یكسانند، این تعبیر جاى تعجب نیست.

در حدیث دیگرى از امام صادق (علیه السلام) مى‏خوانیم: هر كس طواسین ثلاث (سوره شعراء و نمل و قصص كه همه با طس شروع شده‏اند) را در شب جمعه بخواند از اولیاء اللَّه خواهد بود، و در جوار او و سایه لطف و حمایتش قرار مى‏گیرد" (" ثواب الاعمال" به نقل از نور الثقلین ج 4 ص 74)

بهترین جمله براى شكر الهى، «الْحَمْدُ لِلَّهِ» است!

وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ وَ سُلَیْمانَ عِلْماً وَ قالا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی فَضَّلَنا عَلى‏ كَثِیرٍ مِنْ عِبادِهِ الْمُؤْمِنِینَ (نمل15) و به راستى به داوود و سلیمان دانشى (ویژه) عطا كردیم، و آن دو گفتند: ستایش، مخصوص خداوندى است كه ما را بر بسیارى از بندگان مؤمنش برترى بخشید.

در حدیثى از پیامبر گرامى اسلام (صلی الله علیه و آله) چنین آمده است:

هر كس سوره طس سلیمان (سوره نمل) را بخواند خداوند به تعداد كسانى كه سلیمان، و همچنین هود و شعیب و صالح و ابراهیم را تصدیق و یا تكذیب كردند،  ده حسنه به او مى‏دهد، و به هنگام رستاخیز كه از قبرش بیرون مى‏آید، نداى لا اله الا اللَّه سر مى‏دهد

دعا

نكته‏ها:

ممكن است مراد از علمى كه به حضرت داود و سلیمان داده شده علم قضاوت باشد، به دلیل آیه‏ى «وَ آتَیْناهُ الْحِكْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطابِ» (ص، 20) یعنى ما به داوود حكمت و قضاوت مرحمت كردیم. و نیز به دلیل آیه‏ى «كُلًّا آتَیْنا حُكْماً وَ عِلْماً» (انبیاء، 79) و شاید هم مراد از علم، علم گفتگو با پرندگان باشد به دلیل آیه‏ى «عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّیْرِ» (نمل، 16) و شاید علم زره‏بافى باشد «وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ» (انبیاء، 80) امّا بهتر این است كه علم را به طور عام معنا كنیم، یعنى علم اداره‏ى كشور.

 

سؤال: چرا خداوند به بعضى از بندگان خود نعمت‏هاى ویژه‏اى عطا مى‏كند؟ آیا این كار با عدالت سازگار است؟

پاسخ: اوّلًا معناى عدالت این نیست كه به همه یكسان بدهیم. آیا معلّمى كه به هر شاگردى نمره‏اى مى‏دهد و یا پزشكى كه براى هر بیمارى دارویى تجویز مى‏كند، ظالم است؟ ثانیاً نعمت‏هاى ویژه، مسئولیّت‏هاى ویژه‏اى را نیز بدنبال دارد. ثالثاً ما از خدا طلبى نداریم، تا هر چه بخواهیم به ما عطا كند. رابعاً الطاف الهى بر اساس حكمت و شرایطى است كه انسان یا جامعه آن را بوجود مى‏آورد. به قول شاعر:

 

چون چنان بودیم، بودیم آن چنان

 

چون چنین گشتیم گشتیم این چنین‏

 

افرادى با اخلاص، تلاش، علم، تدبیر، صرفه‏جویى، عدالت و وحدت كلمه، شرایطى را در خود ایجاد مى‏نمایند كه زمینه‏ى دریافت الطاف الهى و نعمت‏هاى ویژه مى‏شود.

البتّه گاهى الطاف ویژه به خاطر پاداش عملى است كه والدین انسان داشته‏اند و خداوند مزد كارشان را به نسل آنان عطا مى‏كند. همان گونه كه در داستان موسى و خضر، خداوند آن دو پیامبر را مأمور مى‏كند دیوارى را كه گنجى زیر آن بود و از آنِ كودكان یتیمى بود تعمیر كنند تا در آینده از آن گنج استفاده نمایند، زیرا والدین كودكان نیكوكار و صالح بوده‏اند. «وَ كانَ أَبُوهُما صالِحاً»  (كهف، 82)

در حدیث دیگرى از امام صادق (علیه السلام) مى‏خوانیم: هر كس طواسین ثلاث (سوره شعراء و نمل و قصص كه همه با طس شروع شده‏اند) را در شب جمعه بخواند از اولیاء اللَّه خواهد بود، و در جوار او و سایه لطف و حمایتش قرار مى‏گیرد

تعلیمات ویژه‏ى الهى‏

چند توصیه درباره قرآن کریم

خداوند علوم خاصّى را به افراد خاصّى داده و در قرآن از آنها یاد كرده است از جمله:

1ـ آدم، علوم همه‏ى اشیا. «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها» (بقره، 31)

2ـ خضر، علوم باطنى و تأویل. (تا موسى شاگردش شود) «هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلى‏ أَنْ تُعَلِّمَنِ» ...  (كهف، 66)

3ـ یوسف، علم تعبیر خواب. «عَلَّمَنِی رَبِّی» (یوسف، 37)

4ـ داوود، علم زره‏سازى. «وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ» (انبیاء، 80)

5ـ سلیمان، علم زبان پرندگان. «عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّیْرِ» (نمل، 16)

6ـ معاون سلیمان، علمى كه با آن تخت سلطنتى را از كشورى به كشور دیگر مى‏آورد. «قالَ الَّذِی عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ» (نمل، 40)

7ـ طالوت، علوم نظامى. «وَ زادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ» (بقره، 247)

8ـ رسول اكرم و سایر انبیا، علوم غیب. «فَلا یُظْهِرُ عَلى‏ غَیْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى‏ مِنْ رَسُولٍ» (جنّ، 26 تا 27)

 

پیام‏ها:

1ـ علم انبیا لدنّى است و به الهام الهى به آنان عطا شده است. «آتَیْنا»

2ـ احترام و شئون افراد را حفظ كنیم. (اوّل نام پدر آمده است بعد نام پسر) «داوُدَ وَ سُلَیْمانَ»

3ـ در میان نعمت‏هاى الهى، حساب علم جداست. «آتَیْنا ... عِلْماً»

4ـ علم، زمانى ارزش دارد كه در اختیار افراد صالح قرار گیرد. «آتَیْنا داوُدَ وَ سُلَیْمانَ عِلْماً»

5ـ بهترین جمله براى شكر الهى، «الْحَمْدُ لِلَّهِ» است. «الْحَمْدُ لِلَّهِ»

6ـ علم، یكى از ملاك‏هاى برترى است. «آتَیْنا ... عِلْماً ... فَضَّلَنا»

7ـ برخى از بندگان خداوند از داوود و سلیمان هم برترند. «فَضَّلَنا عَلى‏ كَثِیرٍ»

8ـ در هیچ مقامى خود را برتر از همگان ندانیم. «عَلى‏ كَثِیرٍ»

 

آمنه اسفندیاری _بخش قرآن تبیان


منابع:

1- تفسیر نمونه، ج 15

2- تفسیر نور، ج 8

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین