سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
نام این سوره بر اساس آیات 33 و 35 آن مى‏باشد كه ماجراى تولّد مریم فرزند عِمران را بیان مى‏دارد لذا مراد از آل عمران در این سوره، حضرت مریم علیها السلام و حضرت عیسى علیه السلام مى‏باشند، گرچه نام پدر حضرت موسى نیز، عمران بوده است.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

امان ‌نامه پل دوزخ

سیماى سوره آل عمران‏

قرآن کریم

سوره آل عمران داراى دویست آیه است و آیات آن از یك نظام و هماهنگى خاصّى برخوردارند. این سوره در مدینه نازل شده و نزول آن زمانى بود كه نداى دعوت اسلام در جهان آن روز بلند و دشمنان حساس و گوش به زنگ شده بودند.

چنان كه در تفسیر المیزان آمده است، عدّه‏اى از مسیحیان منطقه‏ى نجرانِ یمن، براى شنیدن سخنان پیامبر به مدینه آمدند كه هشتاد و چند آیه اوّل این سوره براى توضیح معارف اسلام به آنان یك جا نازل گردید و با ماجراى مباهله به انجام رسید.

نظر طبرسى و دیگران این است كه: آل عمران سومین سوره‏اى است كه بعد از سوره انفال در مدینه نازل گردیده است،  ولى در ترتیب فعلى قرآن مجید سوره سوم است.

 تعداد آیات آن به اتفاق همه، دویست آیه است، مگر در قرائت شامى كه صد و نود نه (199) است، ولى دویست بودن نزد ما اعتبار دارد، زیرا بوسیله عاصم بن ابى النجود به امیر المؤمنین (علیه السّلام) مى‏رسد. به نقل تفسیر خازن این سوره داراى سه هزار و چهارصد و هشتاد (3480) كلمه و چهارده هزار و پانصد و بیست (14520) حرف است.

 

مناسبت نام سوره چیست‏؟

نام این سوره بر اساس آیات 33 و 35 آن مى‏باشد كه ماجراى تولّد مریم فرزند عِمران را بیان مى‏دارد لذا مراد از آل عمران در این سوره، حضرت مریم علیها السلام و حضرت عیسى علیه السلام مى‏باشند، گرچه نام پدر حضرت موسى نیز، عمران بوده است.

در كشف الاسرار در شرح آیه 33 این سوره نوشته است: این عمران بن یصهر است و پدر موسى و هارون میباشد و در شرح آیه 35 نوشته است: این عمران بن ماتان است كه پدر مریم باشد.

لازم به ذكر است كه فرزندان ابراهیم بدو دسته تقسیم شده‏اند: اسرائیلیها و اسماعیلیها. اولى‏ها را نسل آل عمران نامیده‏اند و عمران در قرآن، همان است كه در تورات آمده و موسى و هارون از نسل او بوده‏اند یكى مؤسس مذهب یهود و دیگرى رئیس كشیشها و كاهنهاى آنها.

چرا این سوره به نام «آل عمران» خوانده شده؟ آیا براى آن بوده است كه آنان یك جامعه ایمانى درست تشكیل مى‏دادند، و چون سوره «آل عمران» از امت مسلمان همچون اجتماعى اصولى و گرد آمده، پیرامون محور ایمان به خدا و حق تشكیل شده، آل عمران نام یافته تا مثل واقعى این اجتماع بوده باشد؟

یا براى آن است كه تجمع ایمانى بر گرد محور اشخاص یعنى فرستادگان خدا در زمین تمركز پیدا كند، كه این اشخاص پاكیزه‏ترین مردمانند كه خدا به حكمت بالغه خود به سبب اخلاصى كه در ایشان نسبت به خود دیده است برگزیده، و «آل عمران» نمونه برجسته‏اى از این پاكیزگان است كه سوره بدان نام خوانده شده است.

خواه چنین باشد یا به سببى دیگر، خداوند متعال این خاندان بزرگوار را كرامت بخشیده است تا پیشوایى براى انسان مسلم و خانواده مسلمان و به دنبال آن براى جامعه اسلامى بوده باشد.

 

فضیلت تلاوت این سوره:

در حدیثى از پیامبر اكرم(ص) مى‏خوانیم:

من قرء سورة آل عمران اعطى بكل آیة منها امانا على جسر جهنم‏: «هر كس سوره آل عمران را بخواند به تعداد آیات آن، امانى بر پل دوزخ به او مى‏دهند» (مجمع البیان، جلد 1 و 2 )

و در حدیثى از امام صادق (ع) مى‏خوانیم:

من قرء البقرة و آل عمران جاءا یوم القیامة یظلانه على رأسه مثل الغمامتین‏: «كسى كه سوره بقره و آل عمران را بخواند، در روز قیامت همچون دو ابر بر سر او سایه مى‏افكنند» (نور الثقلین، جلد 1 صفحه 309)

و از ابن كعب، از رسول اللَّه (ص): «هر كس سوره آل عمران را در روز جمعه بخواند، خدا و فرشتگانش تا زمانى كه خورشید غروب كند بر او درود مى‏فرستند».

و از بریده، از رسول اللَّه(ص): «سوره‏هاى بقره و آل عمران را بیاموزید كه آنها دو درخشنده‏اند، و در روز قیامت صاحب خود را همچون دو پاره ابر یا دو پوشش یا دو گروه از مرغان بال گشوده مى‏پوشانند». (مجمع البیان، ص 405)

سوره آل عمران اندیشه نژادپرستى و قوم‏پرستى را از ریشه‏هاى دور آن برمى‏كند، و به صورتى دامنه‏دار درباره آن به میانجیگرى داستان عیسى (ع) و داستان ابراهیم (ع) كه جهودان او را تقدیس مى‏كردند و چنان مى‏پنداشتند كه آنان به مجرد فرزند ابراهیم بودن از اولیاى خدایند، سخن مى‏گوید

زمینه كلى سوره چیست؟

دو ارزش بر مردم حكومت مى‏كند: ارزش رسالتهاى خدا و ارزش زمین و آنچه در آن از زیور زندگى و دنیا وجود دارد. ارزش رسالت در ایمان به خدا تجلّى پیدا مى‏كند، و در تسلیم به او و پیروى حقى كه او معین كرده و فرمانبردارى از فرستادگان خدا بدون تمایز قایل شدن میان ایشان و در نتیجه ارزش مسئولیت كامل انسان در برابر هر عملى كه انجام مى‏دهد.

و ارزش زمین در تقدیس آدمى نسبت به ذات خود و اعتقاد به تمایزهاى نژادى و سپس قومى و ناحیه‏اى و طبقاتى، و زیر پا گذاشتن بعضى از مسئولیتها با تكیه كردن به نژادپرستى.

قرآن

سوره آل عمران از تقابل میان دو قیمت آسمانى و زمینى در میدان اجتماعى بحث مى‏كند و براى ما توضیح مى‏دهد كه امت اسلامى یك جامعه اصولى است كه همبستگى خود را از نیروى رسالت مى‏گیرد، و بر گرد محور ایمان به او و تسلیم شدن به او (اسلام) و خضوع در برابر و قبول مسئولیت و در نتیجه جهاد كه اوج مسئولیت و فداكارى است تمركز پیدا مى‏كند.

این سوره از آن یگانگى اصلى سخن مى‏گوید كه رسالتهاى آسمانى را به یكدیگر پیوند مى‏دهد، همان‏گونه كه عناصر امت را نیز به یكدیگر مربوط مى‏سازد، و بدین گونه میان امت اسلامى و امتهاى نژادى دیگر جدایى به وجود مى‏آورد پس مبدأ همان مقیاس و ارزش است، و همان است كه میان برادر و برادر جدایى مى‏اندازد، و میان عرب و عجم ارتباط و برادرى به وجود مى‏آورد.

و از این جا آیات سوره «آل عمران» به اندیشه نژادى كه در پرستش اشخاص متجلّى مى‏شود اشاره مى‏كند، و این كه خدایانى جز خداى یگانه براى خود برمى‏گزینند (همچون عیسى در نزد نصرانیان). به اعتبار این طرز تفكر، ریشه نژادپرستى همین است كه پلیدترین ثمره خودپرستى است. به همین سبب قرآن به تفصیل در این باره سخن مى‏گوید.

این سوره در آغاز از خدایى سخن مى‏گوید كه كتاب را به حق فرو فرستاد، تا مردمان را به آن راهنمایى كند، و چون بر خدا هیچ چیز پوشیده نیست، او شایسته‏ترین كس براى هدایت كردن مردم به حق است.

و كتابى كه نماینده دین حق است، شكى در آن نیست، و  اگر بعضى در آن اختلاف مى‏كنند، خواستار فتنه‏انگیزند، و به علت دورى از مسئولیت به تحریف كتاب مى‏پردازند ، آنان به روز قیامت ایمان ندارند و بر این خیال باطل خوشند كه توانگرى ایشان از عذاب جلوگیرى خواهد كرد. اختلاف داشتن مردم درباره رسالتها  نیز برخاسته از نفوس بیمار ایشان است كه خواستار ستم و ظلم و تجاوز است، و براى آنكه بشریت از اختلاف خلاص شود، لازم است كه ایمان آن به خدا تكامل پیدا كند و از نژادپرستى دور شود، و بداند كه خدا مراقب حركات او است، و به روز پاداش ایمان آورد و از فرستادگان خدا پیروى كند.

خدا فرستادگان خود را از میان كسانى برگزید كه از خدا پیروى كردند و پرستش را به صورت خالص مخصوص او مى‏دانستند، پس آیه نژادى در قرآن وجود ندارد و عیسى جز بنده‏اى از خدا نیست كه خدا او را آزموده و به رسالت خویش برگزیده است. و عیسى كه جز بنده‏اى از خدا نبود، به سبب عمل صالح خویش پاداش خود را از خدا گرفت، پس آیا آدمى مى‏تواند بدون عمل شایسته و تنها براى این كه از عنصر و نژادى مقدس است پیشرفت و ترقى كند؟

نژادپرستى بدترین بلایى است كه بشریت از آن رنج مى‏برد، و كاملا با رسالتگرى تناقض و تقابل دارد.

سوره آل عمران اندیشه نژادپرستى و قوم‏پرستى را از ریشه‏هاى دور آن برمى‏كند، و به صورتى دامنه‏دار درباره آن به میانجیگرى داستان عیسى (ع) و داستان ابراهیم (ع) كه جهودان او را تقدیس مى‏كردند و چنان مى‏پنداشتند كه آنان به مجرد فرزند ابراهیم بودن از اولیاى خدایند، سخن مى‏گوید.

 

 

آمنه اسفندیاری – گروه دین و اندیشه تبیان


منابع

- تفسیر نور

- تفسیر احسن الحدیث

- ترجمه و تفسیر راهنما

- تفسیر نمونه، ج 1

- تفسیر هدایت، ج 1

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین