وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
مفعول اسمی است که همراه فعل متعدی می آید و کار بر آن، واقع می شود: ...
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

دستور زبان فارسی(کاربرد اسم)

دستور زبان فارسی(کاربرد اسم)

اسم در جمله، نقش های گوناگونی را می ‌پذیرد. كه عبارتند از:

  1- نقش نهادی             6- نقش اضافی

  2- نقش مسندی         7- نقش وصفی

  3-  نقش مفعولی        8- نقش تمیزی

  4- نقش متمّمی         9- نقش بدلی

  5- نقش قیدی          10- نقش ندایی

 

نقش نهادی:

اسم وقتی نهاد یا مسندالیه است كه امری یا چیزی را به آن نسبت دهند؛ به عبارتی در باره آن خبری داده شود. اسم هم به تنهایی و هم با همراهی وابسته‌ هایی می ‌تواند نهاد جمله باشد.

 

ردیف

نوع نهاد

نهاد

جمله

1 کننده کار (فاعل) است.

ناصر ناصر آمد.
2 پذیرنده کار (در اصل، مفعول) است.

نادر نادر کشته شد.
3 دارنده صفت و حالتی است.

باغ/سام باغ با صفا است./ سام مریض شد.
4 وجود و هستی را به آن نسبت دهند.

کتاب کتاب روی میز است.
5 مالکیت را به آن نسبت دهند.

سعید سعید کتاب دارد.

 

مطابقت فعل با نهاد

1- اگر نهاد جاندار باشد، فعل در جمع و مفرد با آن مطابقت دارد:

   هما آمد. – هما و بابک آمدند.

 

2- اگر نهاد جمع غیرجاندار باشد، فعل را هم مفرد و هم جمع می توان آورد:

  شاخه ها شکست – شاخه ها شکستند.

 

3-اگر نهاد جمع و اسم معنی یا اسم زمان باشد مانند روزها، سال ها، هفته ها معمولاً فعل را مفرد می آورند:

  سال ها گذشت، ولی وعده ها انجام نیافت.

  دشواری ها گذشت و پیروزی ها نزدیک است.

 

4- گاهی از روی احترام برای نهاد مفرد، فعل جمع می آورند:

  استاد تشریف آوردند.  پدرم فرمودند.

 

5- اگر نهاد اسم جمع باشد معمولاً فعل آن را هم جمع و هم مفرد می توان آورد:

  جمعیت متفرق شدند = جمعیت متفرق شد

 

6- برخی از اسم های جمع فقط با فعل مفرد می آیند: 

 گله مشغول چرا شد -  قافله گذشت.

 

نقش مسندی:

  خراسان، استان است.  کاظم، برادر من است.

 

نقش مفعولی:

 مفعول اسمی است که همراه فعل متعدی می آید و کار بر آن، واقع می شود:

  سعید را دیدم. کتابی خریدم.

در زبان فارسی امروزی مفعول به چهار صورت می آید:

 

1-همراه “را”، در صورتی که مفعول، معرفه باشد مانند:   علی را دیدم  -  باغ را خریدم  

2- همراه “ی”، در صورتی که مفعول، معرفه باشد مانند:   مردی دیدم  -  باغی خریدم

3- بدون “را” و “ی”، در این حالت مفعول بیشتر بیان جنس می کند:   حمید کتاب خریده است.

4- با “را” و “ی”:   اتوبوس مردی را در خیابان زیر گرفت.

5- مفعول نیز مانند نهاد می توان ضمیر یا صفت جانشین اسم باشد:

 که را دیدی؟   او را دیدم. دانشمندی را دیدم.

نقش متممی:

متمم اسمی است که همراه یکی از حروف اضافه می آید و توضیحی در باره فعل می دهد:

معصوم از خانه به مدرسه رفت. 

منصور مشق هایش را در کلاس با خودکار در دفترش نوشت.

متمم نیز مانند نهاد و مفعول گاهی ضمیر یا صفت است نه اسم:

  علی از من کتابی گرفته است.

  من از راننده ای آدرس شما را گرفتم. 

 


منبع: دستور زبان فارسی تالیف گیوی و انوری

مرکز یادگیری سایت تبیان - تنظیم: سمیرا بادامستانی

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین