سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
خداوند ضمن این كه همه مؤمنان را به صبر و مصابره-كه تفسیر آن ‏خواهد آمد-دعوت نموده و آن را كلید رستگارى و نجات مى‏شمرد،مى‏فرماید:«اى‏كسانى كه ایمان آورده‏اید،صبر (و استقامت) پیشه كنید و در برابر دشمنان(نیز) استقامت و شكیبایى به خرج دهید،
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

صبر و شکیبایی 5

کلید خوشبختی

کلید ورود به بهشت - قسمت اول

کلید ورود به بهشت - قسمت دوم

کلید ورود به بهشت - قسمت سوم

کلید ورود به بهشت - قسمت چهارم

 

مقدمه:

در این مجموعه که برای تمرین صبر با عنوان کلید ورود به بهشت تقدیم حضور می‌شود، در قسمت اول آوردیم که:

صبر از مهمترین ارکان ایمان است، امیر مؤمنان علی علیه السلام موقعیت صبر را در برابر ایمان، همانند موقعیت ‏سر نسبت ‏به بدن می‏دانند در قرآن مجید نیز کمتر موضوعی را مانند صبر مورد تاکید قرار داده است.

حدود هفتاد آیه، از صبر سخن به میان آمده که ‏بیش از ده مورد آن به شخص پیغمبر اسلام صلی الله علیه و اله اختصاص دارد.

در آن نوشتار 14 آیه را برایتان آوردیم و قرار به تحلیل آنها نهادیم.

در نوشتار دوم تحلیل اولین آیه را با این خلاصه آوردیم که :

حضرت ایوب علیه السلام به عنوان یك آزمون بزرگ،گرفتار مصائب عظیمى شد تا درجه‏شكرگزارى او آشكار گردد و به مقام قرب پروردگار نزدیكتر شود تا آنگاه که خداوند بفرماید: «ما ایوب را شكیبا یافتیم، چه‏ بنده خوبى بود كه بسیار بازگشت كننده به سوى خدا بود، ... «إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ»

در نوشتار سوم به بررسی سه آیه‌ی دیگر رسیدیم و معنای صبر جمیل را تقدیم حضور نمودیم.

در قسمت چهارم، همراه تحلیل آیات پنجم تا هفتم، ماجرای حضرت اشموئیل و فرمانده صبور او، طالوت را تعریف کردیم.

 

و اما اکنون

در هشتمین آیه، خداوند ضمن این كه همه مؤمنان را به صبر و مصابره-كه تفسیر آن ‏خواهد آمد-دعوت نموده و آن را كلید رستگارى و نجات مى‏شمرد،مى‏فرماید:«اى‏كسانى كه ایمان آورده‏اید،صبر (و استقامت) پیشه كنید و در برابر دشمنان(نیز) استقامت و شكیبایى به خرج دهید، از مرزهاى خود مراقبت و تقواى الهى پیشه كنید،شاید رستگار شوید،  یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »1

در این آیه،چهار دستور داده شده كه سرچشمه رستگارى و كلید سعادت است:

1- صبر و استقامت و ایستادگى در برابر حوادث و مشكلات و مصائب و موانع،

2-  ‏«مصابره‏»  كه از باب‏ «مفاعله‏» و به معنى صبر و استقامت در برابر صبر و استقامت دیگران آمده است. در واقع دستور اول ناظر به ایستادگى در برابر انواع‏ مشكلات و حوادث گوناگون زندگى است و دستور دوم ناظر به ایستادگى در برابر دشمن است،به این ترتیب كه هر قدر آنها بیشتر مقاومت كنند، مؤمنان باید بر مقاومت ‏خودشان ‏بیفزایند تا بر دشمن غالب شوند.

3- «رابطوا»از ماده ‏«مرابطه‏»در اصل از«رباط‏»كه به معنى بستن چیزى در مكانى است،گرفته شده است. این واژه(مرابطه)معمولا به معنى مراقبت از مرزها مى‏آید،زیراسربازان اسلام، مركب‏ها و وسائل جنگى خود را در آن محل نگهدارى مى‏كردند.

4- آخرین دستور،تقواى الهى است كه مانند چترى بر همه دستورهاى سابق سایه‏مى‏افكند و هنگامى كه صبر و مصابره و مرابطه به دور از هر گونه ریاكارى و اغراض‏شخصى، آمیخته با تقوا گردد،سبب فلاح و رستگارى و نجات در دنیا و آخرت خواهدبود.

اى افراد با ایمان!از صبر (و استقامت) و نماز كمك بگیرید (تا بر مشكلات فائق آیید)، زیرا خداوند با صابران است

بعضى دیگر در تفسیر«مصابره‏»گفته‏اند: ایستادگى در مقابل عادات و هواى نفس‏است،زیرا آنها در برابر انسان ایستادگى مى‏كنند و انسان نیز باید در مقابل آنها،ایستادگى نماید.در تفسیر«مرابطه‏»نیز گفته‏اند كه منظور،پیوند نفس با طاعت الهى و یاپیوند قلب به خداست.

نقل شده كه عارفى پیاده به خانه خدا مى‏رفت،مرد عرب شتر سوارى به او گفت: اى‏شیخ!به كجا مى‏روى؟

عابد گفت:به بیت الله.

گفت: چرا پیاده‏اى؟ گفت:من مركب‏هاى‏زیادى دارم (تو نمى‏بینى). مرد عرب سؤال كرد: آن مركب‏ها چیست؟عارف گفت: هنگامى كه بلا و مصیبتى بر من نازل شود،بر مركب صبر سوار مى‏شوم، و هنگامى كه ‏نعمتى نازل شود،بر مركب شكر و هنگامى كه قضاء و قدرى رخ دهد،بر مركب رضاء و هنگامى كه نفس سركش مرا به چیزى دعوت كند،مى‏دانم كه آن چه از عمر باقى مانده، كمتر از آن است كه گذشته است.

مرد عرب گفت: در واقع تو سواره‏اى،من پیاده‏ام،برو در امان خدا 2

کلید خوشبختی

در نهمین آیه خطاب به همه مؤمنان،با تعبیرى تازه،ضمن توصیه به این كه در مشكلات از نیروى صبر و نماز كمك بگیرند،مى‏فرماید «اى افراد با ایمان!از صبر (و استقامت) و نماز كمك بگیرید (تا بر مشكلات فائق آیید)، زیرا خداوند با صابران است، یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ ». 3

این آیه داراى مفهوم وسیعى است و هر گونه صبر و استقامت را شامل مى‏شود، خواه‏صبر به اطاعت‏ یا بر معصیت ‏یا بر مصیبت ‏باشد.براى انجام هر كار مهمى كمك گرفتن و استعانت لازم است، خواه جهاد باشد یا غیر آن، بنابراین،براى انجام هر كار مهمى بایداز شاخه‏هاى مختلف صبر كه متناسب با آن كار است، یارى جست.

درباره تفسیر صبر به‏ «روزه‏» باید گفت كه روزه یكى از مصداقهاى روشن این صبر است،نه این كه تمام مفهوم آن را در بر بگیرد.

در این جا این سؤال پیش مى‏آید كه چه رابطه‏اى میان صبر به معنى وسیع كلمه با صلاة (نماز) وجود دارد؟

بعضى از مفسران گفته‏اند: رابطه آن دو این است كه گاه پیمانه صبر انسان لبریز مى‏شود و طاقت او بر صبر كاهش مى‏یابد. این جاست كه نماز به او قوت قلب و اراده وتوكل بر خدا مى‏بخشد و بدین سان،نیروى صبر از طریق نماز افزایش مى‏یابد.

به تعبیر دیگر،هنگامى كه انسان از طریق نماز به خدا روى مى‏آورد،خود را به‏ قدرت بى‏پایان و لا یزال حق مرتبط مى‏سازد،این كار، مقاومت انسان را در برابر مشكلات، چنان افزایش مى‏دهد كه به نیرویى شكست ناپذیرى تبدیل مى‏شود.

به همین دلیل در حدیثى كه گاه از پیامبر اكرم صلى الله علیه و اله و گاه از امیر مؤمنان على علیه السلام نقل‏شده و هر دو نیز صحیح مى‏باشد،آمده است: «اذا اهاله امر فزع، قام الى الصلوة ثم تلى ‏هذه الآیة و استعینوا بالصبر و الصلاة، هنگامى كه با مشكل مهم روبرو مى‏شد،به نماز برمى‏خاست (و پس از نماز به دنبال حل مشكل مى‏رفت) و این آیه را تلاوت مى‏فرمود 4 استعینوابالصبر و الصلاة‏» 5

به هر حال،این آیه از روشن‏ترین آیاتى است كه اهمیت صبر را به عنوان یك عامل‏پیروزى در زندگى مشخص مى‏كند.

حضـرت محمـد صلی الله علیه و آله و سلـم می فرمایند: هنگـامى كه نامه‏هاى اعمال گشوده مى‏شود و ترازوهاى اعمال نصب مى‏شود، براى كسانى‏كه گرفتار بلاهاى سختـى شدند و صبـر كـردند،نـه ترازویى نصب مى‏شود و نه نامه عملى گشوده‏ خواهد شد (بلكه بى حساب به آنها پاداش مى‏دهند)

در دهمین آیه، پیامبر اسلام صلى الله علیه و اله را دستور مى‏دهد كه (از سوى خداوند متعال) به‏تمام بندگان با ایمانش چنین بگوید:

صبر
"اى بندگان من كه ایمان آورده‏اید،تقواى الهى پیشه‏كنید،براى كسانى كه در این دنیا نیكى كرده‏اند،پاداش نیكى است،سرزمین خدا وسیع است(هر گاه تحت فشار شدید كافران جبار قرار گرفتید،تسلیم نشوید،بلكه مهاجرت كنید، زیرا صابران اجر و پاداش خود را بى‏حساب دریافت مى‏كنند، قُلْ یَا عِبَادِ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیْرِ حِسَابٍ " 6

این آیه از یك سو نشان مى‏دهد كه انسان باید در برابر مشكلات كه در راه مقابله باجباران متحمل مى‏شود،از نیروى صبر كمك بگیرد، زیرا بدون آن چاره‏اى جز تسلیم‏در برابر ظالمان زورمدار ندارد. از سوى دیگر، پاداش صابران را بى‏حساب و غیر قابل شمارش بیان مى‏دارد.

تعبیر «بى حساب‏» نشان مى‏دهد كه خداوند،آن قدر به آنها پاداش مى‏دهد كه جز او،كسى قادر به حسابش نیست.به همین جهت در حدیثى از رسول خدا صلى الله علیه و اله مى‏خوانیم:

«هنگامى كه نامه‏هاى اعمال گشوده مى‏شود و ترازوهاى اعمال نصب مى‏شود،براى كسانى‏كه گرفتار بلاهاى سختى شدند و صبر كردند،نه ترازویى نصب مى‏شود و نه نامه عملى گشوده ‏خواهد شد (بلكه بى حساب به آنها پاداش مى‏دهند) 7 ،سپس پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله آیه فوق را تلاوت نمود: نَّمَا یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیْرِ حِسَابٍ».

تعبیر به‏ «غیر حساب‏» در آیات متعددى آمده است كه اغلب مربوط به روزى‏هاى‏فراوان دنیوى است كه خداوند به بعضى از انسان‏ها مى‏دهد،تنها در این مورد و در آیه‏چهلم سوره مؤمن،از پاداش‏ها و روزى‏هاى قیامت‏سخن به میان آمده.به یقین جایى كه‏پاداش یا روزى بدون حساب داده شود،تناسبى با كمیت و كیفیت اعمال نخواهدداشت،بلكه متناسب با لطف پروردگار است و در نتیجه بسیار مهم و والا خواهد بود.

 

 

اخلاق در قرآن جلد دوم، آیت الله مكارم شیرازى

گروه دین و اندیشه تبیان - حسین عسگری


1- آل عمران/ 200.

2- روح البیان،ج 2،ص 158.

3- بقره/ 153.

4- اصول كافى،ج 1،ص 54

5- روح البیان،ج 1،ص‏257.

6- زمر/ 10.

7- این حدیث را مرحوم طبرسى در «مجمع البیان‏»و قرطبى در تفسیر نمونه خود و برسویى در<روح‏البیان‏»با تفاوت‏هاى مختصرى در ذیل آیه مورد بحث نقل كرده‏اند.

 

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین