سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
سوره طه با یكصد و سى و پنج آیه، از سوره‏هاى مكّى است. این سوره مباركه، چهل و پنجمین سوره ای است كه بعد از سوره مریم در مكه نازل شد و در ترتیب فعلى قرآن مجید، سوره بیستم مى‏باشد..
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

بخشش توبه كنندگان

توبه

سیماى سوره‏ى طه‏

سوره طه با یكصد و سى و پنج آیه، از سوره‏هاى مكّى است. این سوره مباركه، چهل و پنجمین سوره ای است كه بعد از سوره مریم در مكه نازل شد و در ترتیب فعلى قرآن مجید، سوره بیستم مى‏باشد..

این سوره، اوّلین سوره‏اى است كه ماجراى حضرت موسى (علیه السلام) را به تفصیل بیان نموده و حدود هشتاد آیه را بدان اختصاص داده است. بخشى از آن نیز در مورد عظمت قرآن و صفات خداوند و بخشى در ارتباط با سرگذشت آدم و حوّا و وسوسه شیطان است و در پایان اندرزهاى بیدار كننده‏اى را بیان مى‏دارد.

 

فضیلت سوره طه

روایات متعددى در باره عظمت و اهمیت این سوره در منابع اسلامى وارد شده است.

امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید: كسى كه به تلاوت سوره‏ى طه مداومت كند، محبوب خداوند بوده و در روز قیامت، نامه‏ى عمل او را به دست راستش خواهند داد.(تفسیر نور الثقلین)

از پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) روایت شده: "خداوند سوره طه و یس را دو هزار سال قبل از آفرینش آدم براى فرشتگان بازگو كرده هنگامى كه فرشتگان این بخش از قرآن را شنیدند گفتند: "خوشا به حال امتى كه این سوره‏ها بر آنها نازل مى‏گردد، خوشا به دلهایى كه این آیات را در خود پذیرا مى‏شود، و خوشا به زبانهایى كه این آیات بر آن جارى مى‏گردد." (مجمع البیان جلد 7)

در حدیث دیگرى از امام صادق(علیه السلام) مى‏خوانیم:

"تلاوت سوره طه را ترك نكنید، چرا كه خدا آن سوره را دوست ‏دارد و نیز كسانى كه آن را تلاوت كنند هم دوست ‏دارد ، هر كس تلاوت آن را ادامه دهد خداوند در روز قیامت نامه اعمالش را به دست راستش مى‏سپارد و بدون حساب به بهشت مى‏رود، و در آخرت آن قدر پاداش به او مى‏دهد كه راضى شود." (تفسیر نور الثقلین، ج 3‏)

در حدیث دیگرى از پیامبر (صلی الله علیه و آله) مى‏خوانیم:

"هر كس آن را بخواند در روز رستاخیز ثواب مهاجران و انصار نصیبش خواهد شد."(مجمع البیان، ج 7، ص 1)

و نیز در حدیث دیگری از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) نقل شده كه فرمودند: اهل بهشت، از قرآن فقط سوره‏هاى طه و یس را تلاوت مى‏كنند. (مجمع البیان، ج 7، ص 4)

در اینجا باز لازم مى‏دانیم این حقیقت را تكرار كنیم كه این همه پاداشهاى عظیم كه براى تلاوت سوره‏هاى قرآن از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمه(علیهم السلام) به ما رسیده، هرگز مفهومش این نیست كه تنها با تلاوت، این همه نتیجه، عائد انسان مى‏شود، بلكه منظور تلاوتى است كه مقدمه اندیشه باشد اندیشه‏اى كه آثارش در تمام اعمال و گفتار انسان متجلى شود، و اگر محتواى اجمالى این سوره را در نظر بگیریم خواهیم دید كه روایات فوق تناسب كاملى با محتواى این سوره دارد.

از پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) روایت شده: "خداوند سوره طه و یس را دو هزار سال قبل از آفرینش آدم براى فرشتگان بازگو كرده هنگامى كه فرشتگان این بخش از قرآن را شنیدند گفتند: "خوشا به حال امتى كه این سوره‏ها بر آنها نازل مى‏گردد، خوشا به دلهایى كه این آیات را در خود پذیرا مى‏شود، و خوشا به زبانهایى كه این آیات بر آن جارى مى‏گردد

محتواى سوره‏

قرآن کریم

"سوره طه" به گفته همه مفسران در مكه نازل شده است، محتواى آن نیز همانند سایر سوره‏هاى مكى است كه بیشتر سخن از "مبدا" و "معاد" مى‏گوید، و نتایج توحید و عواقب سوء شرك را برمى‏شمرد.

به طور كلی محتوای این سوره را می توان به شش بخش تقسیم كرد:

بخش اول: اشاره كوتاهى به عظمت قرآن و بخشى از صفات جلال و جمال پروردگار است.

بخش دوم: كه بیش از هشتاد آیه را در برمى‏گیرد از داستان موسى(علیه السلام) سخن مى‏گوید، از آن زمان كه به نبوت مبعوث گردید و سپس با فرعون جبار به مبارزه برخاست، و پس از درگیریهاى فراوان او با دستگاه فرعونیان و مبارزه با ساحران و ایمان آوردن آنها خداوند به صورت اعجازآمیز فرعون و فرعونیان را در دریا غرق كرد، و موسى و مؤمنان را رهایى بخشید.

بعد ماجراى گوساله‏پرستى بنى اسرائیل و درگیرى هارون و موسى(علیه السلام) را با آنها بیان مى‏كند.

(نام موسى در بیست سوره و 136 مرتبه در قرآن آمده و ماجراى موسى (علیه السلام) از بزرگ‏ترین‏ داستان‏هاى قرآن است، زیرا حدود نهصد آیه از قرآن را به خود اختصاص داده است‏)

بخش سوم: بحثهایى در باره معاد و قسمتى از خصوصیات رستاخیز آمده است.

بخش چهارم: سخن از قرآن و عظمت آن است.

بخش پنجم: سرگذشت آدم و حوا را در بهشت و سپس ماجراى وسوسه ابلیس و سرانجام هبوط آنها را در زمین، توصیف مى‏كند.

بخش ششم: نصیحت و اندرزهاى بیدار كننده‏اى، براى همه مؤمنان بیان مى‏دارد كه روى سخن در بسیارى از آن به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است.

 

توبه كننده قطعا بخشیده شده!

وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‏ (طه82)؛ و البتّه من، هر كس را كه توبه كند و ایمان آورد و كار شایسته انجام دهد، به هدایت برسد، قطعاً مى‏بخشم.

به دنبال آیه‏ى قبل كه با تهدید به اتمام رسید: «كُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ لا تَطْغَوْا فِیهِ فَیَحِلَّ عَلَیْكُمْ غَضَبِی وَ مَنْ یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبِی فَقَدْ هَوى‏ (طه81)؛ (اینك) از چیزهاى پاكیزه‏اى كه روزى شما كرده‏ایم بخورید، و (لى) در آن طغیان نكنید كه قهر و غضب من بر شما وارد خواهد شد و هر كس كه قهر من او را بگیرد، قطعاً سقوط كرده است.»

این آیه بشارت الهى را به همراه دارد و این شیوه در همه جاى قرآن دیده مى‏شود.

این همه پاداشهاى عظیم كه براى تلاوت سوره‏هاى قرآن از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمه(علیهم السلام) به ما رسیده، هرگز مفهومش این نیست كه تنها با تلاوت، این همه نتیجه، عائد انسان مى‏شود، بلكه منظور تلاوتى است كه مقدمه اندیشه باشد اندیشه‏اى كه آثارش در تمام اعمال و گفتار انسان متجلى شود، و اگر محتواى اجمالى این سوره را در نظر بگیریم خواهیم دید كه روایات فوق تناسب كاملى با محتواى این سوره دارد
توبه

توبه از هر گناه و خلاف باید متناسب با همان گناه و خلاف باشد. مثلاً توبه كسى كه نماز نخوانده، قضاى نماز است، توبه‏ى مردم آزارى، عذرخواهى است، توبه‏ى كتمانِ حقایق، بیان آن است، توبه‏ى شرك، ایمان به خداست، توبه‏ى مال مردم‏خوارى، ردّ اموال به صاحبان آن است. گرچه در این آیه سخن از بخشش توبه‏كنندگان است، اما در آیه‏ى دیگر مى‏خوانیم:

كسانى كه بعد از ایمان، كفر بورزند و بر آن بیفزایند، دیگر هرگز توبه آنان قبول نخواهد شد.

«إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا بَعْدَ إِیمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ» (آل عمران، 90)

انبیاى الهى نیز از خدا طلب مغفرت مى‏كردند:

آدم (علیه السلام): «إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا» (اعراف، 23)

نوح (علیه السلام): «إِلَّا تَغْفِرْ لِی وَ تَرْحَمْنِی» (هود، 47)

ابراهیم (علیه السلام): «أَطْمَعُ أَنْ یَغْفِرَ لِی» (شعراء، 82)

موسى (علیه السلام): «رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِأَخِی» (اعراف، 151)

عیسى (علیه السلام): «وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ» (مائده، 118)

و محمّد (صلى اللَّه علیه و آله): «وَ اسْتَغْفِرْهُ» (نصر، 4)

در روایات مراد از «اهْتَدى‏»، هدایت به ولایت اهل بیت (علیهم السلام) دانسته شده است. (كافى، ج 8، ص 393)

 

پیام‏های آیه:

1ـ راه توبه بر آنان كه مشمول غضب الهى شده‏اند، باز است. «فَقَدْ هَوى‏ ... إِنِّی لَغَفَّارٌ»

2ـ بازگشت واقعى انسان، مغفرت و آثار بسیارى را از جانب خدا در پى دارد. «إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ»

3ـ توبه با شرایطى پذیرفته مى‏شود.

الف: بازگشت «تابَ»، ب: ایمان «آمَنَ»، ج: كار خوب «عَمِلَ صالِحاً»، د: هدایت پذیرى «اهْتَدى‏».

4ـ حتّى ایمان و عمل صالح بدون هدایت پذیرى از هادیان الهى كافى نیست. «آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‏» (آرى، اگر ایمان و عمل صالح باشد، ولى انسان در خط هدایت هادیان الهى قرار نگیرد، صید سامرى و بلعم باعوراها مى‏شود.)

5ـ مؤمن بودن و مؤمن شدن مهم است، امّا مؤمن ماندن مهم‏تر است. «ثُمَّ اهْتَدى‏»                       

 

نوشته آمنه اسفندیاری – گروه دین و اندیشه تبیان


منابع:

1- تفسیر نور، ج 7

2- تفسیر نمونه، ج 13

3- تفسیر احسن الحدیث، ج 6

4- تفسیر كوثر، ج 6

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین