جالب این كه از میان تمام اعمال و طاعات و عبادات و كارهاى نیك بهشتیان،انگشت روى صبر و شكیبایى آنها مى‏گذارند و آن را سبب ورود به بهشت مى‏شمارند واگر دقت كنیم، تصدیق خواهیم كرد كه صبر و استقامت،نقش مهمى در سعادت انسان وبهشتى شدن او دارد، زیرا بدون صبر،نه پر
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

صبر و شکیبایی 6

فرشته

کلید ورود به بهشت - قسمت اول

کلید ورود به بهشت - قسمت دوم

کلید ورود به بهشت - قسمت سوم

کلید ورود به بهشت - قسمت چهارم

کلید ورود به بهشت - قسمت پنجم

 

مقدمه:

در این مجموعه که برای تمرین صبر با عنوان کلید ورود به بهشت تقدیم حضور می‌شود، در قسمت اول آوردیم که:

صبر از مهمترین ارکان ایمان است، امیر مؤمنان علی علیه السلام موقعیت صبر را در برابر ایمان، همانند موقعیت ‏سر نسبت ‏به بدن می‏دانند در قرآن مجید نیز کمتر موضوعی را مانند صبر مورد تاکید قرار داده است.

حدود هفتاد آیه، از صبر سخن به میان آمده که ‏بیش از ده مورد آن به شخص پیغمبر اسلام صلی الله علیه و اله اختصاص دارد.

در آن نوشتار 14 آیه را برایتان آوردیم و قرار به تحلیل آنها نهادیم.

در نوشتار دوم تحلیل اولین آیه را با این خلاصه آوردیم که : حضرت ایوب علیه السلام به عنوان یك آزمون بزرگ،گرفتار مصائب عظیمى شد تا درجه‏شكرگزارى او آشكار گردد و به مقام قرب پروردگار نزدیكتر شود تا آنگاه که خداوند بفرماید: «ما ایوب را شكیبا یافتیم، چه‏ بنده خوبى بود كه بسیار بازگشت كننده به سوى خدا بود، ... «إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ»

در نوشتار سوم به بررسی سه آیه‌ی دیگر رسیدیم و معنای صبر جمیل را تقدیم حضور نمودیم.

در قسمت چهارم، همراه تحلیل آیات پنجم تا هفتم، ماجرای حضرت اشموئیل و فرمانده صبور او، طالوت را تعریف کردیم.

در قسمت پنجم، در تفسیر آیات 8 و 9 و 10؛ چهار کلید خوشبختی را از آیه یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ برایتان استخراج کردیم.

 

و اکنون به تفسیر چهار آیه‌ی پایانی می‌پردازیم:

در یازدهمین آیه، تعبیر بسیار جالبى درباره اهمیت صبر دارد و آن این كه فرشتگان ‏هنگامى كه براى دیدار بهشتیان از هر درى وارد مى‏گردند، به آنها مى‏گویند: «سلام برشما!به خاطر صبر و استقامت‏تان، چه پایان خوبى در این سرا نصیبتان شد!، سَلاَمٌ عَلَیْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ »1

جالب این كه از میان تمام اعمال و طاعات و عبادات و كارهاى نیك بهشتیان،انگشت روى صبر و شكیبایى آنها مى‏گذارند و آن را سبب ورود به بهشت مى‏شمارند واگر دقت كنیم، تصدیق خواهیم كرد كه صبر و استقامت،نقش مهمى در سعادت انسان وبهشتى شدن او دارد، زیرا بدون صبر،نه پرهیز از گناهان ممكن است و نه انجام اطاعت‏هاو عبادت‏ها،نه جهاد با نفس و نه جهاد با دشمن. به همین دلیل فرشتگان، در نخستین‏ تبریك به بهشتیان، به مساله صبر تكیه مى‏كنند.

شاهد این سخن كه همه طاعات در سایه صبر انجام مى‏گیرد، در آیه بیست و دوم‏ همین سوره آمده است: «اندیشمندان و اولو الالباب،كسانى هستند كه به خاطر ذات ‏پروردگارشان، صبر و شكیبایى مى‏كنند، نماز را بر پا مى‏دارند و از آنچه به آنها روزى داده‏ایم، در پنهان و آشكار، انفاق مى‏كنند و با حسنات، آثار سیئات را از بین مى‏برند، وَالَّذِینَ صَبَرُواْ ابْتِغَاء وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلاَنِیَةً وَیَدْرَؤُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ أُوْلَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ »

در تفسیر این آیه،حدیث جالبى از امام على بن الحسین علیه السلام نقل شده است: هنگامى‏كه روز قیامت مى‏شود،ندا دهنده‏اى ندا مى‏دهد كه اهل صبر و شكیبایى به پاخیزید، گروهى بر مى‏خیزند،به آنها گفته مى‏شود: سوى بهشت ‏بروید. در این هنگام،فرشتگان به ‏استقبال آنها مى‏آیند و مى‏گویند:كجا مى‏روید؟ مى‏گویند:سوى بهشت. فرشتگان‏ مى‏گویند: قبل از حساب؟! مى‏گویند: آرى (قبل از حساب). مى‏گویند: شما كیستید؟

مى‏گویند: ما اهل صبریم، مى‏گویند: صبر شما چه چیز بوده است؟ مى‏گویند: ما در راه‏ طاعت پروردگار و پرهیز از گناهان و در برابر بلا و اندوه و غم، در دنیا صبر و شكیبایى‏كردیم. امام على بن الحسین علیه السلام فرمود: این جاست كه فرشتگان مى‏گویند: داخل بهشت‏شوید، چه عالى است پاداش عاملان.

بعضى از راویان احادیث گفته‏اند: «در همین جا فرشتگان مى‏گویند: سلام علیكم بماصبرتم ».2

هنگامى‏كه روز قیامت مى‏شود،ندا دهنده‏اى ندا مى‏دهد كه اهل صبر و شكیبایى به پاخیزید، گروهى بر مى‏خیزند،به آنها گفته مى‏شود: سوى بهشت ‏بروید. در این هنگام،فرشتگان به ‏استقبال آنها مى‏آیند و مى‏گویند:كجا مى‏روید؟ ى‏گویند:سوى بهشت. فرشتگان‏ مى‏گویند: قبل از حساب؟! مى‏گویند: آرى (قبل از حساب). مى‏گویند: شما كیستید؟ مى‏گویند: ما اهل صبریم

در دوازدهمین آیه،به صورت زیبایى، همان مطلبى كه در آیه قبل عنوان شد، مطرح‏مى‏كند. این آیه، در ادامه آیات قبل كه در

بهشت

صدد بیان اوصاف دوازده‏گانه‏ «عباد الرحمن‏» كه بیانگر شخصیت والاى آنها در تمام ابعاد است-مى‏فرماید: «آنها هستند كه درجات ‏عالى بهشت، در برابر شكیبایى‏شان، پاداش داده مى‏شود و با تحیت و سلام(فرشتگان) روبرو مى‏شوند، أُوْلَئِكَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَیُلَقَّوْنَ فِیهَا تَحِیَّةً وَسَلَامًا »3

«غرفه‏» از ماده‏ «غرف‏» (بر وزن ظرف)، به معنى برداشتن چیزى است، لذا به آبى كه‏ انسان از چشمه براى نوشیدن با دست‏هاى خود بر مى‏گیرد،غرفه مى‏گویند، در ضمن به ‏قسمت‏هاى فوقانى ساختمان و طبقات بالاى منازل نیز «غرفه‏»مى‏گویند. در این آیه نیز مراد برترین منزلگاه‏هاى بهشت است كه در اختیار صابران قرار مى‏گیرد.

 

صد هزاران كیمیا حق آفرید      كیمایى همچو صبر،آدم ندید!

از تعبیر آیه فوق، استفاده مى‏شود كه‏ «صبر» وجه مشترك تمام اوصاف دوازده‏گانه‏ «عباد الرحمن‏» مى‏باشد.

 

در سیزدهمین آیه كه از آیات معروف صبر است، ضمن بشارت به صابران در برابرآزمایش‏هاى بزرگ الهى مى‏فرماید: «به یقین همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، زیان‏مالى و جانى و كمبود میوه‏ها، آزمایش مى‏كنیم و صابران را بشارت ده-آنها كه هرگاه مصیبتى ‏به آنان رسد، مى‏گویند: ما متعلق به خداییم و سوى او بازگردیم- آنها كسانى هستند كه‏ رحمت‏هاى الهى شامل حالشان است و آنها هدایت‏یافتگانند، «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ  الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَیْهِ رَاجِعونَ  أُولَـئِكَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ » 4

گرچه در این آیات،تنها به یكى از شاخه‏هاى صبر، یعنى صبر بر مصائب و مشكلات ‏اشاره شده، ولى اهمیت آن به اندازه‏اى است كه صلوات و درود و رحمت الهى را به این ‏دسته از صابران جارى شده، و مسیرهاى هدایت را در پرتو همین صبر و شكیبایى‏ مى‏پیمایند.

 

با توجه به این نكته كه آزمایش‏هاى گوناگون در این جهان از سنت‏هاى خلل ناپذیرالهى است، و عبور از گردنه‏هاى صعب العبور آن جز با صبر ممكن نیست، به نقش صبر وشكیبایى در زندگى و آثار نهایى آن پى مى‏بریم.

چه افتخارى از این بالاتر كه انسان در برابر صبرش، مشمول این سه عنایت‏بزرگ ‏الهى گردد:

نخست،صلوات و درودى از نوع آنچه بر پیامبر بزرگش فرستاده مى‏شود و سپس ‏شمول رحمت واسعه الهى، نسبت‏ به او و از همه مهمتر، هدایت پروردگار كه سرچشمه ‏تمام نعمت‏ها و خوشبختى‏هاست.

در این كه چرا صلوات به صورت جمع آمده دو تفسیر ذكر شده كه هر دو مى‏تواند صحیح باشد: نخست این كه اشاره به انواع اكرام و احترام الهى است، و دیگر این كه‏اشاره به تكرار آن مى‏باشد. تعبیر به رحمت،به صورت نكره نیز اشاره به اهمیت وعظمت است.

در بیان تفاوت میان صلوات و رحمت، بعضى گفته‏اند: صلوات اشاره به مدح و ثناى ‏الهى و لطف و مغفرت اوست، در حالى كه رحمت،اشاره به انواع نعمت‏هاى مادى و معنوى در دنیا و آخرت دارد.

بشارت به صابران در برابرآزمایش‏هاى بزرگ الهى مى‏فرماید: «به یقین همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، زیان‏مالى و جانى و كمبود میوه‏ها، آزمایش مى‏كنیم و صابران را بشارت ده-آنها كه هرگاه مصیبتى ‏به آنان رسد، مى‏گویند: ما متعلق به خداییم و سوى او بازگردیم- آنها كسانى هستند كه‏ رحمت‏هاى الهى شامل حالشان است و آنها هدایت‏یافتگانند

در چهاردهمین و آخرین آیه از آیات مورد بحث كه در سوره و العصر آمده، قرآن‏ مجید ضمن بیان این كه همه انسان‏ها در

صابرین

خسران و زیان قرار دارند، جز كسانى كه داراى‏ یك برنامه چهار ماده‏اى هستند كه یكى از موارد آن، صبر و شكیبایى و استقامت است، مى‏فرماید: «به عصر سوگند! كه انسان‏ها همه در زیانند مگر كسانى كه ایمان آورده و اعمال‏ صالح انجام دادند و یكدیگر را به حق سفارش كرده، و یكدیگر را به صبر و شكیبایى توصیه‏نموده‏اند، «وَالْعَصْرِ  إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ  إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ » 5

تعبیر تواصوا - از ماده‏ «تواصى‏» به معنى سفارش كردن به یكدیگر در آیات فوق نشان‏ مى‏دهد كه مؤمنان بعد از ایمان و معرفت و عمل صالح، باید به احقاق حقوق روى‏آورند، حق را بشناسند و یكدیگر به آن توصیه كنند، چون احقاق حق و اجراى حق در جامعه انسانى، جز با استقامت و ایستادگى در برابر موانع ممكن نیست، توصیه به صبر را به عنوان چهارمین اصل كه پشتوانه اصول سه گانه دیگر است‏بیان مى‏كند. بنابر این ‏صبر، یكى از اركان اصلى سعادت انسان‏هاست كه بدون آن، درخت ایمان به ثمر نمى‏نشیند و اعمال صالح انجام نمى‏گیرد، و احقاق حقوق در جامعه انسانى تحقق‏نمى‏یابد. بدون شك،احقاق حقوق و اداى آن از مشكل‏ترین كارهاست، زیرا گاهى‏ممكن است‏حق، با فرد یا عزیزان و بستگانش مخالف باشد، در این جا اداى حق جز به ‏مدد صبر، صورت نمى‏پذیرد.

 

نتیجه

از مجموع آنچه در آیات مورد بحث  آمد، مى‏توان نتیجه گرفت كه اهمیت صبر و شكیبایى ‏و استقامت، بسیار بیش از آن است كه ما فكر مى‏كنیم. به گفته بعضى از مفسران، صبر درقرآن مجید، بیش از هفتاد بار یا نزدیك به یكصد بار تكرار و تاكید شده، در حالى كه ‏هیچ یك از فضایل انسانى، به این اندازه مورد تاكید قرار نگرفته است. این نشان مى‏دهد كه قرآن، براى این فضیلت اخلاقى و عملى اهمیت فراوانى قائل است، و آن را عصاره‏ همه فضیلت‏ها و خمیر مایه همه سعادت‏ها و ابزار وصول به هر گونه خوشبختى و سعادت مى‏داند.

 

در نوشتار آتی صبر، این کلید ورود به بهشت را در میان احادیث اهل بیت علیهم السلام جستجو خواهیم کرد.

 

اخلاق در قرآن جلد دوم، آیت الله مكارم شیرازى

گروه دین و اندیشه تبیان


1- رعد/ 24.

2- تفسیر قرطبى،ج 5،ص 4532.

3- فرقان/ 75.

4- بقره/ 155 تا 157.

5- عصر/ 1- 3.

مشاوره
مشاوره
در رابطه با این محتوا تجربیات خود را در پرسان به اشتراک بگذارید.