وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
وب سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
جملۀ اسمیه جمله ای است که با اسم شروع شده و از دو رکن اصلی « مبتدا » و « خبر » تشکیل می شود. ...
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

 جمله اسمیه، مبتدا و خبر

جمل? اسمیه ، مبتدا و خبر

اهداف درس:

1- آشنایی با جمله اسمیه

2- آشنایی با مبتدا و خبر و اعراب آن ها

3-  معرفی انواع خبر و اعراب آن ها

 

جمله اسمیه چیست؟

جمله اسمیه جمله ای است که با اسم شروع شده و از دو رکن اصلی « مبتدا » و « خبر » تشکیل می شود.

 

امّا مبتدا و خبر:

مبتدا اسمی است که در ابتدای جمله اسمیه واقع شده و مرفوع می باشد.

مانند : العلمُ مفیدٌ

کلمه یا کلماتی که بعد از مبتدا می آید تا معنای مبتدا را کامل کند، خبر می گویند که مرفوع می باشد. مانند: العلمُ نافعٌ

 

توجه کنید راه تشخیص خبر در جمله ، دقت در معنای جمله است و باید کلمه ای را به عنوان خبر در نظر بگیریم که کامل کننده معنای مبتدا باشد .

 

نکته :

 مبتدا به دو شکل در جمله ظاهر می شود :

1- مبتدای صریح : مانند آنچه تاکنون گفتیم : الله واحدً

2- مبتدای مؤول به صریح* مانند : « أن تصوموا خیرٌ لکم »

* مؤول به صریح یعنی به جای آوردن یک اسم در جمله، « أن ناصبه » +  فعل جایگزین شود یعنی:

«أن تصوموا » تأویل به مصور می رود و صیغه این فعل به صورت ضمیر به مصدر می چسبد: «صیامُکُم » که به عنوان مبتدا در جمله در نظر می گیریم.

                                                          

مبتدا معمولاً در ابتدای          

1-جمله ابتدائیه

2- جمله حالیه: « سِرتُ و القمرُ فی کبد السّماء »

3- جمله تعیه: رأیتُ شیخاً مجلسُهُ مَهیب »

4- جمله خبریه: « الظلمُ مرتعُهُ وخیم »  

5- درصد رصله موصول: «زار فی الذی أبوه خطیب» 

قرار می گیرد.

                                         

* جمله ابتدائیه همان جمله اسمیه است مثل : « القناعةُ غنیً »

 

نکته :

اصل در مبتدا این است که معرفه باشد و اصل در خبر ، نکره بودن آن است.

 

تمرین : مبتدا در آیات و احادیث زیر ببینید:

1- الامام علی (ع): العفافُ زینةُ الفَقرُ و الشّکرُ زینةُ الغنی

2- القرآن الکریم: و أن تَصَدَّقوا خیرٌ لکم إن کنتُم تعلمون

3- هذا هو الخطیبُ الذی کلامُه یسحرُ الألباب

 

و امُا انواع خبر:                                                            

خبر به یکی از سه صورت زیر می آید: 

مفرد : الطالبُ ناجحٌ       

جمله فعلیه : الطالبُ یجتهد  

شبه جمله : الطالب فی المدرسة

 

لازم به ذکر است منظور از مفرد بودن، این نیست که به صیغه مفرد ظاهر شود بلکه منظور این است که فعل و یا شبه جمله نباشد، لذا چنانچه به صیغه مثنی و یا جمع نیز باشد، خبر مفرد محسوب می شود مثل، الطالبان نظیفان / الطلّاب نظیفون و باید دقت کرد که تنها خبر مفرد است که باید از لحاظ مفرد، مثنی و جمع بودن / مذکر و مؤنث بودن تابع مبتدا باشد.

خبر مرفوع است امّا همان طور که دیدیم این اعراب تنها در خبر مفرد ظاهر می شود اما چون در فعل و جار و مجرور نمی تواند ظاهر شود، اعراب آن رامحلی در نظر می گیریم یعنی جمله فعلیه و شبه جمله محلاً مرفوع می شوند.

و اکنون انواع خبر را در جملات زیر ببینید:

1- خیرٌ حلیةٍ الأدبِ  (خبر مفرد)

2- المؤمن یحسن أخلاقَه (جمله فعلیه)

3- الخبر علی ثلاثة أقسامٍ : مفرد ، جمله فعلیه ، شبه جمله (شبه جمله)

 

گروه مدرسه اینترنتی سایت تبیان - تهیه: فاطمه شیرزاده

تنظیم: سمیرا بادامستانی

 

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین